2022ko ekainean, harrabotsa sortu zuen Kataluniako La Directa aldizkariak argitaratu zuen ikerketa batek: 2019ko udazkenean prozesu subiranistaren aurkako epaiaren ondotik, Espainiako Polizia Herrialde Katalanetako herri mugimenduan infiltratu zen. Gutxienez lau

Helburu argia zuen Alavesek: Rayo Vallecano kanporatzea eta Espainiako Kopako final-laurdenetarako sailkatzea. Eta lortu du. Etxeko lanak ondo eginda, irribarretsu atera dira Mendizorrotzatik zaleak eta jokalariak. Bigarren zatia hasi eta gutxira sartu dute lehen gola gasteiztarrek, eta azken txanpan bigarrena. Gainera, 69. minututik aurrera jokalari bat gehiagorekin aritu dira. Dena aldeko, ondo eutsi diote aldeari, eta merezita sailkatu dira. Jokalariek hasieratik demostratu dute txapelketan aurrera egiteko nahia, baina lehen zatian asko kostatu zaie aukerak sortzea. Saiatu da Alaves jokoaren ekimena izaten, baina aurrean argitasunik gabe aritu da. Calebe izan da etxeko taldeko jokalari arriskutsuena. Pixkanaka, gainera, bazirudien partidari neurria hartzen ari zitzaiola Rayo Vallecano. Jokaldiak ehundu nahian aukerak sortu ezinda, Alavesek beste modu batean jarri du lanean Rayo Vallecanoko atezaina: area kanpotik egindako jaurtiketekin. Rebbach saiatu da aurrena, eta Youssef hurrena. Hala ere, bi atezainek lan gutxi izan dute lehen zatian. Rayo Vallecano izan da azken minutuetan gehien estutu duena. 43. minutuan, Fran Perezek penalti puntuan egin du errematea, baina Raul Fernandezek kornerrera urrundu du baloia. Horixe izan da aukera garbiena. Zertxobait hobeto aritu da Gasteizko taldea, baina nagusitu gabe. Deigarrienetakoa, hauxe: atsedenaldirako bost minutu falta zirela, Camello Rayo Vallecanoko jokalariak min hartu du, eta Iñigo Perez entrenatzaileak aldaketa bikoitza egiteko aprobetxatu du unea. Dena alde Partida nola zihoan ikusita, luzapenaz eta penaltiez hitz egiten hasiak izango ziren zenbait. Baina ez da izan kasua, ezta hurrik eman ere. Mamuak agertzen hasi aurretik kolpea eman du Alavesek. 49. minutuan, areatik gertu baloia galdu du Rayo Vallecanok, eta ez du barkatu etxeko taldeak: Mañasek egindako jaurtiketaren aldaratzea Toni Martinezi iritsi zaio, eta hark, ahal zuen moduan, sarera bota du baloia. Gogoz ospatu dute zaleek eta jokalariek. Zailena egina zuen Alavesek. Taldeari hauspoa emateko asmoz, aldaketa hirukoitza egin du Eduardo Coudetek 64. minutuan: Carlos Vicente, Aleña eta Guridi zelairatu dira Rebbachen, Toni Martinezen eta Caleberen ordez. Eta, 69. minutuan, eskura jarri zaio kanporaketa Alavesi, epaileak txartel gorria erakutsi baitio Isiri. Rayo Vallecanoko jokalariak, baloia kontrolatu nahian, gehiegi altxatu du hanka, eta besoan jo dio Aleñari, ia sorbaldan. Epailearen iritziz, keinu arriskutsua izan da, eta gogor zigortu du jokalaria. Hortik aurrera, gozatu egin dute gasteiztarrek. Amore eman du Madrilgo taldeak, eta erasora jo dute etxekoek. Alavesek izan ditu bigarrena sartzeko aukerak, eta azken unean asmatu du. Cardenas atezaina area kanpora atera da buruz baloi bat urruntzera, baina Carlos Vicenteri bota dio. Atean inor ez zegoela, bigarrena sartu du hegalekoak, kanporaketa erabakita uzteko. Beraz, Realarekin eta Athleticekin batera, Kopako final-laurdenetan izango da Alaves. Alaves-Rayo Vallecano Alaves. Raul Fernandez; Tenaglia, Protesoni, Pacheco, Youssef (Jonny Otto, 91. min.); Gebara, Denis Suarez, Calebe (Carlos Vicente, 64. min.), Rebbach (Aleña, 64. min.); Toni Martinez (Guridi, 64. min.) eta Mañas (Antonio Blanco, 85. min.). Rayo Vallecano. Cardenas; Baillu (Alvaro Garcia, 39. min.), Lejeune, Mendy, Pacha Espino; Oscar Valentin, Gumbau; Fran Perez (Alemao, 83. min.), Trejo (Isi, 62. min.), Nteka (De Frutos, 62. min.); eta Camello (Chavarria, 39. min.). Golak. 1-0: Toni Martinezek (49. min.); 2-0: Carlos Vicentek (89. min.). kopako zozketa, astelehenean Gizonezkoetan, astelehenean jakingo dute Realak, Athleticek eta Alavesek zeinen aurka jokatuko duten Espainiako Kopako final-laurdenetan, orduan egingo baitute zozketa. Partidak otsailaren 3an, 4an eta 5ean jokatuko dira. Txuri-urdinek penaltietan kanporatu zuten Osasuna, atzo; zuri-gorriek, berriz, luzapenean utzi zuten kanpoan Cultural Leonesa. Emakumezkoetan, zozketatuta daude final-laurdenak. Athleticek otsailaren 4an Madrilen jokatuko du Atletico Madrilen aurka, eta hurrengo egunean Realak Badalona izango du aurkari etxean.

