Herenegun goizaldean 37 urteko emakume bat hil zen Iruñeko Sandulezai auzoan, etxe bateko hirugarren solairutik amilduta. Udaltzaingoak gizonezko bat atxilotu zuen, emakume horrengandik urruntzeko ezarria zioten agindua urratzeagatik. Gaur eraman dute epaitegira, eta Iruñeko Emakumearen Aurkako Indarkeriaren Arloko Epaitegiak ebatzi du gizona espetxeratzea, urruntze agindua urratu eta emakumea legez kanpo atxikitzeagatik. Epaileak erran duenez, emakumearen etxebizitza berean bizi zen lekuko batek baieztatu egin du emaztekia etxetik ateratzen saiatu zela baina gizonak ez ziola utzi, eta indarrez atxiki zuela. Euskal Herriko mugimendu feministak eta Itaiak hilketa matxista salatu dute Euskal Herriko hainbat herri eta hiritan. Hain zuzen, mugimendu feministak Sanduzelai auzoan bertan egin du elkarretaratzea gaur iluntzean: «Nazkatuta eta amorratuta gaude, hamar egunetan Euskal Herrian bi erailketa matxista eta beste erailketa saiakera bat izan dira. Aski da! Noiz arte iraungo du honek? Euskal Herrian indarkeria matxistak emakumeak* emakume* izate hutsagatik erailtzen ditu!». Hain zuzen, hilaren 3an gizon bat atxilotu zuen Ertzaintzak Basaurin (Bizkaia), emakume bat hiltzea egotzita; Bilboko Guardiako Epaitegiak aske utzi zuen biharamunean. Igandean, baina, gizona espetxeratu egin zuten, indarkeria erabiliz lapurreta bat egitea egotzita. Joan den astean, berriz, Ertzaintzak 48 urteko gizonezko bat atxilotu zuen Berrizen (Bizkaia), labana batekin bikotekidea hiltzen saiatzeagatik. Emakumea larri eraman zuten Gurutzetako ospitalera. Indarkeria egiturazkoa dela salatu dute elkarretaratzean, eta «sistema zisheteropatriarkala, kapitalista, arrazista eta koloniala» dagoela horren gibelean. Gogoratu dute, halaber, indarkeria matxistak ez dituela gorputz guztiak modu berean gurutzatzen, eta arrazakeriak indarkeria areagotzen duela, «emakume*, migratu eta arrazializatuak sistematikoki babesgabe uztera arte». «Erregularizazioaren menpekotasuna, eta baliabideetarako sarbiderako oztopoak ez dira kasualitatea: politika arrazisten ondorio zuzena dira», erran dute. Instituzioen «erantzukizun falta» seinalatu dute, eta erran horien ardura dela emakumeak artatzea, baliabideak beren esku jartzea eta kasuen jarraipena egitea; «emakumeak* haien erasotzaileekin bakarrik uztea arduragabekeria da». Gizonak ere interpelatu dituzte eta horiek duten erantzukizuna gogora ekarri: «Noiz arte jarraituko duzue beste alde batera begira?». Hala, bortizkeria matxista egiturazko arazoa dela jakinda ere, horrekin akitzeko gizonek anaitasun eta konplizitate sareekin apurtzea beharrezkotzat jo dute, horiek direlako «egitura sostengatzen duten piezak». «Zuen matxismoak hiltzen du, zuen arduragabekeriak hiltzen du, zuen konplizitateak hiltzen du eta gu nazkaturik gaude. Horregatik, beste behin ere, ozen esaten dugu: feministok autodefentsan jarraituko dugu», borobildu dute. Itaia emakumeen antolakunde sozialistak, berriz, atzo egin zituen elkarretaratzeak Hego Euskal Herriko hiriburuetan eta Baionan bihar eginen dute mobilizazioa: 18:30ean. Antolakundeak dei egin du «matxismoaren aurkako borrokara» batzeko eta erailketaren kontra kalera ateratzeko: «Eraso orori aurre egin, eraso egin dieten emakumeek beren bizimoduan jarraitzeko kalitatezko bizi baldintzak izatearen alde egin, eta erasotzaileen inpunitatearen aurka borrokatu, gero eta jende gehiago indarkeria matxistaren aurka posizionatu dadin». Are, matxismoa ukatzen duten diskurtso erreakzionarioei aurre egin beharra azpimarratu zuten, diskurtso horiek baitira, Itaiaren erranetan, «indarkeria matxista normalizatzeko testuingurua» sortzen dutenak, eta, hala, «emakumeen aurka egiteko erasotzaileen inpunitatea areagotzen» dutenak. 136 emakume Iruñekoa zenbatuta, 2003az geroztik 136 andre eta hamahiru haur hil dituzte gizonek. Haietatik lau aurten: otsailean, Tatiana Rodriguez hil zuen haren bikotekideak, Sarrigurenen (Nafarroa); 28 urte zituen, eta lau seme-alaba. Bikotea banatzeko prozesuan zen, eta, eztabaida batean, gizonak labanaz eraso zion Rodriguezi; erasotzaileak bere ama ere zauritu zuen, hura erraina babesteko ahaleginean ari zela. Martxoaren 21ean, berriz, Irungo (Gipuzkoa) emakume bat hil zuen bikotekideak Espainian, Zaragozan zehazki; han bizi zen aspalditik. Gizona andrearen lantokira joan zen, eta kalean tiro egin zion; gero, erasotzaileak bere buruaz bertze egin zuen. Emakumeak 49 urte zituen, eta bi ume, horietako bat adingabea. Iaz, berriz, zazpi emakume eta adingabe bat hil zituen indarkeria matxistak. Gainera, 2024ko ekainaz geroztik desagertuta dago Laure Zacchello urruñarra (Lapurdi), eta haren bikotekide Alexis Juret atxilo hartua dute ordutik. Hain justu, kasua daraman prokuradoreak ez du pistarik baztertu nahi, baina ezkor dago Zacchelloren zoriari buruz, eta hura hil eta desagerrarazi izana egozten dio Jureti, hain zuzen. Behin-behineko atxiloaldian dago Mont-de-Marsango espetxean, Landetan (Okzitania). Akusatuaren defentsak bi aldiz galdegin du gizona aske uztea, baina ezezkoa eman diote birritan.

