Manifestazioa bukatu denean komunikatu bat irakurri dute. Horren bidez, Arabako Nekazarien Elkarteak, Bionekazaritzak eta Araba Bizirikek ziurtatu dute proiektu energetikoen etengabeko jarioak mehatxu egiten diola lehen sektorearen eta arabarren etorkizunari.

Europako Parlamenturako bozen kanpainak bete du lehen astea, eta alderdiak euren mezuak indartzea dute xede. Barruti bakar bat izateak Euskal Herrian zehar mugitzera behartzen ditu hautagaiak, eta gaur bi talde abertzaleek Iruñea hautatu dute ekitaldi nagusiak egiteko. Euskal herritarren ahotsa EB Europako Batasuneko instituzioetara eramatea jarri dute xede biek. Bien bitartean, Alderdi Sozialistak eta PPk elkarren arteko ika-mikari eusten diote. EAJ Nafarren ahotsa ere bai EAJko kide eta CEUS koalizioko zerrendaburu Oihane Agirregoitiaren esanetan, ekainean jokoan egongo da «egonkortasunaren eta ongizatearen» edo «populismoen eta muturreko ideien» alde egingo ote duen EBk, eta defendatu dute euren aldekoa batasunaren aldeko botoa dela. Iruñean egindako ekitaldian, Agirregoitiak Nafarroako errealitatea izan du hizpide, eta lurralde hartako industria eta lehen sektorea defendatzeko konpromisoa adierazi du, baita euskararen ofizialtasunaren eta Atlantikoko Makroeskualdearen alde egiteko asmoa adierazi ere: «Herrien Europan sinesten dugu, eta gure herriak erabakiak hartzen diren lekuan egon behar du». Hitza hartu duten gainerakoak Geroa Baiko kideak ere badira. Nafarroako Parlamentuko presidente eta EAJren NBBko buru Unai Hualdek eta Uxue Barkos senatari eta Nafarroako presidente ohiak Nafarroak Bruselan «ahots» propioa izatearen garrantzia nabarmendu dute, eta gehitu CEUS hautagaitzaren bidez eskuratu dezaketela hori. «Konfiantzazko ahots bat izatea hil ala bizikoa da», esan du Hualdek. Amaia Arrizabalaga Geroa Baiko kide eta CEUSeko zerrendakideak, berriz, EBren erronkei ere erreparatu die, eta horien artean kokatu batasuna «eguneratzeko» lana: «XXI. mendeko erronkei erantzungo dien Europaren bertsio bat». Goizean, Agirregoitiak industria alorrean egin du indar. Michelinen Gasteizko fabrikaren aurrean, «garapen eredu jasangarri» baten aldeko industria «aktibo» bat defendatu du: «Europa berrindustrializatzea funtsezkoa da mundu globalean lehiakortasuna mantentzeko, kanpo dependentzia ezabatzeko, enplegua sortzeko, eta eredu sozial europarra finantzatu eta deskarbonizazio prozesuan aurrera egiteko». Pernando Barrena, ERCko, BNGko eta Ara Meseko kideak alboan. IÑIGO URIZ / FOKU EH Bildu Bakea eta burujabetza Iruñeko Baluarten egin du eguneko ekitaldi nagusia EH Bilduk, Orain Errepublikak koalizioan kide dituzten zenbait lagunekin batera. Ekitaldian, Arnaldo Otegi EH Bilduko koordinatzaile nagusiak koalizioaren «konpromisoa» zein den zehaztu du: «Konpromisoa sendoa da, oinarri politiko bat. Ez ditugu eskuina eta eskuin muturra inon nahi». Argudiatu du euskal herritarren interesak eta eskuinarenak kontrajarriak direla, eta ondorioz ezin dela aukera bat izan Ursula von der Leyenen hautagaitza babestea Europako Batzorderako; besteak beste, eskuin muturrarekin ituntzeko asmoa duelako. Hala, Otegik azaldu du koalizioaren xedea dela Pernando Barrenak «etorkizuneko euskal errepublikaren enbaxadore» lanak egitea EBn, «bakearen eta herrien burujabetzaren» alde. Barrenak berak adierazi du egungoa ez dela nahiko lukeen Europa, baina gehitu du «aldaketarako» lan egin behar dela, azken urteetan Nafarroan gertatu denaren parekoa: «Europa ere ez da aldaezina, eta harresi sendoa eraiki daiteke eskuin muturrari aurre egiteko». Era berean, gehitu du euskal herritarren ahotsa izatea dutela xede, ahots «antifaxista» eta «antimilitarista». Bakartxo Ruiz zerrendakideak, berriz, beste helburu bati erreparatu dio: «Europari zer erakutsi nahi diogu? Hemen herri bat dagoela, nazio bat dagoela; estatu izan nahi duen herri bat dagoela». Afera zehatzago bat izan du hizpide, berriz, Idurre Bideguren senatariak, goizean Ondarroan (Bizkaia) egindako agerraldian: Euskal Herriko arrantza sektorearen «ahotsa» izatea Europan. «Estrategikoa da Euskal Herriarentzat». Hark arrantzaren «eragin ekonomiko, kultura eta soziala» nabarmendu ditu, baina baita «elikagai subiranotasuna bermatzearen» garrantzia ere. Beraz, Bidegurenen esanetan, beharrezkoa da erabakiak hartzen diren lekuetan presente egotea. Idoia Mendia, gaur goizean egindako agerraldian, Ermuan. PSE-EE Alderdi Sozialista Agenda soziala, PPren aurka Alderdi Sozialista kexu da, PPren kanpaina PSOEri eta Espainiako Gobernuari kontra egitera mugatzen delakoan. Hala adierazi dute Idoia Mendia eta Elena Sancho sozialisten europarlamenturako hautagaiek euren agerraldietan, Ermuan (Bizkaia) eta Iruñean, hurrenez hurren. Hala, bi ekitaldietan mintzagai izan dute europarlamenturako bozetan jokoan dagoela «agenda sozial bat» sustatzea. «Eta PPk ez du halakorik», esan du Mendiak. Hark zaintza arloan Europa mailako estrategia bat garatzeko beharra ere zehaztu du. Sanchok eta Nafarroako presidente Maria Txibitek, berriz, bozek lurralde harentzat duten garrantzia nabarmendu dute. Txibiteren esanetan, horren adibide dira «Nafarroako industriari mesede egiten ari diren europar funtsak». Eta PPri egotzi dio horiek gutxietsi izana: «Zalantzan jarri dute ibilgailu elektrikoen ailegaera ere, nahiz eta hemendik urte batzuetara erkidego honetako enpleguaren zati handi bat horri lotua egongo den». Are gogorrago Espainiako Presidentetza ministro Felix Bolaños; hura ere Iruñean. Adierazi du PP eta Vox «gauza bera» direla: «Eskuin muturreko bi alderdi dira, xenofobia erabiltzen baitute euren diskurtso publikoetan, eskuin muturreko gezur teknikak erabiltzen baitituzte erasorako». Horren aurrean, ezinbestekotzat jo du «sozialisten eta aurrerakoiek masan botoa ematea». Feijoo, Berantevillan egindako agerraldian. ADRIAN RUIZ HIERRO / EFE PP EAJ, «isilik» Espainiako PPko presidentea Euskal Herrian da azken egunetan; oraingoan, Berantevillan (Araba). Handik, EAJren hautesleei mintzatu zaie Alberto Nuñez Feijoo; batez ere, jeltzaleak PSOEren aurrean «isilik» geratu direla uste dutenei. PPko buruak zehaztu du EAJren alde egitea «galtzea» dela: «Sanchezen bazkide baten alde egin nahi badute, EAJ bozkatu dezakete. Ez badute nahi, orduan, PPren aldeko botoa eskatzen diet». Izan ere, haren diskurtsoa Espainiako Gobernuaren eta Amnistia Legearen aurkakoa izan da nagusiki, eta bi horiei erantzuteko formula gisa planteatu zituen datorren asteko bozak. Nafarroan, berriz, PPNko presidente Javier Garciak eta Esther Herranz PPko zerrendakideak UAGNrekin izandako bilkura baliatu dute adierazteko «sektorearen berrikuntza eta modernizazioa» garatzeko lan egingo dutela Europan. «Ezinbestekoa da gure nekazariak eta abeltzainak babestea etorkizun oparo eta jasangarri bat bermatzeko». Sumarreko kideak, Donostian egindako ekitaldian. JUAN HERRERO / EFE Sumar Berdea, eta ez porlana Hirigintza eta harrera politikak. Horiek izan dira Sumar koalizioko kideek Hego Euskal Herrian egindako ekitaldietako gaiak. Donostian, Andeka Larrea zerrendakideak «hirigintza berde eta soziala» defendatu du, Basque Culinary Centerrek Donostian duen proiektuaren «hirigintza jasangaitz eta grisaren» aurrean. Aurrez aurre jarri ditu bi eredu horiek. Batetik, EAJri eta PSE-EEri leporatu die «porlanaren, erregai fosilen, eraikuntza sektorearen eta masa turismoaren» aldeko apustua egitea. Bestetik, «trantsizio ekologiko eta energetikoari» lotutako hirigintza defendatu du; Estrasburgotik sustatu nahi dutena. Iruñeko Foruen Monumentuaren aurrean egindako ekitaldian, berriz, Carlos Guzman zerrendakideak Nafarroako Gobernuak harrera politiken arloan duen «abangoardia» rola nabarmendu du, eta helburu gisa ezarri horiek Europako instituzioetara eramatea. Izan ere, Guzmanek ere bi politika eredu kokatu ditu aurrez aurre. Europara «bizitza duin bat aurrera eramateko» helburuz iristen direnei «bizkar ematen» diena eta «Europa sozial eta solidarioa». Lopez Uralde, gaur goizean egindako prentsaurrekoan. AHAL DUGU Podemos Araba erreserba izateko Ingurumena izan da Podemosek Gasteizen egindako ekitaldiko gai nagusia, eta horren adierazle Juantxo Lopez Uralde Aliantza Berdea alderdiko buruaren hitzaldia. Hark