Gerrako frontera ez ezik, merkatuetakora ere iritsi da su etena. Petrolioaren eta gasaren prezioa behera egiten ari da gaur, Irango Gobernuak iragarri baitu hurrengo bi asteetan itsasontziek «bidea libre» izango dutela Ormuzko itsasartetik igarotzeko. Hala baldin bada, Persiar golkoko uretan blokeatuta dauden petroliontziak eta gasontziak helmugako portuetara iritsi ahal izango dira hurrengo egunotan eta asteetan, eta erregaien eskasia arindu egingo da. Guztira zortziehun ontzi daude harrapatuta, baina haietako batzuk kargaontzi arruntak dira. Ormuzko itsasartetik igarotzen dira munduan kontsumitutako petrolioaren eta haren eratorrien %20 inguru. Horren parte bat oliobideetatik atera ahal izan dute Saudi Arabiak eta Arabiar Emirerri Batuek, baina 175 milioi upel daude itsasontzietan kargatuta, abiatzeko zain. AEBek eta Iranek egindako akordioaren ondorioz, Brent upela hamalau dolar merkatzen ari da, eta 95 dolarrean salerosten ari da. Jaitsiera handia da, baina oraindik urrun dabil Iranen aurkako erasoa hasi zeneko preziotik, orduan 70 dolar balio baitzituen upel bakoitzak. 44 Zenbat zentimo garestitu den gasolioa. Gerraren aurretik, gasolioak batez beste 1,47 euro balio zituen litroko Euskal Herrian, baina atzo 44 zentimo garestiago zegoen, 1,99 euroan hain zuzen ere. Alde handia dago, ordea, Ipar eta Hego Euskal Herriaren artean, Espainiako Gobernuak energiaren gaineko zergak apaldu baititu eta Frantziakoak ez, defizit publiko handiak estututa. Horrela, Hegoaldean 1,86 euroan salerosten da diesela, eta 2,20an Iparraldean; gasolina, berriz, 1,92 euroan Iparraldean, eta 1,56an Hegoaldean. Hurrengo egunotan prezio horiek apaltzea espero da, baina ez gerraren aurreko mailaraino. Halaber merkatu da gasa. Europako erreferentziazko merkatuan, Herbehereetako TFFn, megawatt-ordua 45 euroan dago, su etena iragarri aurretik baino %15 merkeago. AEBek eta Israelek Iranen aurkako erasoa hasi aurretik, berriz, 30 euro balio zituen. Epeak luzatuko dira Analistek ez dute espero prezioak gerraren aurrekoetara berehalakoan hurbilduko direnik, batzuen eta besteen bonbek, misilek eta droneek azpiegituraren parte bat txikitu dutelako —findegiak, oliobideak, gasa likidotzeko plantak, biltegiak…—, eta ekoizpena murriztu egingo delako konponketak egin arte. Kasu batzuetan, asteak beharko dira ekoizpena berreskuratzeko, baina hilabeteak eta urteak beharko dira gehien kaltetutako azpiegituretan. Ras Laffan da horren adibide bat: Qatarren dago, eta gas naturala likidotzeko lantegi nagusia da munduan, baina martxo hasieratik geldirik dago, Iranen eraso baten ondoren. Wood Mackenzie azterketa etxeak kalkulatu duenez, Qatarrek maiatzean Ras Laffan berriro martxan jarriko balu, abuztu bukaera arte ez litzateke modurik izango bete-betean jarduteko. Beste arazo bat da nola geratu diren gas eta petrolio hobiak. Hobi horietan ekoizpena aldi baterako etetea nahikoa izan daiteke dena hondatzeko, ura eta gasa sartu ohi direlako. Gainera, su etena soilik hamabost egunerako izateak tentsioa eta urduritasuna piztuko ditu merkatuan, eta pentsatzekoa da inportatzaileak ahalik eta petrolio eta erregai gehien pilatzen saiatuko direla hurrengo bi asteetan, erreserbak bete ahal izateko, eta horrek lehia handia eragingo du eragileen artean. Erregaiak inoiz baino garestiago egon dira Europako herrialde batzuetan. Irudian, Belgikako gasolindegi bat. OLIVIER HOSLET / EFE Bada zalantza batzuk sortzen dituen beste faktore bat ere. Iranek esan du bidesaria kobratu nahi diela Ormuzko itsasartea igaro nahi duten itsasontziei. «Iranek kontrolatu egin nahi du zer sartzen den itsasartetik, egiaztatzeko ez dela armarik sartuko», adierazi dio Financial Times egunkariari Hamid Hosseinik, Irango hidrokarburoen esportatzaileen erakundeko bozeramaileak. Haren arabera, itsasartea igaro nahi dutenek garraiatzen dutenari buruzko informazioa eman beharko diote Teherango gobernuari, eta hark horren arabera erabakiko du zer bidesari ezarriko dion. Petrolio upel bakoitzeko dolar bateko tarifa aipatu du Hosseinek. Ordainketa bitcoin kriptodiruan egitea nahi du Iranek. Burtsak, gora Mundu osoko burtsak, berriz, gora egiten ari dira. Asiakoek %3 eta %5 arteko igoerekin ospatu dute bonbardaketen etena, eta maila horretara iritsi da Europakoen igoera ere. Baina igoera horretan bada salbuespen bat: energia konpainiena. Gerrak izugarri igoarazi du haien akzioen balioa, irabazi handiak pilatu baitituzte gerra dela medio, baina gaur indarra galtzen ari dira. Repsolen akzioak, esaterako, bere balioaren %9 galdu du, eta Total Energiesenak, berriz, %3,5. Azken konpainia horrek erregaien prezioari muga jarri zion joan den astean, eta horrek bezero andana ekarri zizkion, zenbait gasolindegitan eskasia eragiteraino. Baina iragarri du Pazko asteburua amaituta modua izan duela biltegiak berriro betetzeko. Espainiak bez-aren murrizketari eutsiko dio Europako Batzordeak errieta egin die energiaren garestitzea leuntzeko haren gaineko BEZa jaitsi duten gobernuei, haren ustez erabaki hori Europako Batasunaren arauen aurkakoa baita. Espainiako Gobernua izan da neurri hori hartu dutenetako bat —BEZa %21etik %10era jaitsi zuen martxoaren erdialdean—, eta Bruselari erantzun dio ez duela atzera egingo. Nabarmendu du neurria aldi baterakoa bakarrik dela, eta ekainaren 30ean dela amaitzekoa. «Gobernuaren lehentasuna da familiak, autonomoak eta enpresak laguntzea, inoiz piztu behar ez zen gatazka beliko baten harira», azaldu du.