Joan zen asteburuan ordu luzez bilduagatik ere, Ameriketako Estatu Batuak eta Iran ez ziren ados jarri ez gatazka konpontzeko moduez, ezta Ormuzko itsasartearen kudeaketaz ere. Biltzen segitzekoak dira, ordea; hala adierazi dio gaur negoziatzen ari den Irango delegazioko iturri batek Reuters albiste agentziari. Litekeena da aste honetan bertan edo datorren astearen hasiera partean biltzea, Islamabaden. Donald Trump AEBetako presidenteak ere iradoki du datozen bilerek emango dutela zeresana: «Han jarraitu beharko lukete [delegazioek], baliteke-eta zerbait gertatzea datozen bi egunetan», esan dio New York Post egunkariari. Pakistanek, aldeen arteko bitartekariak, ez du nahi diplomazia saiakera hori elkarrizketa saio bat eta bakarrean geratzea. Shehbaz Sharif herrialde horretako presidenteak adierazi du lehenbiziko bilera hori «gertakizun historikoa» izan zela; prentsaurrekoa egin du gaur, eta nabarmendu du «ahaleginetan» ari direla Washingtonek eta Teheranek «irtenbidea» topa diezaieten konpontzeke dituzten gai guztiei. Aldeek bi asterako tregoa bat adostu zuten joan zen asteko asteazkenean, eta apirilaren 22an da amaitzekoa. Bada, Sharifek jakinarazi du Txinarekin, Saudi Arabiarekin eta G7ko herrialdeekin hizketan ari dela, «abian dagoen meniak etenik izan ez dezan», eta AEBek eta Iranek datorren asteazkena baino lehen beste bilkura bat egin dezaten. Hala ere, erantsi du «hilabeteak edota urteak» behar izaten direla «bakea» ezartzeko. Horrekin lotuta, JD Vance AEBetako presidenteordeak ukatu egin du Iranekin izandako elkarrizketek porrot egin dutela, eta azpimarratu du lehen bilera horretan «aurrerapausoak» eman zituztela. Hala ere, pilota Iranen teilatuan dagoela esan du, Fox News hedabidean bart eman duen elkarrizketan. Izan ere, AEBetako presidenteordearen hitzetan, Iranek «nolabaiteko malgutasuna» erakutsi zuen Islamabaden egin zen eta Pakistan bitartekari eduki zuen bilera horretan, baina ohartarazi du ez dela nahikoa: «Zalantza nagusia zera da: Iranek aurrera egiteko behar ditugun funtsezko puntuak onartuko dituen ala ez». Adostasunik ez dute Ormuzko itsasarteari buruz: Teheranek horren gaineko kontrola aitor diezaiotela nahi du, eta Washingtonek itxia du pasabidea atzo arratsaldetik. Zehazki, helmuga edo irteera Irango portuetan duten ontziak blokeatzen ari da; 10.000 soldadu, dozena bat gerraontzi eta dozenaka gerra hegazkin zabaldu dituzte horretarako, AEBetako armadako Agintaritza Zentralaren arabera. Hala ere, blokeoa gorabehera, hiru petroliontzik AEBen blokeoa saihestu eta Ormuzko itsasartea zeharkatu dute gaur, Reuters albiste agentziak jakinarazi duenez; AEBetako armadak gezurtatu egin du. Erresuma Batuak eta Frantziak iragarri dute goi bilera antolatu dutela ostiralerako, Ormuzerako «nazioarteko misio bakezale» bat eratzea eztabaidatzeko. Emmanuel Macron Frantziako presidentearen hitzetan, «gerrazaleak» ez diren herrialdeek hartuko dute parte, guztira berrogei herrialdek baino gehiagok. Bestalde, Txinako Atzerri Ministerioko bozeramaile Guo Jiakunek gaur adierazi du AEBek ezarritako blokeoa erabaki «arriskutsua eta arduragabea» dela, «tentsioa areagotu baitezake, eta indarrean dagoen su etena arriskuan jarri». Italiak EZ DU BERRITUKO israelekin DUEN arlo militarreko akordioa Giorgia Meloni Italiako lehen ministroak jakinarazi du ez dutela berrituko Italiak Israelekin duen lankidetza militarra. 2016an ezarri zuten bi herrialdeen arteko akordioa, eta bost urtean behin berritu izan dute; astelehenean ziren lankidetza luzatzekoa, baina «oraingo egoera» ikusita, Melonik azaldu du Italiak atzera egin duela. Akordio horrek bide ematen du ekipamendu militarra eta beste teknologia batzuk trukatzeko; Israelgo Atzerri Ministerioko bozeramailearen arabera, ordea, erabakiak ez du inolako ondoriorik izango: «Ez daukagu segurtasun akordiorik Italiarekin, eduki zehatzik inoiz eduki ez duen memorandum bat baizik». Asteburuan, bestalde, Washingtonek Teherani proposatu zion ez dezala uranioa aberastu hogei urtez, eta hark erantzun zion prest zegoela uranio aberastuaren ekoizpena gehienez hamar urtez eteteko; horixe jakinarazi dio negoziazioetako iturri batek Israelgo Hareetz egunkariari. AEBetako The New York Times egunkariak emandako informazioaren arabera, programa nuklearra bost urtez bertan behera uztea eskaini zuen Iranek, eta AEBek atzera bota zuten proposamen hori. Aintzat hartzekoa da AEBek eta Israelek Iranen kontra otsailaren 28an hasitako erasoaldiak bete-betean etenarazi zituztela Teheranen programa nuklearra mugatzeko elkarrizketa saioak. Teheranen aberastutako uranio erreserbak beste herrialde batera eramateko exijitu izan du Washingtonek; negoziazioetako iturrien arabera, ordea, Iranek aberastutako uranioa «diluitzea» proposatu zion, IAEA Energia Atomikoaren Nazioarteko Agentziaren ikuskaritzapean —Iranek %60 aberastutako 400 kilo uranio pilatu zituen iaz arte, eta %90 aberastutako uranioa beharko luke arma nuklearrak garatu ahal izateko—. Israel eta Libano, hizketan Libanok eta Israelek AEBetan