Irango Gobernuaren aurkako protesten harira, Mendebaldeko zenbait gobernuk herrialdea uzteko eskatu diete norbere herritarrei. AEBek duela bi egun eman zuten abisua, eta azken orduotan Alemaniak, Espainiak, Italiak eta Poloniak ere gauza bera egin dute. Erresuma Batuak, berriz, Teheranen duen enbaxada itxi du. Horrez gain, AEBek Qatarko Al-Udeid base militarrean dituzten tropak erretiratzen hasi dira, —10.000 soldadu dituzte AEBek base horretan—. Azken bi asteotan ehunka lagun hil dituzte protestetan, eta Donald Trump AEBetako presidenteak behin baino gehiagotan mehatxatu du errepublika islamikoa horren harira. Reuters berri agentziak Europako estatuetako iturri ofizialak aipaturta argitaratu duenez, «probablea» da AEBek Irani eraso egitea. Irani buruz galdetu diote gaur Trumpi Bulego Obalean, eta bestelako aldarte bat erakutsi du: «Kontatu digute sarraskia gelditzen ari dela Iranen, eta ez dagoela planik exekuzioak egiteko». AEBetako presidenteak esan du «iturri onetik» jakin duela: «Ikertuko dugu. Gertatzen bada, atsekabe handia hartuko dut». Azken egun eta orduotan zabaldu den larridura giroarekin alderatuta, distentsio itxura hartu dute Trumpen hitz horiek. Atzo instituzioak hartzeko eskatu zien Irango herritarrei, eta «laguntza bidean» zutela esan zien Truth Social sare sozialean. Reutersek elkarrizketatu dituen iturri anonimo horietako batek esan du 24 orduko epean gerta daitekeela AEBen erasoa. Irango Gobernuak, berriz, AEBen mehatxuei aurre egiteko fronte bat eratu nahi du Ekialde Hurbilean. Irango goi funtzionario batek Reuters berri agentziari adierazi dionez, Teheranek eskualdeko herrialdeei ohartarazi die —Saudi Arabiatik eta Arabiar Emirerri Batuetatik hasi eta Turkiaraino— AEBek herrialde horietan dituzten base militarrei eraso egingo diela AEBek Irani erasotzen badiote. Hala, Iranek AEBen aliatu diren auzo herrialdeei galdegin die «Washingtonek Irani erasotzea eragotz dezaten». Abbas Araghtxi Irango Atzerri ministroak dei sorta bat izan du eskualdeko herrialdeetako arduradunekin. Anadolu Turkiako berri agentziak jaso duenez, Hakan Fidan Turkiako Atzerri ministroak Irangoari azpimarratu dio elkarrizketa beharrezkoa dela egoera konpontzeko, eta, zenbait iturriren arabera, AEBetako funtzionarioekin kontaktuan dago Turkia. Abdullah bin Zayed Al Nahyan Arabiar Emirerri Batuetako Atzerri ministroak ere esan du Iranen eta eskualdeko herrialdeen arteko koordinazioa beharrezkoa dela. Qatarrekin ere hitz egin du Iranek. NBC News AEBetako telebista katearen arabera, Israelgo eta herrialde arabiarretako funtzionarioek AEBei eskatu diete eraso militarrak atzeratzeko, argudiatuz Iran ez dagoela oraindik nahikoa ahulduta. Araghtxik atzo adierazi zuen AEBen eraso militar bat gertatuko balitz ere horretarako prest dagoela Iran. Antzera mintzatu da gaur Aziz Nasirzadeh Defentsa ministroa, segurtasun bilera batean: «Mehatxuak egia bihurtzen badira, gure indar guztiaz eta azken odol tanta isuri arte defendatuko dugu gure herrialdea, eta mingarria izango da haientzat», esan du, Press TV hedabideak jaso duenez. Gainera, ohartarazi du Iranen aurka egiteko edozein laguntza ematen duten herrialdeak «helburu legitimoak» izango direla. Duela bi aste hasi ziren protestak Iranen, egoera ekonomikoa dela eta. Ordutik gutxienez 2.550 pertsona hil dituztela zabaldu du gaur HRANA Giza Eskubideen Aldeko Aktibisten Irango agentziak —AEBetan du egoitza—, eta datu horiek xehatu ditu: 2.403 manifestari hil dituzte eta 147 segurtasuneko langile. Hala ere, adierazi du atzerritik zaila dela jakiten protestek zer eragin izan duten, herrialdeko komunikazioak etenda baitaude, seigarren egunez jarraian. Bakartuta Herrialdea nazioarteko ekonomia eta finantza saretik kanpo dago, bakartuta. Irango Gobernuak atzo aitortu zuen jendeak era baketsuan protestatzeko eskubidea duela, baina ohartarazi zuen ez duela istilurik onartuko, eta biolentzia areagotzea egotzi zien AEBei eta Israeli, manifestariei aginduak ematen ari zirelakoan. Mendebaldeak Iranen aurkako zigor gehiago jarriko zituela iragarri zuen atzo, protestetan gobernuak izan duen erantzunarengatik. Trumpek atzo esan zuen %25eko muga zerga ezarriko diela Iranekin negozioak egiten dituzten herrialdeei. Irango Atzerri ministroak gaur ohar batean adierazi du zigor horiek «ankerrak» eta legez kanpokoak direla, NBEren Gutunaren printzipioak eta nazioarteko zuzenbidea urratzen dituztelako. Gehitu du neurri horiek Irani dioten «gorroto sakonaren» ondorioz ezarri dituztela. Al-Jazeera hedabideak Teheranen duen berriemaile baten arabera, egoera zertxobait baretu da. Azaldu du Irango telebistan armak dituzten eta zibilei eraso egiten dieten «identifikatu gabeko pertsonen» irudiak ari direla erakusten, eta agintariek diote segurtasun neurriak gogortzen ari direla «zalapartari» eta «talde terrorista» horien aurka. Gobernuaren aldeko dozenaka mila pertsona bildu dira gaur Teheranen istiluetan hil diren segurtasuneko langileak omentzeko. Manifestari bat exekutatuko dute gaur, gobernuaren aurka egiteagatik Urtarrilaren 7an atxilotu zuten Erfan Soltani, 26 urteko gizon bat, gobernuaren aurkako protestetan. Kartzelatu egin zuten, eta hiru egun geroago, epaiketa azkar batean moharebeha (Jainkoaren aurkako gerra) egin izana egotzi zioten. Hori dela eta, heriotza zigorra ezarri, eta gaur exekutatuko dute, urkatuta. Iazko lehen zortzi hilabeteetan, Irango agintariek 841 pertsona exekutatu zituzten, Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Bulegoaren arabera.