adierazi du Podemosek lan egingo duela Araba biosfera erreserba izendatzeko. «Helburua da ondare natural aberats honen zaintza sustatzea». Era berean, esan du horrek lurraldean «turismo jasangarria» bermatuko lukeela. Halere, Podemosen proposamenak harago ere badoaz, eta horietako batzuei erreparatu die Irene Montero alderdiaren zerrendaburuak Radio Euskadin. «Europak jokoan du AEBen gerra sukurtsal bat izaten jarraitzea edo bake potentzia bat bilakatzea», esan du, argudiatuta bozen ostean eratu daitekeen Europako Batzordea «gerra koalizio handi bat» izan daitekeela, «non lekua izan dezaketen eskalada belikoarekin ados dauden guztiek». Hau da, baita «klima aldaketaren eta emakumeen aurkako indarkeria ukatzen dutenek» ere. Gehitu du «demokraten» xedea izan behar dela hori eragoztea.

Patxi Ezkiaga idazleak (1943-2018) sexu abusuak egin zizkiola salatu du Marisol Zamora izeneko emakume batek. «Egia jakin dadin» eman du lekukotasuna. 1970eko hamarkadan jasan zituen aurrenekoz erasoak, Donostian. Elizako sexu abusuei buruzko bosgarren txostena ondu du El País egunkariak, eta han kontatu ditu erasoak Zamorak. Andreak adierazi duenez, 8 edo 9 urte zituela jasan zituen lehenengoz. La Salle kongregazioko kide izan zen Ezkiaga, eta hamarkadetan aritu zen irakasle. Zamora ez zen hango ikaslea, orduan mutilentzat soilik baitzen zentroa, baina, Ezkiaga familiakoen laguna zenez, noizean behin haien etxera joaten zen elizgizona. Hala, egun batean, diapositiba batzuk jarri, eta, ilunpetan, haren magalean esertzera «behartu» zuen. «Hankak zabalik eseri nintzen haren hanka baten gainean, eta denbora guztian belauna, ipurdia ukitzen zidan. Genitalak ere ukitzen zizkidan hankarekin, hanka igurzten zidan; igurtziren bat egon zedin mugitzen ninduen, edo bera mugitzen zen. Esku batean proiektorearen agintea zuen, eta bestearekin ukitzen ninduen». Azaldu duenez, bere gurasoak gelan zeuden. Gerora, behin baino gehiagotan eskolako bulegora joanarazi zuen, azterketak zuzentzen laguntzeko aitzakiarekin, eta han «abusu horiek berriz gertatzen ziren». Asteburu batean txangoan eraman zuen, anaiekin batera: «Dendan izkina batean jarri zen nire ondoan, nire eta nire anaien artean. 10 edo 11 urte izango nituen. Nigana arrimatzen zen; ni saiatzen nintzen nire atal intimo guztiak babesten, eta hark atzetik heltzen ninduen eta kitzikatu egiten zen». Egoera horrek lau eta bost urte artean iraun zuela esan du, eta gutxienez hamar bat aldiz eraso ziola. Azkenekoz nola izan zen oroitu du. 1982an, 13 urte bete zituen egunean, bulegora deitu zuen Ezkiagak, «opari bat» eman nahi ziolako. «Magalean eseri ninduen. Bularrak ukitu zizkidan arroparen gainetik. Pixka batean hala egon zen, baina jaiki, eta zera esan nion: ‘Hau azken aldia da; bestela, mundu guztiak jakingo du’». Ezkiagak erantzun zion «ez zuela ezer egin». Hura izan zen idazleak eraso zion azken aldia. Batez ere poesian egindako ibilbideagatik da ezaguna Ezkiaga, itzultzaile eta irakasle ere izandakoa. Narrazioa eta eleberria landu zituen, baina olerkigintzan nabarmendu zen. Hamazazpi titulu argitaratu zituen olerkigintzaren esparruan, eta sei narratiban. Zamorak azaldu duenez, Ezkiaga ezaguna izatea oztopoa izan da erasoak salatzeko orduan; hasieran «pentsaezina» egiten zitzaion. Halaber, La Salleko kongregazioak barne ikerketa bat abiatu duela esan du, iraganeko «oso informazio gutxi» dagoen arren: «Tamalez, lekuko izan daitezkeen pertsona gehienak hil egin dira». Kasu gehiago El País egunkaria 2018an hasi zen Elizako sexu abusuei buruzko lekukotzak jasotzen, eta horiek biltzen dituen bosgarren txostena egin du. Azken honetan, 87 laguni leporatzen diote sexu abusuak egin izana, eta 110 dira erasoak jasan dituztenak. Tartean, Ezkiagarenaz gain, badaude Euskal Herriko kasu gehiago ere. Guztira, bederatzi: hiru Gipuzkoan, hiru Nafarroan, bi Bizkaian eta bat Araban. Erregistro ofizialik ez dagoen arren, BERRIAk bildutako datuen arabera, azken lekukotza horiekin gutxienez 186 dira Euskal Herrian Elizaren sexu abusuak jasan dituztenak, eta 99 sexu abusuak egin dituztenak.