dituzten enbaxadoreak —Libanoko Nada Hamadeh eta Israelgo Yechiel Leiter— aurrez aurreko bilera egin dute Washingtonen, eta horiekin batera da AEBetako Estatu idazkari Marco Rubio; haren hitzetan, gaurkoak aurreragoko elkarrizketak «prestatzeko» balioko du. Bilera amaitu ostean egindako adierazpenetan, Israelgo enbaxadoreak jakinarazi du Beirut eta Tel Aviv «batuta» daudela «Libano Hezbollahrengandik askatzeko»; eta bi herrialdeen arteko muga «zehatz eta argi» bat finkatzeko asmoa dutela. Alde bakoitzak bere lehentasunak ditu: Beirutek herrialderako su etena negoziatu nahi du, Iranek eta Pakistanek kontrakoa esanagatik ere AEBek eta Israelek esana baitute Ekialde Hurbilerako tregoak ez diola eragiten Libanori; Tel Aviven lehentasuna, berriz, Hezbollah Libanoko milizia xiita armagabetzea da. Libanok AEBetan duen enbaxadore Nada Hamadeh Washingtonen, gaur Israelgo enbaxadorearekin batzartu aurretik. LUKE JOHNSON / EFE Ohar batean, Joseph Aun Libanoko presidenteak gaur esan du espero duela gaurko bilera «amaieraren hasiera» izatea, eta nabarmendu du Israelen okupazioaren konponbide bakarra herrialdeko armada zabaltzea dela, hura arduratu dadin herritarrak eta nazioarteak ezarritako mugak «zaintzeaz». Israelgo Atzerri ministro Gideon Saarrek adierazi du Israelek «bakea eta normaltasuna» nahi dituela Libanorekin, baina erantsi du Hezbollah oztopo bat dela hori lortzeko bidean: «Israelek eta Libanok ez daukate arazo handiegirik elkarrekin. Hezbollah da arazoa». Hezbollahko buru Naim Qassemek salatu du Libanok Israelekin «zuzenean» negoziatzea «amore ematea» dela, eta Joseph Aun Libanoko presidenteari ohartarazi dio Hezbollahren aurkako jarrera erakustea «Israelen mesederako» dela. «Erakunde sionistarekin negoziatzeari uko egiten diogu, ez baitauka zentzurik», adierazi du bart Qassemek, Libanoko telebista publikoan zuzenean eman duten agerraldi batean. Bi aldeen arteko negoziazioak hasi diren egun berean, Israelen erasoek 35 herritar hil dituzte Libanon, herrialdeko iturrien arabera; gatazka hasi zenetik 2.100 baino gehiago hil dira, Libanoko Osasun Ministerioak emandako datuen arabera. Bestalde, Hezbollahk jakinarazi du Israel iparraldeko hamahiru herrialderi eraso diela gaur.

Egutegi «nazionala» da. Halaxe definitu du haren sortzaile Jose Muruagak. 1981ean ukan zuten lehena egiteko ideia. Xuri, gorri eta berdea da. Luzea eta fina da, eta paper dirdiratsuz egina. Igande

Bi asterako su etena ezarri ondoren, AEBak eta Iran aurrez aurre eseri ziren joan den larunbatean. Elkarrizketak, ordea, hutsean amaitu ziren, eta Ormuzko itsasartea ixteko agindua eman zuen atzo Donald Trump AEBetako presidenteak. Zehazki, helmuga edo irteera Irango portuetan duten ontziak blokeatzeko agindua eman du, eta gaur bertan sartu da indarrean, Euskal Herrian 16:00ak zirenean. Segidan, beste behin Trumpek mehatxu egin dio Teherani, eta ohartarazi berak ezarritako blokeoa geldiarazten saiatzen diren itsasontziak «desagerrarazi» egingo dituela. Erabakiak ezegonkortasuna eragin du mundu osoko merkatuetan, eta ezinegona munduko gobernu askotan. Agindua indarrean sartu eta 23 minutura, Irango itsas armada «itsasoaren hondoan» dagoela idatzi du Trumpek, Truth Social bere sare sozialean. Eta abisua bidali dio Teherani: «Oraingoz ez ditugu jo haien hitzetan eraso azkarreko ontziak diren horiek, ez baititugu mehatxutzat. Halere, guk ezarritako blokeora hurbiltzen badira desagerrarazi egingo ditugu». Neurri honekin Trumpek esan du Irani eragotzi nahi diola nazioarteari «xantaia» egin ahal izatea. Blokeoa indarrean sartu ostean emandako prentsaurreko batean adierazi du Teheran ez dela petrolioarekin negoziorik egiten ari, eta akordio bat lortu nahi duela. Hori bai, oroitarazi du iragan astean onartutako meniak indarrean segitzen duela. Iranentzat tresna estrategikoa izan da itsasartea gatazkaren hasieratik. Izan ere, bertatik igarotzen da mundu osoko petrolio ekoizpenaren %20, eta hura itxi izanak nabarmen garestitu ditu erregaiaren prezioak, baita inflazioaren beldurra haizatu ere. Hori izan da, neurri handi batean, Etxe Zuria negoziazio mahaian eserarazi duena, baita lehen elkarrizketetako gai nagusia ere. Larunbatean hasitako negoziazioek 21 ordu iraun zuten, baina ez zuten esperotako emaitzarik eman. Ondorioz, Trumpek sare sozialetan iragarri zuen atzo armadari agindu ziola itsasartera sartu edo bertatik irten asmo duen ontzi oro geldiarazteko. Noski, erabakiarekin «erabat ados» agertu da gaur Benjamin Netanyahu Israelgo lehen ministroa, eta erran du Trumpek «egin behar zuena» egin duela. Trumpen agindua ez da itsasartera mugatzen. AEBetako estatuburuak iragarri du Iranekin pasabidea adostu eta nazioarteko uretara irten diren ontziak ere geldiaraziko dituztela. «Pasabidea legez kanpo ordaindu dutenak ez dira seguru izango itsas zabalean». Horrez gain, Ormuzen jarritako minak ere suntsituko dituztela iragarri du Etxe Zuriak. Trumpen asmoak ikusita, Irango Guardia Iraultzaileak jakinarazi du itsasartera edozein ontzi militar sartzea su etena urratzea izanen dela, eta «erantzun irmoa» emanen duela bueltan. Are, azaldu du «etsaien ontziek» ez dutela eskubiderik Ormuzko itsasartea zeharkatzeko. Irango Parlamentuko presidente Mohamed Baqer Qalibafek ere ez du beldurrik erakutsi Trumpen mehatxuen aitzinean. Aitzitik, sinistuta dago haren erabakiek ez dutela «inongo eraginik» izanen Iranen. «Estatu Batuek berriz ere proban jartzen bagaituzte, are lezio handiagoa emango diegu. Laster sentituko duzue gasolinaren nostalgia, 4 edo 5 dolarretan jartzen denean». Eta ez dirudi berandu izanen denik, dagoeneko hasi baita berriro petrolioaren prezioa igotzen: Europako findegien erreferentziazko Brent upela %3 garestitu da eta 98 dolarreraino heldu. 