Danimarkak eta Groenlandiak oso kezkatuta jarraitzeko motiboak dituzte. Herrialde horietako diplomaziaburuak AEBetako presidenteorde JD Vancerekin eta Marco Rubio Estatu idazkariarekin batzartu dira gaur Etxe Zurian, eta ondorio argi bat atera dute: Donald Trump AEBetako presidenteak segitzen du Groenlandia anexionatzeko asmoarekin; hau da, ez dute lortu AEBen jarrera aldatzea auzi horretan. Hori nabarmendu du Lars Lokke Rasmussen Danimarkako Atzerri ministroak, bileraren ondoren herrialde horrek Washingtonen duen enbaxadan emandako prentsaurrekoan. «Gure ikuspegiak oraindik ere oso desberdinak dira». Batera edo bestera Groenlandiarekin «zeozer» egingo duela iragarri du Donald Trump Ameriketako Estatu Batuetako presidenteak azken egunetan, eta argudiatu du Artikoko uharte hori mendean izan nahi duela bere herrialdearen segurtasuna bermatzeko; hau da, eskualde horren kontrola izan, eta Errusiak eta Txinak «okupa» ez dezaten. Agerian utzi izan du badaudela horretarako zenbait modu; tartean, Danimarkari erostea, uhartea herrialde horren parte denez gero. Eta bilera hasi baino ordu batzuk lehenago, Trumpek argi utzi du zer nahi duen: «NATO askozaz indartsuagoa bilakatuko da Groenlandia Estatu Batuen eskuetan izanda», idatzi du Truth Social sare sozialean. «Ez da onargarria izango hori baino gutxiago den beste ezer». Horiek irakurrita sartu dira Rasmussen eta Groenlandiako bere homologo Vivian Motzfeldt Etxe Zurian. 50 minutu inguru iraun du bilerak, eta aurrenekoak esan du segurtasuna nola bermatu izan dutela hizpide. «Indarrean dagoen markoaren bidez berma daiteke. Onartezinak iruditzen zaizkigu Danimarkaren lurralde batasuna eta Groenlandiaren autodeterminazio eskubidea errespetatzen ez duten ideiak», azpimarratu du, alboan Motzfeldt zuela. Horrek hitza ere ez du hartu ia, baina esan du garrantzitsua iruditzen zaiola «harremanak normalizatzea». Rasmussenek azaldu duenez, aldeek «goi mailako» lantalde bat osatuko dute lanean segitzeko. Nabarmendu du, dena den, ez dela erraza «berritzailea» izatea konponbide bat proposatzeko orduan, egunero AEBen «mehatxupean» jaikitzen direnean —AEBetako Estatu Departamentuak ez du adierazpenik egin bileraren ondoren—. iFrameResize({ log: true }, ‘#groe’); Hain zuzen, Trumpen mezu asko mehatxatzaileak izan ohi dira. Hala, bilkuraren aurretik sare sozialetan idatzitako batean, NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundea interpelatu du zuzenean: «NATO: esan Danimarkari ateratzeko handik. Berehala!». Danimarka ere herrialde aliatu bat da, eta, munduko uharterik handiena haren lurralde autonomo bat den neurrian, tropak ditu han; gaur jakinarazi du, gainera, gehiago bidaliko dituela. Bide batez, Etxe Zuriko maizterra Danimarkaren gaitasun militarraz trufatu da, berriro: «Zakurrek tiratutako bi lerak ez dute balio. Estatu Batuek bakarrik ahal dute!». Horren guztia entzun ondoren, aliatuek diote beren zeregina uhartearen segurtasuna bermatzea dela. Horietako batzuek, gainera, Trumpi gogorarazi diote Danimarka ere aliatua dela, eta, ohartarazi Groenlandian esku sartze militar bat egitearen ondorioez, Etxe Zuriko maizterrak ez baitu halakorik egitea baztertzen: Mette Frederiksen Danimarkako lehen ministroak esana dauka horrek eragingo lukeela NATO bertan behera geratzea. Aliantzaren idazkari nagusi Mark Ruttek adierazi zuen astelehenean zer pauso eman aztertzen ari zirela aliatuak, eta gaur heldu da albistea: Danimarkak ez ezik, Suediak ere bidaliko ditu, eta azken horrek esan du beste aliatu batzuek ere asmo bera dutela. 700 AEBak zenbat bilioi dolar ordaintzeko prest dauden Groenlandia erosteko. Marco Rubio AEBetako Estatu idazkariari eskatu diote egin dezala proposamen bat Groenlandia erosi ahal izateko. Hori kaleratu du gaur NBC hedabideak. Informazio horren arabera, «lehentasunezko zeregina» du hori Rubiok. Eta erosteko zenbat diru beharko zen ere jada mahai gainean dago: 700 bilioi dolar; hau da, 600 milioi euro inguru. Baina tematuta dago Etxe Zuriko maizterra. AEBek base bat dute uhartean 1943tik —150 soldadu inguru daude bertan—, eta Gerra Hotzaren garaian (1945-1991), sasoi batzuetan 6.000 soldadu ere hedatu zituzten uhartean, eta base gehiago ezarri. Horiek itxi zituzten, baina, Sobietar Batasunarekin tentsioa baretu ahala. Segurtasunaz mintzo da Trump, eta AEBek Danimarkarekin 1951n sinatutako hitzarmen bat aintzat hartuta, Kopenhagek uzten die AEBei uhartean behar beste base ezartzen, eta horietara behar beste soldadu bidaltzen. Horri heldu dio Rasmussenek agerraldian. Oroitarazi du, hain justu, garai batean «10.000 soldadu» inguru eduki zituztela