Sute bat piztu da gaur arratsaldean Aernnova aeronautika enpresaren instalazioetan, Berantevillan (Araba), eta arratsaldeko txandako langile guztiak —150 inguru— ebakuatu behar izan dituzte segurtasun neurri gisa. Ez da zauriturik egon. Sua 16:50ak aldera piztu da, Lacorzanilla industrialdeko plantan; zehazki pintura gelan. Ke trinkoa instalazio osoan hedatu da, baina ordurako langileak eraikinetik kanpo zeuden. Oraindik ez dago argi sua zerk eragin duen. Pintura gela kaltetu du eta erabat kiskalita geratu da, baina gainerako instalaziotik bereizitako eta sektorizatutako eremua izanik, ez da lantegiko beste gune batzuetara hedatu. Arratsaldeko seiak baino pixka bat lehenago kontrolatu eta itzali dute sua Arabako Foru Aldundiko suhiltzaileek, eta Efe berri agentziak azaldu duenez, han jarraituko dute, lantegia erabat aireztatu arte. Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak adierazi du ez dela zauriturik egon. Suhiltzaileak Iruña Oka eta Espejoko parketatik mobilizatu dira, eta Ertzaintzak ingurua hesitu du. Kea oraindik ere ikus daiteke inguruko hainbat puntutatik. 2015eko apirilaren 22an Aernovaren Gasteizko lantegian antzeko beste sute bat gertatu zen, kasu horretan pintura gelan ere, baina kalte materialak askoz ere handiagoak izan ziren.

Eztanden zarata entzuten da Iranen, Donald Trump AEBetako presidenteak egindako mehatxua beteko ote duen zain dauden bitartean. Bide diplomatikoak irekita segitzen du, bai, baina AEBek eta Israelek osatutako aliantzak Iran bonbardatu du, eta Teheran hiriburuaren inguruko zenbait eskualdetan gutxienez 33 pertsona hil dituzte gaur, iturri ofizialek adierazi dutenez. Bihar goizaldeko ordu bietan —gaurko 20:00etan Washingtonen— du epemuga Trumpek Irani egindako azken ultimatumak: aiatolek Ormuzko itsasartea irekitzea —hau da, amore ematea— onartzen ez badute, Irango energia azpiegiturak eta zubiak suntsituko dituzte. Eta Etxe Zuriko maizterrak presioa areagotu du gaur: «Gaur gauean [bihar goizaldean] zibilizazio oso bat hilko da», idatzi du Truth Social bere sare sozialean. Irango Guardia Iraultzaileak ohartarazi du, baina, Trumpek mehatxua betez gero «eskualdetik haratagokoa» izango dela emango duten erantzuna. Hori jaso dute Irango hedabideek. Masud Pezexkian Irango presidenteak gaur sare sozialetan nabarmendu du, bide batez, hamalau milioi irandar daudela beren herrialdearengatik «sakrifikatzeko» prest. Hain justu gaur, NBE Nazio Batuen Erakundeko Segurtasun Kontseiluak Ormuzen inguruan ebazpen bat bozkatu du. Hainbat aldaketa egin ostean, eztabaidatutako testuak Irani exijitzen zion eteteko erasoak itsasartea zeharkatzen duten ontzien aurka, eta horien segurtasuna bermatzeko elkarlanean jarduteko deia egiten zion nazioarteari. Persiar Golkoko herrialdeek bultzatu dute ebazpen hori. Segurtasun Kontseiluko hamabost kidetatik alde bozkatu dute 11k, abstenitu egin dira bi, eta kontra bozkatu dute Txinak eta Errusiak. Biek dute beto eskubidea; hortaz, ebazpenak ez du aurrera egin. Jada 39 egun igaro dira AEBek eta Israelek Iranen kontrako erasoaldia hasi zutenetik, eta ordutik gutxienez 2.070 pertsona hil dituzte, eta 26.500 inguru zauritu. Gainera, Irango Gurutze Gorriak salatu du AEBek eta Israelek zibilen hamazazpi eremu bonbardatu dituztela gaur herrialdearen luze-zabalean, eta hori gerra krimen bat dela. «Ezin da justifikatu zibilei eraso egitea. Nazioarteko zuzenbide humanitarioak dio defendatzeko modurik ez duten zibilei eraso egitea gerra krimen bat dela», azpimarratu du erakunde horrek, X sare sozialean idatzitako mezu batean. Pertsona bat hil dute Istanbulen, Israelen kontsuletxearen ondoan Tiroketa bat izan da gaur Istanbulen, Israelen kontsuletxearen ondoan, eta pertsona bat hil da, eta bi zauritu. Horren berri eman die kazetariei Davut Gul Istanbulgo gobernadoreak, eta jakinarazi kontsuletxearen