22.000 Ormuzen itxierak zenbat milioi euroko gainkostua eragin duen erregai fosiletan. Ursula von der Leyen Europako Batzordeko presidenteak salatu du Ormuz itxita mantentzeak 22.000 milioi euroko gainkostua eragin duela erregai fosiletan, eta «ondorio oso-oso larriak» jasaten ari dela Europa. AEBetako presidentearen iragarpenaren ostean, atzo, armadak berak azaldu zuen blokeoa Irango itsasontzientzat izango dela, eta pasabidea libre izango dutela AEBek Golkoan dituzten aliatuen itsasontziek edo haien portuetara doazenek. Bada, blokeoa indarrean sartu baino ordu batzuk lehenago ohar bat bidali du AEBetako armadak, eta erran du «edozein ontziri» itxiko zaiola pasabidea, «daraman bandera daramala ere». Berehala iritsi dira nazioarteko erreakzioak, eta Trumpek hartutako erabakiaren kontra egin dute horietako anitzek. Keir Starmer Erresuma Batuko lehen ministroak, kasurako, argitu du ez dutela itsasartearen blokeoa babestuko: «Itsasartea ixteak esan nahi du petrolioa eta gasa ez direla merkatura iritsiko, prezioak igoko direla, eta jendeak energia faktura altuagoei egin beharko diela aurre. Nik ez dut hori gertatzerik nahi; gastuak jaistea nahi dut». Erruaren zati handi bat, baina, Iranen gain utzi du, argudiatuta hura izan zela lehena Ormuzko itsasartea ixten: «Iran da itsasarteko trafikoari eta ontziei murrizketak eragin dizkiena eta nazioarteko zuzenbidea urratzen ari dena». Ursula von der Leyen Europako Batzordeko presidenteak ere nabigazio librea exijitu du Ormuzko itsasarterako. Europako Batasuneko herrialdeen zorrak mugatzen dituzten arauen gainean ere solastatu da, eta esplikatu du oraindik ez direla «baldintzak» betetzen arau horiek bertan beheiti uzteko. Eta honakoa gaineratu du: «Ekialde Hurbilean ez da bakerik egongo Libanok sutan jarraitzen duen bitartean». Puntu gatazkatsua Teheranek balizko akordio baterako aurkeztutako hamar puntuko dokumentuko eskakizun nagusietako bat zera da, hain zuzen ere, Ormuzko itsasartearen erabateko kontrola bereganatzea. Iranek iradoki ere egin du itsasartea baliatzen duten ontziek ordaindu egin beharko dutela pasabidea. Nazioartearentzat «nabigatzeko askatasuna urratzea» litzateke halako zerga bat ezartzea. Trumpek berak behin baino gehiagotan esan du itsasartea zabaltzea ez dela bere ardura, baina nazioarteko agintariek berari egozten diote Iranek hura itxi izanaren ardura, Teheranen aurka hasitako gerraren ostean blokeatu baitzuen itsasartea Iranek, eta iragarri baitu ez duela irekiko Israelek Libanoren aurkako erasoaldia amaitu ezean. Hainbat herritar gaur Beiruten, Israelen erasoek suntsitutako eraikin batzuen aurrean. WAEL HAMZEH / EFE Alde horretatik, bilera garrantzitsua egingo dute bihar Washingtonen Israelek eta Libanok AEBetan dituzten enbaxadoreek, «su etena lortzeko bide bat eztabaidatzeko». Hala adierazi du Ghassan Salame Libanoko Kultura ministroak: «Jarduera militarrean etenaldi bat eragin behar dugu, eta hori prestatzeko bilduko gara bihar». Hain zuzen ere, Irango eta Libanoko gatazkak elkarrengandik bereizi nahi ditu Libanok, eta Atzerri ministroak erran du horrexegatik hasiko dela Israelekin «zuzenean» negoziatzen —bihar dute bilera—. Joseph Aoun Libanoko presidentearen esanetan, «konponbide jasangarri bat» lortzeko aukera dago negoziazioetan, baina Israeli ohartarazi dio bi aldeek eman behar dutela amore zerbaitetan. «Israelek jaramon egin behar die Libanon, herrialde arabiarretan eta nazioartean egin dizkioten eskariei, eta erasoak gelditu behar ditu eta negoziatzen hasi, adierazi du Aounek berri agentzietara bidalitako ohar batean. Baina oraingoz behintzat, Libanoko lurrak ez dira baretu. Libanoko albiste agentzia nazionalak erran du goizean goiz Israelgo armadak erasoak egin dituela herrialdearen hegoaldean, eta gutxienez bortz pertsona hil dituela. «Libanon ez zegoen su etenik», adierazi du Benjamin Netanyahu Israelgo lehen ministroak. Hezbollah talde xiitak, jarraian, drone bidez eraso die Israelgo soldaduei, eta argitu du hark ere Israelen eta AEBen erasoak amaitu arte jarraituko duela erantzuten. Bide batez, Israelgo berri agentzia batek iturri ofizialak aipatuz erran duenez, «egun gutxi barru» eskuratuko du Israelek Libano hegoaldeko Bint Jbeil hiriaren kontrol osoa. Israelgo armadaren arabera, Hezbollah taldeko «ehunka terrorista» hil dituzte hiri horretan.