AEBek uhartean, eta beren kabuz erabaki zutela kopuru hori «berrehunera» murriztea. Danimarkako Atzerri ministroarentzat, «segurtasun egoera berri bat» dago egun Artikoan, baina, gaur azpimarratu duenez, ez zaio iruditzen horri aurre egiteko modua denik AEBek Groenlandia anexionatzea. Trumpen esanetan, ordea, Groenlandia kontrolpean edukitzea «ezinbestekoa» da Kupula Urrekara izeneko aireko defentsa sistemarentzat. AEBetako presidentearen aginduz, misilen aurkako ezkutu bat garatzen ari dira, zeinaren helburua den AEBak babestea, espaziotik. Trumpek dioenez, 2028rako prest egongo da; 175.000 milioi euroko aurrekontua du —150.000 milioi euro—. Esaten ari da, gainera, AEBek ez badute hartzen, Txinak edo Errusiak konkistatuko dutela munduko uharterik handiena. Txinak erantzun dio «interes egoista batzuen izenean» ez erabiltzeko «aitzakia» gisa beste herrialde batzuk. Hori bai, Mao Ning Atzerri Ministerioko bozeramaileak nabarmendu zuen astelehenean Artikoak nazioartearen «interes orokorrei» eragiten diela. Groenlandiako, Danimarkako eta AEBetako ordezkariek gaur egindako bileraren bezperan, atzo, zera esan zuen Jens-Frederik Nielsen Groenlandiako lehen ministroak, Sermitsiaq herrialdeko egunkariari eskainitako elkarrizketa batean: «Ez da gure autodeterminazio eskubidearekin jolasean ibiltzeko garaia. Beste herrialde bat gu kontrolatzeari buruz ari da hitz egiten». Nielsenek eta Frederiksenek agerraldi bateratu bat egin zuten atzo Kopenhagen, eta aurrenekoak adierazi zuen ez dutela inoren menpe egon nahi, baina Danimarkaren eta AEBen artean aukeratu beharko balute, aurrenekoaren aldeko hautua egingo luketela. Herritarrak kontra Ezin da aurreikusi Trumpek nola erreakzionatuko duen aurrerantzean, baina, Ipsos etxearen bidez Reuters berri agentziak gaur kaleratutako inkestaren arabera, soilik estatubatuarren %17 leudeke AEBek Groenlandia anexionatzearen alde; ia erdiek (%50) esan dute kontra daudela, eta heren bat ez dago ziur. Groenlandia lurralde autonomoa da: 1979an, Danimarkak autonomia onartu zion —herritarrek erreferendumean berretsi zuten hori—; 2009an, berriz, estatusa berritu zuten, eta autodeterminaziorako eskubidea onartu zitzaion. Independentzia lortzeko modua litzateke herritarren gehiengoak horren alde egitea legezko erreferendum lotesle batean.

Athleticek bereak eta bi ikusi ditu gaur gauean Cultural Leonesa kanporatu eta Espainiako Kopako final-laurdenetarako sailkatzeko. Bereak eta bi, etxeko taldea hirutan jarri baita aurretik markagailuan: 1-0, 2-1 eta 3-2. Baina talde zuri-gorria gai izan da hirutan berdintzeko. Luzapena jokatu dute gero bi taldeek, eta, horretan, irabazi egin du Ernesto Valverdek entrenatutakoak, Unai Gomezek penaltiz sartutako gol bati esker: 3-4. Aurreko kanporaketan ere luzapena jokatu behar izan zuen Athleticek Ourense kanporatzeko. Leonen (Espainia) irabazita, helburu nagusia lortu du Athleticek: Kopan aurrera egitea. Baina konplitu besterik ez du egin, bestelakoan, ezer gutxi egin baitu ondo. Beste behin, itxura oso eskasa eman du. Zaila zen Espainiako Superkopan baino okerrago aritzea, baina hortxe-hortxe aritu da Athletic. Ez du astindurik jaso, eta irabazi egin du; noski, aurkaria Cultural Leonesa zen, Espainiako Bigarren Mailako taldea, eta ez Bartzelona ahaltsua. Hasieratik geratu da argi Valverdek ez zuela ezer gordeko, eta garrantzi handia eman ziola neurketari. Hala, Unai Simon ez beste —Padilla aritu da atepean—, titular guztiak zelairatu ditu. Ustez, alde handia dago jokalari horien eta Cultural Leonesakoen artean, baina gaur ez da hori sumatu, eta etxekoak nor baino nor gehiago aritu dira partida osoan. Hasi bezain laster geratu da argi etxekoek barruan zuten guztia eta gehiago emango zutela. Lehen minutuan eman du aurreneko abisua Sobrinok, area kanpotik jaurtiketa arriskutsua eginda. Beste bi abisu eman ditu gero. Etxekoen ahaleginak saria izan du, eta, hamaseigarren minutuan, Ivan Calerok gola sartu du jokaldi landu eta bizi bat ederki biribilduta. Batzuetan, kolpe bat jaso behar da suspertzeko, eta horixe egin du Athleticek: kolpea jaso ondoren suspertu. Hala, 26. minutuan, Guruzetak bana berdindu du area barruan baloia buelta-erdian errematatuta. Baina ezer gutxi iraun die poza zuri-gorriei, hurrengo jokaldian gola sartu baitu Ivan Calerok kontraeraso azkar batean. Epaileak baliogabetu egin du gola, jokoz kanpogatik, baina erabakia aldatu du gero. Baina bigarren kolpe horri ere erantzun dio Athleticek, eta, 38. minutuan, Guruzetak berriro sartu du gola, binakoa. Baina berriro, denbora gutxian, pozatik etsipenera igaro dira zuri-gorriak, 