ondoan zeuden hiru pertsonak pistolak eta errifleak zeramatzatela aldean, eta tiroka hasi direla; Turkiako estatu indarretako bi agente zauritu dituzte. Mustafa Ciftci Barne ministroak sare sozialetan idatzi duenez, tiroketan parte hartu dutenetako batek loturak zituen «erlijioaz baliatzen den» erakunde batekin. Hain zuzen, Trumpi atzo ohartarazi zioten azpiegitura zibilei eraso egitea gerra krimen bat izan zitekeela. «Ez zait axola», erantzun zion kazetari bati, Etxe Zurian, eta hau gehitu: «Gerra krimena zera da, zoratuta dauden buruzagiak dituen eta gaixo dagoen herrialde bati arma nuklear bat edukitzeko modua ematea». Rafael Grossi IAEA Energia Atomikoaren Nazioarteko Agentziaren idazkari nagusiak esan izan du, ordea, Iranek ez duela arma nuklearrik. Bitartean, irandarrei eraso egiten eta haiek estu hartzen segitzen dute. Israelek goizean mehatxu egin die irandarrei: ez dezatela trenik hartu 21:00ak arte, beren «segurtasunagatik». Eta Irango hedabideek ordu batzuk geroago kaleratu dutenez, trenbide zerbitzua eten dute herrialdearen ipar-ekialdean, Maxhad eskualdean. Bestalde, Iranek, erasoaldia hasi zenetik egin bezala, AEBekin harreman ona duten Ekialde Hurbileko herrialdeetako azpiegiturak jotzen jarraitzen du —Israeli ere eraso egin dio gaur—. Esaterako, Saudi Arabiako instalazio petrokimikoei eraso die gaur, guardia iraultzaileak Irango komunikabideen bidez jakinarazi duenez. Indar horrek zehaztu du «mendekua» hartu duela, Israelek atzo Irango instalazio petrokimiko nagusiari eraso egin ziolako. Baina AEBek eta Iranek, Pakistan bitartekari dutela, hizketan segitzen dute. Iranek Pakistanen duen enbaxadoreak X sare sozialean idatzi duenez, «une erabakigarrira heltzear» dago Islamabad «gerra eteteko egiten ari den ahalegina». Teheranek ez du onartu Washingtonek proposatzen ziona: hainbat hedabidek elkarrizketen berri duten iturriak aipatuz argitaratu dutenez, su eten bat adostea eta Ormuzko itsasartea behin-behinean irekitzea —munduan kontsumitzen den petrolioaren %20 inguru handik pasatzen da—, akordio orokorrago bat negoziatzen duten bitartean. Aintzat hartu behar da Washingtonek eta Tel Avivek erasoaldia hasi zutenean Iran eta AEBak itun nuklearraz negoziatzen ari zirela; iazko ekainean ere, Israelek Iranen aurkako erasoaldi bat egin zuenean, hizketan ari ziren. Eta Trumpek ere ez du begi onez ikusi Iranen planteamendua: gatazka amaitzea, Ormuzetik nabigatzeko protokolo bat martxan jartzea, eta ezarriak dizkioten zigor ekonomikoak bertan behera uztea, besteak beste. Ez dago oso garbi Etxe Zuriko maizterrak zer helburu duen erasoaldiaren bidez, azken hilabetean hori justifikatzeko hainbat arrazoi plazaratu baititu: agintariak aldatzea, Irango petrolioa «hartzea», Teheranek petrolioa aberastu dezan eragoztea, eta misilen programa suntsitzea, esaterako. Libanon ere, gerran The New York Times-ek dioenez, Mojtaba Khamenei Irango lider goren berria korderik gabe dago, eta tratamendu bat jasotzen ari da Qom-en herrialdearen hego-mendebaldean. Hori argitaratu du egunkari horrek, AEBetako eta Erresuma Batuko espioiek lortutako informazioa aintzat hartuta. Haren aita, Ali Khamenei, otsailaren 28an hil zuten, eta aita zenaren tokia hartu zuen. Ez da jendaurrean agertu, eta Irango iturri ofizialek beraiek aitortu zuten martxoaren 11n «zaurituta» baina «aktibo» dagoela. Israelgo agintariek atzo jakinarazi zutenez, azkeneko erasoaldian Irango 250 goi kargudun inguru hil dituzte. Bestalde, Israelgo armadak zera adierazi du gaur ohar batean, beste zubi bat suntsitu dutela Litani ibaian, Libano hegoaldean: zazpigarrena, joan den otsailaren 28az geroztik. Tel Avivek aurreko astean esan zuen Gazan bezala jokatu asmo dutela Libano hegoaldean. Hango hedabideek gaur argitaratu dutenez, Israelen bonbardaketek gutxienez zortzi pertsona hil dituzte gaur eremu horretan.