Kolpea hartu du Viktor Orban Hungariako lehen ministroak, eta orbainduta amaitu du azkenerako. Atzo egin zituzten herrialdeko parlamenturako bozak, eta Tisza alderdiko Peter Magyar oposiziokide kontserbadoreak irabazi ditu; hala, «erregimen mafiosoa» aldatzeko prest dagoela ziurtatu du gaur emandako hitzaldi batean. Lortutako babesak bide emango dio Orban ultrak lau agintaldiz ezarri dituen lege eta neurriak bertan behera uzteko; izan ere, botoen %53 eskuratuta, ganberako ordezkarien bi heren baino gehiago haren alderdikoak izango dira: 199tik 137. Nazioarteko harremanei dagokienez, Magyarrek gaur iragarri du Hungariak beste jarrera bat izango duela. EB Europako Batasunera hurbilduko dela hitzeman du, baita Nazioarteko Zigor Auzitegira itzuliko dela ere. Hauteskunde kanpainan, Orbanen gobernuari ustelkeriaz aritzea leporatu izan dio Tisza alderdiko buruak behin eta berriz. Eta «talde kriminal antolatu» batek zuzendutako herrialdea aldatzeko ordua dela nabarmendu du gaur, behin bozak irabazita. «Zuzenbide estatu demokratikoan oinarritutako herrialde bat eraiki nahi dugu, adinekoak errespetatzen dituena, eta adingabeak eta jabetza pribatua babesten dituena». Halaber, esan du trantsizio «azkarra eta laburra» izatea nahi duela, eta Tamas Sulyok herrialdeko presidenteari eskatu dio prozesua azkartzeko. Behin parlamentu berria osatuta, presidenteak lehen ministrogai bat proposatu behar du, eta ganberaren erdiak bozkatu behar du hautagaiaren alde. Espero da maiatzaren amaierarako Magyarrek gobernua osatu ahal izatea. Aintzat hartzekoa da Fideszetik ateratakoa dela lehen ministro izango dena, Orbanen alderditik bertatik, eta moderatuagoa izanagatik ere, zenbait kontutan bat egiten duela Orbanen politikekin. Fideszen «alderdi-estatu» eredua desegin eta «zuzenbide estatua» berrezarriko duela hitzeman du, baina, immigrazio politikei dagokienez, ultraren ildoei eutsiko die Magyarrek. Besteak beste, gaur baieztatu du ez dituela kenduko Orbanek 2015ean hegoaldeko mugan jarritako hesi arantzadunak. Magyarrek gaineratu du Nazioarteko Zigor Auzitegira itzuliko dela Hungaria. Orbanek epaitegi hori uztea erabaki zuen, 2024ko azaroan Benjamin Netanyahu Israelgo lehen ministroa atxilotzeko agindua eman zuelako. Halere, gaur aurreratu duenez, agintari berriarekin ez da aldatuko Budapesten eta Tel Aviven arteko harremana. Bruselarekin duena, ordea, bai. Gaur Magyarrek Budapesten egin du agerraldia, Hungariako banderaz beteriko agertoki batean. Baina, Orbanek ez bezala, bazterretan EBko bi bandera ere jarri dituzte. Izan ere, europazalea da Magyar, europarlamentaria, eta hitzeman du herrialdeak EBko kideekin dituen «liskar guztiak» konponduko dituela. «Gure herria Europako Batasunean zegoen, dago eta egongo da», esan zuen atzo lehen ministro izango denak, hauteskundeen ostean Budapesten egindako agerraldian. Hungariak, Orban errusiazalearen gidaritzapean, oztopoak jarri izan dizkie talde komunitarioaren erabaki eta politika bateratuei, eta, bide batez, ikusi beharko da Magyarrek blokeoa noiz kenduko ote dion Bruselak Ukrainari eman nahi dion 90.000 milioi euroren maileguari, esana baitu hala egingo duela. Tisza alderdiaren garaipenak lasaitua ekarri die behintzat EBko kideei eta instituzioei. «Hungariak Europa aukeratu du. Europak beti aukeratu izan du Hungaria. Herrialde batek Europarako bidea erreklamatu du berriro. Batasuna indartu egin da», idatzi zuen atzo Ursula von der Leyen Europako Batzordeko presidenteak ingelesez eta hungarieraz, sare sozialetan. Era berean, Antonio Costa Europar Kontseiluko presidenteak adierazi zuen «estuki» aritu nahi duela Magyarrekin, «Europa toki sendoago eta oparoago bat bilakatzeko». 2 Lehen ministroek, gehienez, zenbat agintaldi egin ahal izatea duen asmo Magyarrek. Viktor Orban berriro agintera iristea saihestu nahi du Peter Magyar lehen ministro izango denak. Horregatik, gaur jakinarazi du bere asmoa dela konstituzio berri batean jasotzea lehen ministroek, gehienez, bi agintaldi egin ahalko dituztela. Orbanek bost agintaldi egin ditu: bat 1998tik 2002ra; eta lau 2010etik 2026ra. «Hungaria, Polonia, Europa, berriro elkarrekin! A zer garaipena, lagun maiteok! Errusiarrak, ospa etxera!», idatzi zuen atzo, berriz, Donald Tusk Poloniako lehen ministroak, sare sozialetan. Halaber, Giorgia Meloni Italiako lehen ministroak esan zuen «begi bistakoa» dela Tiszak