39. minutuan Vivianek eskuarekin ukitu baitu baloia korner batean, eta epaileak penaltia adierazi baitu. Sobrinok ez du huts egin. Beste kolpe bat izan da bisitarientzat. Baina horri ere erantzun diote. Lehen zatia amaitzear zela, Nico Williamsek zutoinera erramatatu du baloia buruz, eta aldaratzean penaltia egin diote. Sancetek bota du, eta hirunakoa lortu. Horrela bukatu da lehen zatia. Partida nola joan zen kontuan hartuta, emaitza ona zen zuri-gorrientzat. Sustoa pasatu eta gero, bigarren zatian nagusitu beharra zuten, baina, horretarako, asko hobetu beharra zuten. Bigarren zatian hobeto ekin dio Athleticek, baina berehala okertu zaizkio gauzak: 56. minutuan, Paredesek zerbait esan dio epaileari, eta hark txartel gorria atera dio. Horrek zaildu egin die lana zuri-gorriei. Ezer gutxi gertatu da bigarren zatian, bi taldeek ez baitute beharrezkoa baino gehiago arriskatu nahi izan. Hirunakoarekin amaitu da bigarren zatia. Luzapena jokatu beharko zuten. Athleticek susto galanta izan du luzapena hasi eta gutxira: 95. minutuan, jokaldi nahasi batean, Yayok gola sartu du. Epaileak ontzat jo du, baina erabakia aldatu du gero, Cultural Leonesako jokalaria jokoz kanpo baitzegoen. Sufrimendutik gozamenera pasatu dira zuri-gorriak handik gutxira. 102. minutuan, Unai Gomezek zutoinera bota du baloia, Nico Williamsek jaso du aldaratzea, eta penaltia egin diote. Unai Gomezek berak bota du penaltia, eta gola sartu du. Lehen aldiz, aurretik jarri da Athletic. Eta alde horri eutsi dio neurketa bukatu arte. Irabazita eta sailkatuta, konplitu egin du talde zuri-gorriak, baina ez ditu inondik inora zalantzak uxatu. CULTURAL LEONESA-ATHLETIC Cultural Leonesa. Bañuz; Garcia, Fornos, Barzic, Hinojo (Tomas, 105. min.); Maestre, Diallo (Ojeda, 64. min.); Ivan Calero (Chacon, 78. min.), Bicho (Yayo, 46. min.), Sobrino (Ribeiro, 64. min.); eta Manu Justo (Collado, 99. min.). Athletic. Padilla; Gorosabel (Areso, 68. min.), Vivian, Paredes, Ruiz de Galarreta (Yuri, 59. min.), Jauregizar; Williams (Navarro, 84. min.), Sancet (Unai Gomez, 68. min.), Nico Williams; eta Guruzeta (Izeta, 84. min.). Golak. 1-0: Ivan Calerok (16. min.). 1-1: Guruzetak (26. min.). 2-1: Ivan Calerok (28. min.). 2-2: Guruzetak (38. min.). 3-2: Sobrinok, penaltiz (41. min.). 3-3: Sancetek, penaltiz (46. Min.). 3-4: Unai Gomezek, penaltiz (104. min.). ALAVESEK RAYO KANPORATU NAHI DU Alavesek ere final-laurdenak jokatu nahi ditu, eta, horretarako, Rayo Vallecano kanporatu behar du bihar, Mendizorrotzan (21:00, DAZN). Eduardo Coudetek esan du «aldaketa batzuk» egingo dituela hasierako hamaikakoan. Lucas Boye ez da ariko, ez baita osatu.

ElDiario.es eta Univison hedabideek zabaldu dute albistea: bi emakumezkok Julio Iglesias abeslari espainiarraren kontrako salaketa jarri dute Espainiako Auzitegi Nazionaleko fiskaltzan. Abeslariarentzat lan egindakoak dira salaketa jarri duten bi emakumezkoak, eta hark Dominikar Errepublikan eta Bahametan dituen etxeetan gertatutakoetan oinarrituta jarri dute salaketa. Sexu erasoak egitea egozten diote, eta baita gizakien salerosketa delituak, jazarpen sexuala, lesioak eta gehiegikeriazko lan baldintzak ezartzea ere. Hedabideak jakinarazi duenez, Women’s Link Worldwide nazioarteko elkartearen laguntzarekin jarri dute salaketa, eta abeslaria espainiarra izateak hura han epaitzeko bidea irekitzen duelako jarri dute salaketa han. 2021eko urtarriletik urrira bitartean gertatu ziren hainbat ekintza «petsonen salerosketa» delitua direla uste dute salaketa jarri dutenek, eta hori «lanera behartzeko eta morrontzarako» egiten zuela. Lan baldintza gehiegizkoak jartzen zituela. Eta horrekin batera, «jazarpen sexuala eta sexu erasoak» ere egiten zituela. Salaketak Iglesias du jo puntuan, baina bi etxe horien arduradun ziren beste bi emakume ere kolaboratzailetzat jo dituzte. Hiruren artean «talde kriminala» osatzen zutela dio, gainera Women’s Link Worldwide abokatuen elkarteak. Bi hedabide horiek egindako ikerketaren ondorioa izan da salaketa. Salatzaileen testigantzak ere bildu dituzte, eta haietan diote, presioa egiten zietela sexu harremanak izateko, eta harreman behartuak ez ezik, zaplaztekoak, eta irainak ere jasaten zituztela. Beraiei gertatutakoa salatu nahi dute, baina baita etxe horietan lanean aritu izan diren besteeik gertatutakoa ere. «Egiten duena egiten ez jarraitzea ere bada helburua», jaso du hedabideak, salatzaileen hitzetan. Salaketa jartzearekin batera, beraien nortasunak ezkutuak gordetzea ere eskatu dute salatzaileen abokatuek, eta salatua nor den kontuan izanda, baita salatzaileak babesteko neurriak hartzea ere.