Espainiako Gobernuak ezezkoa eman dio berriro Pablo Picassoren Gernika margolana Euskal Herrira ekartzeari. Espainiako Kultura ministro Ernest Urtasun izan da oraingoan Eusko Alderdi Jeltzalearen eskaerari «ezezko biribila» eman diona, eta margolana behin-behinean ekartzea ere baztertu du. Segurtasun kontuak erabili ditu argudio modura, uste baitu Gernikako (Bizkaia) bonbardaketaren 90. urteurrena gogora ekartzeak modua eman behar duela obra horrek beste 90 urte beteko dituela bermatzeko: «Nire lana da ondare baliotsu hori babestea». Gernika Euskal Herrira ekartzearen eskaria aspaldikoa da, baina azkenaldian indartsu itzuli da berriro: orain bi aste egin zion galdera Ibone Bengoetxea Eusko Jaurlaritzako Kultura sailburu eta lehendakariordeak Urtasuni. Kontu bakarra eskatu zion: Gernika koadroa Bilboko Guggenheim museora ekar dezatela. Egun gutxi batzuk geroago, gai berari heldu zioten Eusko Jaurlaritzako lehendakari Imanol Pradalesek eta Espainiako Gobernuko presidente Pedro Sanchezek, eta lehendakariak erran zuen «erreparazio sinboliko eta politikoa» litzatekeela artelana Bilbora ekartzea. Gaurkoan, berriz, EAJko Igotz Lopezek Senatura eraman du gaia, eta azalpenak eskatu dizkio Urtasuni. Alegia, zergatik egiten dion uko Gernika lekualdatzeko «beharrezko baldintzak aztertzeari». Urtasunek azaldu du XX. mendeko margolanik zaurgarrienetako bat dela, eta ezin duela estres gehiago jasan. EAJren eskaria ulertzen duela erran du, baina teknikoei entzun behar zaiela adierazi die koadroa mugitzearen aldekoei. Mugimendu txikienek ere lana kaltetu dezaketela nabarmendu dute. Pradalesek azterketa posibilista bat egitea galdegin zion Espainiako Gobernuari, ikusteko nola mugi litekeen koadroa inolako kalterik eragin gabe. Eta, hain justu, ideia hori berrestera joan da Lopez Senatuko kontrol bilerara, baldintzak azter ditzala exijitzera. Eztabaida bi gobernuen artekoa izanagatik, Reina Sofia museoa tartean sartu da, eta eskakizunaren kontra agertu. «Gobernu moduan, itxaroten ari gara oraindik, ez baitugu inolako erantzunik jaso», erran du gaur Bengoetxea sailburuak, Urtasunen erantzunaren aurretik. Jakinarazi du ez dutela onartuko teknikoki lan zaila dela erratea, edo, are, mantentze lanengatik ezinezkoa dela erratea: «Eskatzen duguna begirada aldatzea da. Eta galdera zehatz bat daukagu: zer beharko luke koadro horrek etxera etorri ahal izateko? Zein dira bete beharreko baldintzak, eta nola berma ditzakegu, daukagun garapen teknologikoarekin eta ezagutzarekin?». Erantzun baten gibeletik ez ezik bi museoen arteko lankidetza lortzeko ahaleginean ere ari direla kontatu du Bengoetxeak. Eztabaida sareetan Bederatzi hilabeterako nahi du Eusko Jaurlaritzak margolana Bilbon, aurtengo urriaren 1etik 2027ko ekainaren 30era bitarte; nagusiki, aurten izanen delako Gernikako bonbardaketaren eta Eusko Jaurlaritzaren 90. urteurrena, eta, gainera, koadroa lekualdatzeak «bakearen aldeko mezu bat» bidaltzeko balio lezakeelako. Politikariak etengabe ari dira sareen bidez kontu horren inguruan solasean. Isabel Diaz Ayuso Madrilgo Erkidegoko presidenteak, kasurako, herenegun erran zuen abertzaleen eskaerak «zentzugabeak eta baldarrak» direla, eta sortutako iskanbila guztia «negozio politiko» baten parte bertzerik ez dela. X sare sozialaren bidez solastatu zen Ayuso, eta horren bidez erantzun zion Arnaldo Otegi EH Bilduko idazkari nagusiak: «Isabel, Kondor Legioa izan zen zuretarrek Gernikari egindako ekarpena. Gernika Euskal Herriarena da! Beti antifaxistak! Gora Euskal Herria askatuta!». Segidan, Laura Garrido PP Alderdi Popularreko legebiltzarkidea EAJri eta Eusko Jaurlaritzari mintzatu zitzaien, eta «sekula beteko ez diren espektatibak sortzea» aurpegiratu zien biei. «Ezin dira nahasi nahia eta errealitatea. Euskaldun guztioi gustatuko litzaiguke Gernika Euskadin egotea, baina teknikoki bideraezina da». Edonola ere, ez da koadroa lekualdatu nahi duten estreinako aldia. 1997an, erraterako, gaurko eskaera bera egin zioten Espainiako Gobernuari, baina Reina Sofia museoak gibelera bota zuen eskakizuna. Xabier Arzalluz zen orduan EAJko presidentea, eta entzutetsua izan zen hark Madrili emandako erantzuna: «Betiko kontuaren itxura hartzen diot honi: Euskadirentzat bonbak, eta Madrilentzat artea».