irabazi duela, eta Orban «lagunari» ere eskertu zion azken urteotako «lankidetza bizia». Bestelakoa izan da Eslovakiaren eta Txekiaren erreakzioa. Hungariarekin batera, bi herrialde horiek EBk Ukrainari eman nahi dion mailegua ez blokeatzea erabaki zuten abenduan, baldintza baten pean: 90.000 milioi euroak gainontzeko kideek finantzatzea, eta ez hiru herrialde horiek —kontua da Ukrainak urtarrilean eten zuela Druzhba oliobidea, eta, horrekin batera, Errusiako petrolioaren hornidura, argudiatuta Moskuren erasoek instalazioak hondatu zituztela; horiek horrela, Orbanek blokeatuta dauka mailegua—. Sare sozialetan, Andrej Babis Txekiako lehen ministroak adierazi du ez dela erraza «Orban bezain etsai gogor bati kontra egitea», eta Magyarrek ezin duela huts egin. Robert Fico Eslovakiako lehen ministro errusiazaleak ere Orbanen gidaritza goraipatu du, eta Magyarrekin elkarlanean aritzeko prest dagoela esan du sare sozialetan. Batera edo bestera, atzoko garaipen zabalak bide emango dio Magyarri Konstituzioa aldatzeko eta Orbanek lau agintaldiz ezarritako lege eztabaidatsuak bertan behera uzteko: hauteskunde sistemaren erreformak, auzitegietako epaileen izendapenei dagozkienak… Bi hereneko gehiengoa lortu du Orbanek lau agintaldiz, eta, orain, Magyarrek etenarazi dio bolada. Ultrak oposizioan Fidesz alderdi ultra eta errusiazaleak 55 eserleku baino ez ditu eskuratu atzoko hauteskundeetan —botoen %38,4 lortu ditu—. Orbanek porrota onartu zuen oraindik botoak zenbatzen ari zirenean, gauean Budapesten egindako agerraldi batean: «Irabazi duen alderdia zoriondu dut», esan zien Fideszen jarraitzaileei. «Mingarria zaigu porrota, baina emaitzak argi utzi du ez digutela eman gobernatzeko ardura eta aukera», erantsi zuen, eta berretsi oposiziotik arituko direla: «Ez dugu amore emango». Gure Aberria eskuin muturreko alderdia da ordezkaritza lortu duen hirugarren zerrenda —botoen %5,8 eta sei eserleku lortu ditu—, eta, hortaz, ezkerreko ezein alderdik ez du lortu ordezkaririk parlamentuan. «Hungariako erregimena eraitsi dugu elkarrekin», esan zuen atzo gauean Magyarrek. Nabarmendu zuenez, «Hungaria demokratikoaren historian inoiz ez du horrenbeste jendek bozkatu», parte hartzea %79,5ekoa izan baitzen —1989an gobernu komunista bertan behera geratu osteko handiena da—. Lortutako gehiengo erabakigarria ere eskertu zuen Magyarrek: «Alderdi bakar batek ere ez du halako sostengua lortu orain arte». Agintaldi luzea izan du Orbanek; Europako Batasunean agintean urte gehien zeramatzan gobernuburua da. Oposizioa zatituta egon da, eta urte hauetan guztietan ezin izan dio agintea kendu Orbani, harik eta Magyarrek Tiszako lidergoa hartu duen arte. Ibilbide laburreko alderdia da Tisza, duela sei urte sortu baitzuten; Fideszi kontra egiteko bultzada, ordea, duela bi urte lortu zuen, Magyarrek Orbanen alderdia utzi eta Tiszako lidergoa hartu eta gero. magyarrek Orbanen politiken inguruan duen jarrera Ukrainako gerra. Viktor Orban Hungariako lehen ministroak blokeatua du EB Europako Batasunak Ukrainari hitzemandako mailegua, argudiatuta halako neurriek gatazka hedatuko luketela. Magyarrek, ordea, hitzeman du bide emango diola Bruselaren 90.000 milioi euroko laguntza ekonomikoari, nahiz eta duen asmorik Ukrainari laguntza militarrik emateko. LGTBI komunitatea. 2021ean onartutako lege batek debekatu egiten du adingabeen artean homosexualitateaz edo genero aldaketaz aritzea «haurrak babesteko» aitzakian. Hori oinarri hartuta, debekatu egin zituzten sexu berekoen arteko harremanak eta genero aniztasuna agerian uzten zituzten filmak. Magyarrek ez du zehaztu legea bertan behera utziko duenik, baina bai adierazi du ez dutela inor epaituko «desberdina izan edo desberdin maitatzeagatik». Migrazio politikak. «Zibilizazioen arteko talka» eragingo lukeela argudiatuta, migrazio politika gogorrak bultzatu izan ditu Orbanek. Baina, aldi berean, lan merkatuko ateak ireki dizkie Asia ekialdeko migratzaileei. Magyar bera ere eskuineko kontserbadorea izanik, ez da migratzaileei mugak zabaltzearen aldekoa. Ustelkeria eta justiziaren independentzia. Bruselak blokeatuak ditu Hungariarentzako 19.500 milioi euroren funtsak, ustelkeriaren aurkako neurri nahikorik ez hartzea eta independentzia judiziala kolokan jartzea egotzita. Magyarrek hitzeman du EBko buruzagiekin bilduko dela datozen asteetan funts horiek desblokeatzeko.