Ez dira segur, eta, beraz, ez dira ados. Dermatosi nodular kutsakorraren kontra Frantziako Estatuak inposatu duen txertaketa masiboa salatzeko antolatu dira hainbat laborari. Baionan aurkeztu dute Libre kolektiboa; Ipar Euskal Herriko eta Okzitaniako hirurogei bat hazle biltzen ditu. Zalantzan jarri dute eritasunaren kontra kabalei ematen ari zaien txertoaren eraginkortasuna, eta, gainera, «bazter ondorioak» dituela baieztatu dute. Erran dute laborariek «askatasuna» ukan beharko luketela txertoa eman ala ez erabakitzeko. Behiei eragiten dien eritasuna da dermatosi nodular kutsakorra. Gaitza agertu bezain laster behi tropa osoak hiltzea izan da Frantziako administrazioak azken hilabeteetan emandako erantzuna. Hilketa masibo horien kontra altxatu dira laborariak, eta protestak eta istiluak izan dira hainbat tokitan. Abenduan, A64 autobidea blokeatu zuten laborariek Beskoitze eta Ahurti artean (Lapurdi) hiltze sistematikoen kontra; horren ondotik abiatu zuten txertatze kanpaina Ipar Euskal Herrian, immunitate kolektiboa lortzeko. Pirinio Atlantikoetako departamenduko eremuaren %95ean behien %75 txertatua izanen direlarik lortua izan behar litzateke; laster iristekoak dira hein horretara. Baina, Libre kolektiboan batu diren laborariek salatu dute txertoa jarrita ere ez dituztela eten kabalen hiltze masiboak, eta sano diren behiak ere hiltzen dituztela oraindik Frantziako Estatuko zerbitzuek. Horrez gain, zalantzan jarri dute txertoaren eraginkortasuna, eta baieztatu dute hainbat kasutan «nahi gabeko ondorioak» ere badituela. «Hazleen lekukotasunak baditugu. Behi batzuek apetitua galdu dute, beste batzuei esne ekoizpena anitz apaldu zaie, eta laborari batzuek behiak ere galdu dituzte. Ez dakigu txertoaren ondorioz den, baina txertoaren ondotik gertatu da», esplikatu du Mizel Brust Arrosako hazleak (Nafarroa Beherea) . «Behi batzuek apetitua galdu dute, beste batzuei esne ekoizpena anitz apaldu zaie, eta laborari batzuek behiak ere galdu dituzte. Ez dakigu txertoaren ondorioz den, baina txertoaren ondotik gertatu da» MIZEL BRUST Arrosako hazlea Gehitu dute txertoak ez duela merkaturatzeko baimenik, behin-behinean erabiltzekoa baizik. «Beste edozein txertatze egiten dugunean, epe jakin batzuk errespetatu behar ditugu kabala horiek hiltegira bidali eta merkaturatzeko. Hor, elikaduraren zirkuituan sartu dira txertatu berri ziren hainbat behi, inolako protokolorik gabe» azaldu du Eñaut Harispuruk. Laborariek salatu dute errefusak eskuratzen dituztela marexalei eta estatuko zerbitzuei galdetzen dietelarik ziurtagiri bat emateko baieztatuz txertoak haragian ez duela eraginik. Frantziako Laborantza Ministerioak bere webgunean azpimarratzen du dermatosi nodular kutsakorraren kontrako txertoa «kalitatezkoa, kalterik gabekoa eta eraginkorra» dela. «Arrakastaz erabili izan da hainbat herrialdetan, izan Europa hegoaldean izan Balkanetan, eta eritasuna desagerrarazteko modua eman du». ANMV Albaitaritzako Sendagaien Frantziako Agentziak azaldu du osasun larrialdiari erantzun behar zaiola. «Eritasun bat agertzen denean baimendutako txertorik ez bada, araudiak aurreikusten du urgentziazko baimenak eman ahal izatea», adierazi diote AFPri. Behin-behineko baimen horiek urtebete luzatu daitezke, merkaturatzeko baimena eskuratu bitartean. Txertatu ala hil Sindikatuetatik kanpo antolatu dira laborariak Libre kolektiboan, baina Ipar Euskal Herrian antolatuak diren hiru sindikatuetako kideak daude bertan —ELB, FDSEA eta CR sindikatuak— . Halakoetan ohikoa den gisara, askotariko jendea bildu dute. Badira osoki txertaketari aurre egiten diotenak eta badira gaur egun aplikatzen den protokoloa zalantzan jartzen dutenak. Hainbat hazlek erran dute beste gaitz batzuen kontrako txertoa ematen dietela kabalei, ezarriak diren protokolei jarraikiz, gizakiarentzat arriskua duten eritasunak direlako. Baina dermatosi nodular kutsakorrak ez du berez eraginik pertsonengan. Laborarien erranetan, hiltze masiboak gelditzeko onartu zuten txertoaren aukera sindikatuek, baina, orain, administrazioaren presioak jasaten ari dira laborariak. «Ene kasuan, ohartu nintzen kabala gazteak ez zirela hiltzen eritasuna izan arren, baina zaharragoak bai. Naturalki lantzen den immunitatea bizi osorako da» OLIVIER DOIHENART Arbonako hazlea Marexalen hiru dei ukan ditu Olivier Doihenart Arbonako hazleak (Lapurdi). «Erran nien ez nintzela prest». Haren hitzetan, laborariaren esku utzi beharko litzateke txertatu ala ez erabakitzea. Horrez gain, erran du txertorik gabeko immunitatea ere landu beharko litzatekeela. «Ene kasuan, ohartu nintzen kabala gazteak ez zirela hiltzen eritasuna izan arren, baina zaharragoak bai. Naturalki lantzen den immunitatea bizi osorako da. Administrazioarekin eta marexalarekin aipatu nuen kabala gazteak ez zirela txertatu behar, baina errefusa eman zidaten». Urte hondarrean gatazka handiak izan ziren Okzitaniako etxalde batean. Polizia bortizki oldartu zitzaien kabalen hiltze masiboa oztopatzera joandako herritarrei. Orduan, sindikatuek bat egin zuten eskatzeko etxalde hori esperimentazio gune gisara har zezatela, eritasuna nola garatzen zen ikusteko, baina estatuko zerbitzuek ez zuten ontzat eman. «Halako eritasunak ezagutu behar ditugu, haiekin bizitzen ikasteko», adierazi dute Libre kolektiboko kideek.