AEB Ameriketako Estatu Batuekin ados jartzeko epemuga jarri zion Teherani Donald Trump presidenteak. Gaur zen amaitzekoa epe hori, baina, hirugarrenez, Trumpek atzeratu egin zuen atzo, 24 orduz. «Asteartea, 08:00 p.m», idatzi zuen Truth Social bere sare sozialean. Alegia, Euskal Herrian asteazkeneko goizaldeko ordu biak direnean amaituko da Etxe Zuriko maizterrak Irani ezarritako epea, eta «atzeraezina» dela adierazi du gaur. Akordioa egin eta Ormuzko itsasartea ireki ezean «infernua» ezagutuko zutela esana zuen Trumpek aurrez. Axios hedabideak zabaldu duenez, Pakistanek helarazitako 45 eguneko su eten bat negoziatzen ari dira AEBetako eta Irango ordezkariak, Ekialde Hurbileko zenbait bitartekarirekin batera. Etxe Zuriak, ordea, garrantzia kendu dio proposamen horri, eta argitu du «hainbat proposamen» daudela mahai gainean, eta «eztabaidatzen ari direnetako bat» besterik ez dela hori. Irango IRNA agentziak, berriz, zabaldu du Iranek hamar puntuko proposamen bat egin diela AEBei gerra amaitzeko, eta su etena baztertu duela. Iranek Ekialde Hurbileko Gerra amaitzeko lehen proposamena egin die AEBei, duela bi aste jasotakoari erantzunez. Lehenik, adierazi du ez duela inolako negoziaziorik egingo Trumpen mehatxupean. «Negoziazioa ez da inola ere bateragarria ultimatumekin, krimenekin eta mehatxuekin», esan du Irango Atzerri Ministerioaren bozeramaile Ismail Bagaeik, prentsaurreko batean. Eta gaineratu du Teheranek bi eskaera egin dituela: «Gerra amaitzea eta halakorik berriro gertatuko ez dela bermatzea». Bestetik, hamar puntuko proposamena ondu du Iranek, duela bi aste AEBek egindakoari erantzunez. IRNA agentziak adierazi duenez, gatazkari «amaiera iraunkorra» ematea du helburu Iranen proposamenak, eta uko egiten dio aldi baterako su etenari. Hamar puntuen artean daude, besteak beste, eskualdeko liskarra amaitzea, orain arte ezarritako zigorrak baliogabetzea, suntsitutako eraikinak eta instalazioak konpontzea eta Ormuzko itsasartea modu seguruan igarotzeko protokolo bat osatzea. Trumpek berehala erantzun du. Agerraldia zeukan planifikatuta Etxe Zurian, AEBetako armadako agintari gorenekin batera, ostiralean Teheranek erorarazi zuen F-15 ehiza-hegazkineko bi tripulatzaileak erreskatatzeko operazioaren nondik norakoen berri emateko. Bertan adierazi duenez, «esanguratsua» da Iranek proposamen bat egin izana, baina esan du ez dela nahikoa, eta Iranen esku dagoela gerra amaitzea. «Posible da laster amaitzea, egin behar dutena egiten badute», adierazi du, xehetasun gehiago eman gabe. Hala ere, oroitarazi du jarritako epea tarteko atzera kontaketa hasia dela, eta mehatxu egin die Irango agintariei. «Herrialdea oso-osorik suntsitu dezakegu gau bakarrean, eta baliteke bihar gauean bertan suntsitzea», adierazi du berak ezarritako epemugari erreferentzia eginez. Aurrez, Axios hedabideak AEBetako, Israelgo eta eskualdeko iturriak aipatuz zehaztu duenez, Turkiako, Pakistango eta Egiptoko bitartekariek proposamen bat helarazi zieten Irani eta AEBei, eta alde guztietako ordezkariak negoziatzen ari dira. Era berean, jakinarazi du Etxe Zuriaren ordezkari Steve Witkoff eta Irango Atzerri ministro Abbas Araghtxi mezuak trukatzen ari direla. Trumpek atzo Axiosi adierazi zion su etena negoziatzen ari direla, nahiz eta Iranek aukera hori baztertu duen: «Badago akordioa lortzeko aukera, baina, ez badute lortzen, dena suntsituko dut han». Iturri horien arabera, Pakistanek Turkiarekin eta