Bigarren agintaldia du Getxoko (Bizkaia) udalean Amaia Agirre alkateak, baina ez du hirugarrenik izango. Agintariak alderdikideei jakinarazi dienez, ez da EAJren alkategaia izango 2027ko udal hauteskundeetan. Azken urteetan, Irurak Bat jauregia eraisteari buruzko auzia egon da eztabaida politikoaren erdigunean Uribe Kostako udalerri horretan: oposizio guztiak kargua uzteko eskatu zion urtarrilean, baina Agirrek aurrera egitea erabaki zuen. EAJk esan duenez, «laster hasiko da» Getxoko alkategaia aukeratzeko prozesua. Gutun batean, Agirre alderdikideei zuzendu zaie, jakinarazteko 2027ko hauteskundeetan ez dela Getxoko alkatetzarako hautagai izango. Esan duenez, «erabaki pertsonal bat» da hartutakoa, «erraza izan ez dena, baina bai sakon hausnartutakoa». «Legealdi hau amaitzean etapa bat itxiko dela sentitzen dut udalaren gidaritzari dagokionez. Getxo hazarazten jarraituko duten pertsona berriei, begirada berriei eta bulkada berriei bidea irekitzeko garaia dela uste dut», gehitu du. Hala ere, agintaldia amaitu artean «azken egunera arte lan egiten» jarraituko duela nabarmendu du. Oposizioko alderdiek duela hiru hilabete eskatu zioten kargua uzteko, Irurak Bat jauregia eraisteari buruzko auzia tarteko. Elkarrekin-ek mozioa aurkeztu zuen urtarrileko osoko bilkuran haren dimisioa eskatzeko, eta aurrera atera zen, PPk eta EH Bilduk alde bozkatuta. Hala ere, Agirrek Getxoko Udalaren buru izaten jarraitzea erabaki zuen. «Getxorekin eta gure proiektu politikoarekin dudan konpromisoak tinko dirau», berretsi du gaur. «Udalerria eraikitzen» Irurak Bat jauregiaren eraisketagatik auzipetutako EAJko hiru zinegotziak kargutik kentzea ere erabaki zuen Udalbatzak, urtarrileko osoko bilkuran. Eraikin hori Getxoko ondare historikoaren parte zen, eta 2024ko abuztuan eraitsi zuten, luxuzko etxebizitzak egiteko. Biurban etxebizitza kooperatibak eraitsi zuen, eta EAJren bederatzi zinegotzietatik bi bertako bazkide ziren. Getxoko 2. Instrukzio auzitegiak auzi horrekin lotuta hamar pertsona inputatu ostean —tartean EAJko hiru zinegotzi horiek— etorri ziren dimisio eskaerak. Ikusteko dago oraindik noiz deituko dituzten deklaratzera. Agirreren ustez, ordea, «[EAJren] proiektua indartzen jarraitzeko garaia da, etorkizuna duen udalerri kohesionatu eta modernoa eraikitzeko bidean». Alkateak eskerrak eman dizkie alderdikideei urte hauetan guztietan emandako «laguntza eta konfiantzagatik, eta egindako lan guztiagatik»; eta adierazi die egindako bidea haiei guztiei esker posible izan dela, «eta hala izaten jarraituko duela». Iñigo Ansola EAJko Bizkai Buru Batzarreko presidenteak, berriz, Agirreri eman dizkio eskerrak, «egindako lanagatik eta agintaldian izandako konpromiso eta inplikazioagatik». EAJk esan duenez, «laster hasiko da» Getxoko alkategaia aukeratzeko prozesua.

Dario sasoi betean dago. Pilotari errioxarrak horixe erakutsi du gaur Zumaian (Gipuzkoa), Erik Jakari ez baitio aukerarik ere eman (10-22). Hasieratik hartu du aurrea (2-10, 3-12), eta bikain aritu da bai defentsan, bai erasoan. Sakez min egin du Dariok, eta ia uneoro defentsan aritzea egokitu zaio Jakari. Lizartzakoa, berriz, ez da fin ibili sake-errematean. Une batean partidan sartzear izan da (6-12), baina Dariok, sakea berreskuratu duenean, lehengo bidetik segitu du. Buruz Buruko Txapelketako final laurdenetako ligaxkako lehen jardunaldiko partida da gaur jokatu dutena. Datorren astean bertan jokatuko dute bigarren jardunaldia: Dariok Altuna III.aren kontra, eta Jakak Lasoren aurka.

Gaur goizean 54 urteko motor gidari bat hil da AP-8 errepidean, Zarautz (Gipuzkoa) parean. Gidatzen ari zen motorra errepidetik irten da, eta hesi baten aurka jo du. Larrialdi zerbitzuek bizirik topatu dute gizona, eta anbulantzian eraman dute Donostia ospitalera. Han hil da, ordea, istripuak eragindako zauri larrien ondorioz. Ertzaintza gertatutakoa ikertzen ari da.

Skyrunner World Series zirkuituko laugarren proba jokatu zen atzo Benalmadenan (Malaga, Espainia): Calamorro Skyrace (27 km eta 2.270 m+), eta La Palma uharteko Acantilados del Norte hirugarren probako irabazle berak izan ziren laugarrenean ere: Sara Alonso donostiarra (Gipuzkoa) emakumezkoetan, eta Manuel Merillas espainiarra gizonezkoetan. Sara Alonso hasiera-hasieratik aurreratu zen, eta kilometroz kilometro, zabaltzen joan zen lehiakideekiko aldea. Anoa gune batean, bidoi malgua falta zuela eta, zertxobait urduritu zen, baina aparteko arazorik gabe lortu zuen garaipena (3.25.42). Zortzi minutu pasatxora helmugaratu zen Jane Maus estatubatuarra, eta Shangave Balendran norvegiarra izan zen hirugarren. Pozik zen Alonso garaipenarekin: «Asko gozatu dut, batez ere ibilbide osoan animatzen zegoen jende guztiaren aupadarekin. Une zail bat izan dut bigarren anoa gunean, ez zegoelako nire soft flask bidoia, baina laguntza eskatu eta mundu guztia laguntzeko prest agertu da». Nabarmentzekoa izan zen Ainhoa Garikanoren seigarren postua ere. Berriki, Kolazino Egunean, EMFko txapeldun izan da tolosarra, eta denboraldi hasiera oso ona egiten ari da. Hamar aurrenekoen artean helmugaratu zen Oihana Zubillaga anoetarra (Gipuzkoa) ere, bederatzigarren. Hogeita bost aurrenekoen artean sailkatu ziren beste hainbat euskal korrikalari: Irati Azkargorta (12), Leire Uribe (14), Irune Velez de Mendizabal (17) eta Lola Oiarzabal (19). Gizonezkoetan, ikusgarria izan zen Manuel Merillas espainiarraren eta Frederic Tranchand frantziarraren arteko lehia. Azken-azkeneko ertzean jo zuen erasoa Merillasek, eta 24 segundo eskaseko aldearekin lehen postuan gurutzatu zuen helmuga Leongo korrikalariak. Tom Spencer eskoziarra izan zen hirugarren. Euskal korrikalarien artean, Gontzal Murgoitio elorriarra (Bizkaia) izan zen lehena, hamaikagarren. Hodei Samaniego sestaoarra hamahirugarren izan zen eta Paul Ormaetxea muruetarra (Bizkaia) hamalaugarren. Hogeita bost aurrenekoen artean sailkatu ziren beste hainbat euskal korrikalari ere, hala nola Beñat Ibañez (16), Oier Zubeldia (18), Aitor Zunzunegi (23), Jokin Amozarrain (24) eta Iñigo Macias (25). Sailkapen guztiak, esteka honetan.