Tiro bakarrarekin hil dute gaur arratsaldean Alain Orsoni militante nazionalista korsikar historikoa. Amaren hiletan zegoen eraso egin diotenean, uhartearen hegoaldeko Veru herrian, Korsikako eta Frantziako hedabideek jakinarazi dutenez. AFPren arabera, Frantziako Polizia Judizialak ikerketa bat hasi du «talde antolatuan egindako hilketa» delituagatik. Orsonik 71 urte zituen. Ibilbide politiko luzea zuen Korsikako independentziaren aldeko militantzian. 1975ean parte hartu zuen Edmond Simeonik zuzendutako Aleriako okupazioetan, eta gertakari hori garrantzitsua izan zen Korsikako borroka nazionalista bultzatzeko. Urte batzuk geroago, sortu berria zen FLNC Korsikako Nazioa Askatzeko Armadarekin bat egin zuen, eta haren buruzagietako bat izan zen 1980ko hamarkada hasieran. Urte horietan, 1983an, hil zioten Guy anaia, FLNCko kidea hura ere. Alain Orsonik espetxean igaro zituen bi aldi, eta, ondotik, 1986an, Korsikako Lurralde Asanbleako ordezkari izendatu zuten MCA Autodeterminazioaren Aldeko Korsikako Mugimenduarekin. Lau urte geroago, MPA Autodeterminazioaren Aldeko Mugimendua sortu zuen. 1996an atzerrira joan zen, eta, itzuli ondotik, 2008an, Frantziako Poliziak jakinarazi zuen Orsoni hiltzeko plan bat eragotzi zuela. Militantzia politikoa alde batera utzita, Orsoni AC Aiacciu futbol taldeko presidentea izan zen 2008-2015 aldian, eta 2022an.

Ipar Euskal Herriko parlamentariek eta EEP Euskararen Erakunde Publikoko ordezkariek bilera bat egin dute gaur Parisen Hezkuntza ministro Edouard Geffrayrekin. Bilera horretan gertatutakoaren harira, prentsa ohar bat atera du Ipar Euskal Herriko ikastolen sareak, eta salatu du «esku hutsik» atera dela euskal Euskal Herriko ordezkaritza bilera horretatik. Salatu duenez, baxoa euskaraz egiteko eskarian aurrerabideak egin beharrean, «gibelerat» egin da, Matematikako azterketa ere frantsesez egin beharko baitute ikasleek. Eta aurreratu du urtarrilaren 24an mobilizazio bat egiteko asmoa dutela. Borroka eta mobilizazio ziklo baten hastapena izango da. Aspaldiko aldarria da Seaskan ikasleek baxoa euskaraz egiteko aukera izatea, eta gaurko bilerara begira aurrerabideren bat espero zutela adierazi dute Seaskako arduradunek prentsa oharrean, eta kontatu dute esperantza izateko zer argudio zituzten. «Heldu den ekainean, Matematikako azterketa gehituko da Baxoan. 2021eko erreforma aitzin Matematikak euskaraz ziren, eta, Bordaleko Huart errektorearen [Jean-Marc Huart Bordeleko errektorea] adierazpen baikorrak entzunik, Euskal Herriko delegazioak Frantziako Gobernuari aho batez baxoa euskaraz izan dadin galdegin zuen. Ministroak berak izenpetutako zirkularrak azterketak euskaraz egiteko aukera eskaintzen duenez, pentsatzekoa zen euskaraz egiteko parada izanen zela. Baina ez da hala izan». Hortik arrangura: «Hitzez aitzinatuko ginela erran ziguten, baina ekintzetan gibelka ari dira». Ez daude onartzeko prest. «Argi eta garbi adierazi nahi dugu inposizio berri honi ezetz erranen diogula». Eta urtarrilaren 24an egingo duten protestan parte hartzeko deia egin dute: «Euskaltzale, familia eta hautetsiei galdegiten diegu data hau agendan atxiki dezaten». EEPren oharra EEPk ere oharra atera du bileraren berri emateko. Goraipatu egin du ministroa, harekin izan duten hizketaldian euskararen egungo erronken «ezagutza fina» erakutsi duelako. EEPren arabera, «hiztun osoen sortzeko» helburuarekin bat eginda, euskarazko irakaskuntza eskaintza garatzeko «irakaskuntza ibilbide logika bat segurtatzeko beharraren» ikuspuntuarekin bat egiten du Geffrayk. Era berean, azaldu du «engaiamendua» hartu duela irakasleen prestakuntzan «ibilbide bat» irekitzeko, frantsesez eta euskaraz irakasteko «gaitasun osoa» izan dezaten. Baxoa euskaraz egiteko aukeraren inguruan «esparru berezi bat» definitzeko urratsak hasi dituela esan dute, eta «lan egutegi bat» adostu dutela horretarako ministroarekin, 2027ko azterketa aldira begira.