Egiptorekin batera proposatutako bake planak bi fase biltzen ditu. Lehenak 45 eguneko su etena ezartzea du helburu, eta egun horietan gerrari amaiera emateko negoziazioak abiatzea. Zehaztu dutenez, 45 eguneko epe hori luzatzeko aukera daukate bi aldeek, negoziatzaileek hala nahi izanez gero. Bigarren faseak, berriz, gerrari amaiera emateko akordio bat lortzea du helburu. Gainera, ohartarazi dute AEBetako negoziatzaileentzat akordio bat lortzeko «ezinbesteko baldintzak» direla Ormuzko itsasartea irekitzea eta Irango uranio aberastuaren auzia konpontzea. Irango itsas armadako komandoak, berriz, argi utzi zuen Ormuzko itsasartea ez dela inoiz «lehen zen bezalakoa» izango, «batez ere Israelentzat eta AEBentzat». Israelek, bestalde, jakinarazi du Irango instalazio petrokimiko nagusiari eraso egin diola —munduan dagoen gas naturaleko hobi handiena da—, eta ziurtatu «gaitasunik gabe» utzi duela. Israelgo Defentsa ministro Israel Katzek gaur adierazi duenez, instalazio horretatik irteten da Irango ekoizpen petrokimikoaren %50 inguru. «Kolpe ekonomiko gogorra da Irango erregimenarentzat, dozenaka mila milioi dolarreko galerak izango baititu», gaineratu du. Ordu batzuk geroago, Iranek salatu du Israelek eta AEBek Marvdaxteko instalazio petrokimikoari ere egin diotela eraso. ISRAELEK IRANGO GUARDIA IRAULTZAILEKO ZERBITZU SEKRETUETAKO BURUA HIL DU Teheranek gaur baieztatu du Israelgo armadak Irango Guardia Iraultzaileko zerbitzu sekretuetako buru Majid Khademi hil duela. Iragan ekainean izendatu zuten Khademi zerbitzu sekretuetako arduradun, hura baino lehen postu horretan zegoena, hau da, Mohamad Kazemi eta haren laguntzaile Hasan Mohaqeq hil baitzituen Israelek. «Irango erregimenaren beste euskarrietako bat ezabatu dugu», ospatu du Israelgo lehen ministro Benjamin Netanyahuk.

Okzitaniako Tolosatik Carcasonarako bidea bizikletaz egin berritan jarri ditut begi-belarriak adi Itzulia jomugan izanik. Midi kanalaren parte bat egin dugu, Garona ibaiaren abaroan, bikiak haurrentzako atzeko eserlekuan hartuta, orga txiki batean arropa gutxi batzuk eta juxtuko jaki-edariak sartuta. Patxadaz hartu dugu bost eguneko bidaiatxoa, egunez egun, hurrengo herrira egun argitan iristea beste xederik ez. Ostegunean hasi eta igandean amaitu. Berpizterik ez genuen behar izan. Erlojuaren alde aritu gara beti. Edo Gandiagaren hitzetan, «denbora galdu alde». Bilbotik Bilborakoa osatu dute gaur txirrindulariek Itzuliaren lehen etapan. Hamahiru kilometro, banaka… eta erlojuaren aurka. Erlojupekoa, alegia. Nekez izango zuten astirik Artxandako behatokitik inguruko paisaiari erreparatzeko, Ibaizabal ibaiaren emari betierekoaren tempo geldigaitzean barneratzeko… Nahiko lan izango zuten Egirleta muinoko %11ko pendizak igotzen eta Etxebarria parkeko %19koak eskalatzen. Marka da gero, egunerokoan denboraren kontra jarri gaituzten garaiotan, erlojuaren kontrako proba batekin hasi beharra… Edo sasoiotako seinalea, kirol arlokoa eta metaforikoa. Denbora irabazi alde. Garaitsu batean, oraindik ez hain urrunekoan, azken etapa izan ohi zen erlojupekoa Euskal Herriko Itzulian (ez esan niri Itzulia Basque Country deitzeko), tradiziozkoa, dena erabakitzen zuena. 2019koan antzaldatu zuten joera, non eta gure herrian, Zumarragan egindako erlojupekoarekin hasi baitzuten orduko ekitaldia. Bihar Carcasonatik Zumarragarako bideari ekingo diogu guk, trenez aurrena, autoz gero, ahal dela erlojua alde, denbora galdu alde.