Lehengo lepotik du burua Jokin Altunak. Joan den urtean buruz buru txapeldun izan ondoren, berriz ere txapela janzteko hautagai nagusia dela azaldu du amezketarrak, ongi merezita gainditu baitu Unai Laso, Iruñeko Nafarroa Arena pilotalekuan: 22 eta 16. Harmailak goraino bete direlarik, partida lehiatua jokatu dute bi pilotariek, baina ez oso distiratsua. Binakako finalean elkarren kontra aritu zirenetik ez dira bi aste igaro oraindik, eta buruz burukoari neurria hartzea kosta egin zaie hasieratik. Kalitate handiko tanto batzuk jokatuagatik, hanka sartzeak ere ohi baino gehiago egin dituzte, eta freskotasun handiagoa erakutsi duelako irabazi du Altuna III.ak. Hala, puntu baliotsua sartu du poltsikoan, final-laurdenetako ligaxkari eskuin hankarekin ekitea beti baita garrantzitsua. Beroketa lanetan fresko eta bizi sumatu du bere burua gipuzkoarrak, baina partidari hasiera ezin okerragoa eman dio, lehen sakea falta egin baitu. Hanka sartze horrek ez du bere onetik atera, eta olatu paregabea hartu du berehala: 0-1 galtzen hasi arren, 6-1 aurretik jarri da. Erakustaldia eman du tarte horretan. Ezker-eskuin pilota dotore mugitu du, eta erasokor jokatzeak fruituak eman dizkio. Defentsa lanean gorputzari sekulako behartua eman behar izan dio Lasok. Dena den, lanean jarraitu du, eta saskitik bere pilota atera ahal izan duenean ez du barkatu nafarrak. Odolkiak ordainetan eman dizkio Altuna III.ari, eta seina berdindu du norgehiagoka. Ordurako ehun pilotakadatik gora jo dituzte bi pilotariek, partidaren gogortasunaren seinale. Boladaka joan da neurketa hortik aurrera. Berriz aurrea hartu du txapeldunak, 9-6, baina, bost tanto jarraian eginda, 9-11 aurretik jarri da Laso. Orduantxe lortu du partidan lehen aldiz aurretik jartzea Baikokoak. Sakearekin asmatu du gehienbat. Tanto ederrak jokatu dituzte biek ala biek, baina opariak ere gehitxo egin dituzte. Horma bikoarekin tematuta jardun dute. Pilotalekuaren ezaugarriak kontuan izanda, horma bikoz ahalegindu dira tantoak bukatzen, baina ez dute asmatu. Lehen atsedenaldi luzera 12 eta 11 aurretik heldu da Altuna III.a, eta ordura arte denetik izan du partidak: onetik eta txarretik. Emozioa, ordea, ez du falta izan. Gaurkoa buruz buru seigarren aldiz izan dute elkarren kontra Altuna III.ak eta Lasok, eta orain arte hamabi tantotik gora ez zituen inoiz egin galtzaileak. Gaur ez da hala izan. Lasoren susperraldia Lehen atsedenaldi luzera tanto bat aurretik heldu da Aspekoa (12-11), baina etenalditik bueltan oso denbora laburrean lortu du aldea: 18 eta 13. Laso oso bigun aritu da tarte horretan. Pilota ez du batere luzatu atzera, eta Altuna III.ak itxura hobea azaldu du fisikoki. Aparteko ezer egin gabe, ezin hobeki bideratu du partida. Bazirudien oso gertu zuela garaipena, baina susperraldi bikaina izan du nafarrak, meritu handikoa. Defentsan lan handia egin du, eta erasoan bestelako taktika kantxaratu du. Tantoak lantzearen alde agertu da, eta orduantxe jo ditu pilotakadarik onenak. Horri esker, 18-16 gerturatu da markagailuan. Irekita egon da partida azken txanpara arte, baina une erabakigarrian ikusgarria izan da Altuna III.ak erakutsitako talentua. Hortzak estutu ditu, eta azken lau tantoak erremate dotoreei esker egin ditu: bi dejadaz, bestea zabalera moztuta, eta azkenekoa horma bikoz. Sekula baino erasokorrago jokatu du, eta ongi atera zaizkio jokaldiak. Garaipen erosoa eskuratu du azkenean: 22 eta 16. Final-laurdenetako lehen partida irabaztea garrantzitsua izan arren, Laso menderatu izanak balio bikoitza izan dezake txapeldunarentzat. Multzo berean, Dariok eta Erik Jakak neurtuko dituzte indarrak bihar, Zumaian (17:00, ETB1). Joan den astean partida bikainak jokatuta iritsiko dira biak, eta errioxarra aterako da faborito. Beste multzoan, berriz, Iker Larrazabalek garaipen ederra eskuratu zuen atzo Azkoitian (Gipuzkoa), Iñaki Artola egungo txapeldunordearen aurka: 22-17.