Odoltsuak izaten ari dira azken egunak Iranen. Nahia Sanzo (Gasteiz, 1982) soziologoak eta kazetariak protesta horiek ulertzeko gakoak eman ditu, eta Irango egoera zein den azaldu. Geopolitika du ikerketa esparru. Irango protestak duela bi aste hasi ziren, krisi ekonomikoa dela eta. Zein da, zure ustez, krisi ekonomiko horren eragile nagusia? Zalantzarik gabe, faktorerik garrantzitsuenak bi dira: nazioartean bakartuta egotea eta zigorrak. Iran nazioarteko ekonomia eta finantza saretik kanpo dago, bakartuta; urteak daramatza horrela. Denbora aurrera doa, eta ez dirudi egungo Mendebaldeko sistema ordezkatuko duenik. Sistema horretatik kanpo, zailtasun handiak daude aurrera egiteko. Iranek aberastasun handia du petrolioan, baina deskonektatuta dago, eta ezin du aprobetxatu. Oso merke saldu beharra dauka petrolioa, eta, askotan, galerak izaten ditu. Horren eraginez, dibisa nazionalaren balioa apaldu da, eta izugarrizko arazoa da hori herritarrentzat. Zergatik atera da jendea kalera? Krisi ekonomikoa eta itzalaldia kritikatzeko? Ala gobernu aldaketa bat eskatzeko? Denetarik dago. Klase ertainak hasi zituen protestak, eta hedatzen joan dira. Orokorrean, gobernuak ematen dituen erantzunak ez dira biztanleek entzun nahi dituztenak. Herritarrek proposamen zehatzak entzun nahi dituzte, eta oso zaila da hori lortzea Iran dagoen baldintzetan. Beraz, denak daude protestan: ekonomia hobetu nahi dutenak, sistema barrutik erreformatu nahi dutenak eta 1979ko aiatolen erregimena amaitu nahi dutenak. Haustura hori nahi dutenak ere ez daude ados elkarrekin, eta ezberdintasunak daude hor ere. Gazte askok ikusten dute dagoen sistema ezin dela erreformatu, aldaketa bat behar dela. Konponbiderik errazena Mendebaldekoa dela uste dute batzuek. Hau da, pentsatzen dute Mendebaldera hurbildu ahala beste gauza batzuk gal ditzaketela, zigorrak kenduko dizkietela. Nire ustez, itxaropen faltsua da hori; ez da horrela. Mendebaldera hurbildu zaitezke, baina, bloke horren menpe ez bazaude, ez dizkizute zigorrak kenduko, eta Iranek ez du Mendebaldearen menpe egon nahi. «Pahlavik hitz egiten duenean, haren mezuaren hartzaile nagusia Donald Trump da, Maria Corina Machadoren estilora» Irango Gobernuak protestak hauspotu izana leporatu die atzerriko eragileei. Zer eragin dute egoera honetan Mendebaldeak eta Iranen programa nuklearrak? Hori ere funtsezkoa da. Rohaniren gobernuak, 2015ean, akordio nuklear baten alde egin zuen. Hori zen bere programa ekonomikoaren oinarria: «Mendebaldearekin hobeto moldatuko gara, zigorrak kenduko dituzte, eta gehiago inbertituko dute Iranen». Baina akordioa ez zen erabat zehaztu. AEBek oso azkar egin zuten alde akordiotik, eta Europako herrialdeak ez ziren gai izan zigorrak kentzeko eta Iranekin berriro salerosketak sustatzeko. Gaur egungo gobernuak Rohanik nahi zuen horri heldu dio berriro, baina akordio nuklearra atzean utzita. Saiatu ziren iaz AEBekin negoziatzen; Trumpi baiezko automatikoa eta erabatekoa ematen ez badiozu, presioa areagotu egiten du. Zigorrak handitzea du hizpide Mendebaldeak orain, protestetan gobernuak izan duen erantzuna dela eta. Ziklo horretan gaude. Ez dituzte zigorrak kentzen, beraz, Irango ekonomia erori egiten da. Protestak hasten dira gobernuaren aurka. Gobernuak errepresioz erantzuten du. Eta zigor gehiago. Egoera honetan, Irango Atzerri ministroa Mendebaldearekin negoziatzeko prest agertu da berriro. Iaz ere hala agertu zen. Gobernu batekin negoziatu ahal bada, Irango gobernu honekin negoziatu daiteke. Baina ikusten dugu ez dela erraza AEBekin negoziatzea. Atzo Trumpek baieztatu zuen Iranek negoziatu egin nahi duela, baina, aldi berean, aditzera eman zuen eraso bat egon daitekeela Iran ataka estuan jartzeko eta AEBei baietz esatera behartzeko. Hori ez da negoziazio bat, eta ez da gauzak konpontzeko modua. Beraz, zaila du Abbas Aragtxi Atzerri ministroak: batetik, protestengatik eta Irango egoera ekonomikoagatik, eta bestetik, Israelen eta Estatu Batuen presioagatik. Reza Pahlavi printzeak protestak hauspotu ditu erbestetik. Zer aukera ikusten duzu gobernu aldaketa baterako? Egia da protesten parte bat [Mohammad Reza Pahlavi] azken xaharen oinordekoaren alde dagoela. Hura AEBetan bizi da, eta, hitz egiten duenean, haren mezuaren hartzaile nagusia Donald Trump da, Maria Corina Machadoren estilora. Badaki bere kabuz ez dela gai erregimen aldaketa hori lortzeko. Ikusi beharko da Iran AEBekin zerbait negoziatzeko gai den, eta kanpoko presioek nola eragiten duten herrialdean. Gobernuaren aurkako manifestazioak ez ezik, aldekoak ere ikusten dira. Denborak aurrera egin ahala ikusiko dugu.