Aurtengo Aberri Egunak «zentzu berezia» izan du asteon Saharako errefuxiatuen kanpalekuetara joandako Euskal Herriko herri mugimenduko kideentzat, «ofentsiba inperialistak eta joera erreakzionarioen gorakadak ezaugarritzen duten testuinguru betean, herri zapalduen arteko elkartasun internazionalista antolatzeak garrantzi berezia» duelako, haien esanetan. Horregatik, Euskal Herritik milaka kilometrotara, borrokan jarraitzeko deia luzatu dute, «munduko herri zapalduen askapen prozesuak muturreraino eraman arte». Euskal Herriko zenbait herri mugimendutako ekintzaileak Saharako errefuxiatuen kanpalekuetan dira: otsailaren 27an, 50 urte bete ziren SEAD Saharako Errepublika Arabiar Demokratikoa aldarrikatu zutenetik, eta urteurrena ospatzen dabiltza han. «Astebeteko brigada honen helburua Saharako askapen prozesuaren egungo egoera bertatik bertara ezagutzea da, bertan jasotako irakaspenen bitartez Euskal Herriko askapen prozesua elikatzeko asmoz, prozesu honi babes eta elkartasun osoa adieraztearekin batera», adierazi dute. «Helburua da Saharako askapen prozesuaren egungo egoera bertatik bertara ezagutzea, bertan jasotako irakaspenen bitartez Euskal Herriko askapen prozesua elikatzeko asmoz» Saharako Brigadako kideak Atzo goizean, harrera beroa egin zieten ekintzaileei Mojtar Labuehi SEADek EAEn duen ordezkariak, Smara wilaya-n (Mendebaldeko Sahara) dagoen Tifariti daira-ko alkateak eta hamarnaka emakumek: «Ohiturei jarraikiz, datilak eta esnea eskaini zizkiguten harrera ekitaldiarekin hasi aurretik. Saharako banderak astindu eta ‘aberria ala hil’ oihuen artean eman zioten hasiera ekitaldiari, eta, ospakizunetara bertaratutako delegazio internazionalistei esker ona adierazi ostean, gatibu dauden preso politikoen aldeko elkarretaratze bat eginda amaitu zuten». Garai erabakigarria Brigadako kideek gogorarazi dutenez, «garai erabakigarri batean» dago Mendebaldeko Sahara. Izan ere, 2020an Marokok eraso egin zuen Guergueraten, eta, ondorioz, sahararrek gerra egoera deklaratu zuten, Marokok hautsi egin zuelakoan 30 urte luze iraun zuen bake akordioa —1991n Fronte Polisarioak eta Marokok sinatutakoa—. Saharar emakumeak, SEADen 50. urteurrena ospatzeko ekitaldietan. SAHARAKO BRIGADA Bestetik, 2025ean Donald Trump AEBetako presidentearen ekinbidez, eta besteak beste Espainia eta Frantziako gobernuen babesarekin, NBE Nazio Batuen Erakundeko Segurtasun Kontseiluan honako hau proposatu zuten gatazka konpontzeko: Marokoren menpeko autonomia estatutua izan zedila Sahara. «Proposamena onartu ez bazen ere, ustezko autonomia horrek ezeztatu egingo luke Minurso misioaren oinarrietan jasotzen zen erreferendumerako eskubidea», salatu dute ekintzaileek. «Beraz, zalantzarik gabe, ospakizun bereziak izango dira SEADen aldarrikapenaren 50. urteurrena gogoratzeko egingo direnak. Martiriei eta gatibu dauden preso politikoei aitortza egiteaz gain, desfile zibil eta militarrak egingo dituzte, askotariko ekitaldi kulturalekin batera». Bereziki, Marokoren okupaziopean urteurren hori askatasunez ospatzerik izango ez duten Mendebaldeko Saharako herritarrei buruz mintzatu dira brigadistak, «errefuxiatuen kanpalekuetan dauden herritarrekin batera erresistentzia prozesu eredugarri honetan amore eman gabe eusten baitiete Fronte Polisarioaren printzipio politikoei; hau da, sahararren autodeterminazio eta independentziarako eskubideari».

Erik Jaka Buruz Buruko Txapelketako final laurdenetako ligaxkan izango da. Lizartzako aurrelariak 22-21 irabazi dio Joseba Ezkurdiari Lizarran (Nafarroa). Partida osoan atzetik ibili da Jaka, ez da behin ere aurretik jarri, 17-21 galtzen joan da, baina azken txanpa hobea egin eta garaipena lortu du. Ezkurdia indartsu atera da kantxara, eta 1-11ko partziala lortu du lehen tantoetan. Sakez min egin du Arbizukoak, eta Jakak aukerarik ere ez zuela izango zirudien. Pixkanaka sartu da partidan, eta gantxoen bidez min egiten hasi da (6-13). Azkenean, olatu ona hartu eta partida berdintzear ere egon da (14-15). Ezkurdiak eutsi dio errentari, baina Jakak ez du amore eman, eta azken tantoan Ezkurdiak berak bidali du pilota gora. Erabaki da, beraz, zeintzuk izango diren iazko pilotari onenekin batera ligaxkan izango direnak. A multzoa osatuko dute Laso, Altuna III.a, Dario eta Jakak, eta B multzoa, berriz, Artola, Larrazabal, Zabala eta Peña II.ak. Kalean geratu diren pilotariak Bakaikoa, Peio Etxeberria, Elordi eta Ezkurdia dira.

Burua altxatu ezinda segitzen du Athleticek. Zuri-gorriek abagune ederra zuten gaur Getafen, aurkari zuzen baten kontra hiru puntu poltsikoratu eta Europarako lehian muturra sartzeko, baina 90 minutuetan zehar agerian geratu da talde baten eta bestearen umoreak ez dutela zerikusirik. Getafek azken zortzi partidetatik sei irabazi ditu; Athleticek, berriz, arriskua sortzeko zailtasun handiekin jarraitzen du. Ernesto Valverderen taldea ez da ondo zelairatu, gola jaso du 13. minutuan, eta ibaian gora igeri egitea egokitu zaio gero. Satrianoren eta Luis Vazquezen artean sartu dute gola, aldaratze bat baliatuta. Berenguerrek izan du gol aukera argi bat, baina hori izan da jokaldi arriskutsu bakanetako bat; areara erdiraketa asko egin dituzte zuri-gorriek, baina horiek urruntzen eroso aritu da Getafe. 89. minutuan finikitatu du lehia etxeko taldeak, Satrianok egindako golarekin. Albiste on bat aipatzearren, gaur hamaikakora itzuli da Yeray Alvarez, hainbat hilabetez zigortuta egon ostean. Sailkapen nagusian, behin behinean, hamargarren da Athletic, 38 punturekin.

Espainiako eta Frantziako estatuekiko konfrontazioa aldarrikatu du Jardun Koordinadorak Aberri Egunean, «Euskal Herriko alternatiba iraultzailearen estrategiak kontraboterea eduki behar baitu oinarri». Horregatik, «epelkeriak» alboratzera eta okupazioaren aurka altxatzera dei egin du Gernikan (Bizkaia) egin dituen manifestazioan eta ekitaldi politikoan. Hitzaldian, Euskal Herria «egunero borrokatu beharreko zioa» dela aldarrikatu dute, Espainiako eta Frantziako estatuen menpe egon arren, «ez baita edonolakoa euskal herri langileak daraman borroka». Horregatik, adierazi dute ulergaitza dela Euskal Herriaren etorkizuna eta askapenaz hitz egitea, «hori estatuak inposatutako instituzioen eskutik eraikitzea planteatzen den bitartean»: «Aberri Egunak Euskal Herriaren askapenari ekarpena egiten badio, hau, estatuek inposatutako markoetatik haratago, zapaldutako nazio gisa baztertuta dauden aldarrikapenak plazaratzeko beta ematen duelako da. Iruzurra instituzioetan ernatzen den moduan, kale gorrian gorpuztuko da independentzia eta sozialismoari bide eman behar dien alternatiba iraultzailea». Jardunen arabera, estatuak bururaino eramaten ari dira euren militarizazio prozesua. Gogorarazi dute Parisek berriz ere soldaduska ezarri nahi duela, eta azken urteotan hamaika izan direla «Ipar Euskal Herriko mugimendu iraultzailearen aurka aurrera eraman dituen atxiloketak eta hauetatik etorri diren prozesu judizialak». Gerra eta miseria Madril, «ildo beretik», alor internazionalean bakearen aldeko eta gerraren aurkako plantak eginez dabilela adierazi dute, baina, Hego Euskal Herriari dagokionez, betiko legez diharduela: «Euskararen aurkako oldarraldi betean. Militantzia politikoa kriminalizatu eta ekonomikoki ito nahian. Eta Euskal Herriaren kutsua duen edozerren aurka gogor joz Espainiaren berdintasunaren izenean». «Frantziar eta espainiar gisa, horren aurrean zintzo, isilik eta leial mantentzea dagokigu. Baina euskaldun gisa, Euskal Herriko langile gisa, azpirazioa eta okupazioa gora doazen momentuan, hori normalizatu eta horri men egin beharrean, horren aurka altxatzea, egi gordina biluztea eta antolatzea dagokigu. Gerra eta miseria baitira zapaltzen gaituzten estatuon eskutik etorri eta ezagutuko ditugun bakarrak». Bide iraultzailea aldarrikatu du koordinadorak, «kontzientzia eta borrokarako grina dagoen bitartean biziko baita Euskal Herria». EHKS-k «euskal langileriaren autodeterminazioa» aldarrikatu du EHKS Euskal Herriko Kontseilu Sozialistak euskal langileriaren autodeterminazioa aldarrikatu du Aberri Egunean. Haien iritziz, «ezinbestekoa da Euskal Herriaren askatasuna prozesu sozialistaren eskutik emanda joatea». «Nazioarteko gerra testuinguru batean sartzen ari garen honetan, nazioartean erreferente iraultzaile berri bat sortzeko premia erabatekoa da. Euskal Herrian ere autodeterminazioa eta estatu sozialista erdiesteko gako nagusia, gure iritziz, gaur egungo egoera irauli dezakeen alternatiba iraultzailea eraikitzea da». EHKSren arabera, «alderdi nazionalista nagusien paktu autonomistaren testuinguruan», Euskal Herrian borondate nazionalak atzerapauso nabarmena izan du azken urteetan. Euren alternatiba euskal estatu sozialista dela azpimarratu dute, «munduko herrialdeekin berdintasun harreman batean eraikia, euskal langileriaren eta nazioarteko langileen interesak defendatzeko»: «Aurrerantzean ere hizkuntza eskubideen defentsan, presoen eta errepresaliatu politikoen amnistia lortzeko eta euskal langileriaren autodeterminazioaren alde lanean jarraitzeko konpromisoa berresten dugu».