Zinpeko epaimahai bateko hamabi kideek Stormy Daniels auzian erruduntzat jo eta biharamunean, Donald Trumpek, hau da, 2017 eta 2021 artean Etxe Zuriko maizterra izandakoak, Joe Biden AEBetako presidente «ustela» jo du berriro horren erantzuletzat. «Etxe Zuria dago denaren atzean. Inoiz eduki dugun presidente ergelena da Biden», adierazi du, gaur, akusazioa egiaztatzeko frogarik plazaratu gabe, New Yorkeko Trump Dorrea hotelean eman duen galderarik gabeko prentsaurrekoan. AEBetako presidente ohiari egotzi diote dirua ordaindu izana Stormy Daniels pornografia aktoreari, hark ez zezan zabaldu hamar urte lehenago harremanak izan zituztela, eta, gainera, ordainketa horiek ezkutatzen ahalegindu zela. 34 delitu egozten dizkiote, eta guztietan errudun dela ebatzi du epaimahaiak. Presidente ohiak dio «errugabea» dela. «Hau niri egin badiezadakete, edonori egin diezaiokete». AEBetako presidente ohi bat zigor arloko judizio batean kondenatu duten lehenbiziko aldia da. Gainera, herrialdeko bozak ate joka daudenean plazaratu dute sententzia, bortz hilabete bertzerik ez baita falta AEBtako hauteskundeetarako. Horiek gogoan, Trumpek adierazi du «faborito nagusia» dela. Hala erakusten dute inkestek. «Edozer egiteko prest nago gure herrialdea salbatzeko». Baieztatu du helegitea jarriko duela. Zigorra bera datorren uztailean jakinaraziko du epaitegiak, hilaren 11n. Juan Merchan da kasuaren epailea, eta Trumpek gaur aurpegiratu dio Bidenekin eta AEBetako Justizia Departamentuarekin «erabat bat eginda» jokatzea. 34 faltsifikazio delituetako bakoitzarengatik lau urteko zigorra jarri ahal diote, baina, epaileak erabakiko balu aldi berean bete daitezela, guztira lau urteko zigorra izanen luke. Zigorra zehazteko orduan, epaileak kontuan hartzen ahal ditu bertze zenbait faktore ere: Trumpen adina, zigor aurrekaririk ez izatea, eta presidente ohi guztiek eskubidea izatea zerbitzu sekretuen babesa edukitzeko —baita kartzelan ere—. [articles:2118779] Trumpen jarraitzaileek adierazi izan dute babestu eginen dutela, edozein dela ere epaimahaiaren erabakia; halere, ezinezkoa da jakitea herritarrek zer jarrera hartuko duten eta Merchanen erabakiak nola eragingo duen botoa emateko orduan. AEBetako Politico hedabideak modua izan du Trumpen aholkularien txosten bat ikusteko, eta horretan nabarmendu dute, barne zundaketa batzuk oinarritzat hartuta, azkenean zigortzen badute bi puntu galduko dituela; orain, hain zuzen, bizpahiru punturen aldea ateratzen dio Bideni. Kondenatzen badute ere, presidente izan daiteke; AEBetako konstituzioak ez baitu erraten zigor aurrekariak dituztenak ezin direla hautagai izan. Dena den, epaileak erabaki dezake Trump behin-behinean aske uztea, eta, hala, ez luke sekula espetxera joan beharko. Horrez gain, buruzagi errepublikanoak badu oraindik helegitea jartzeko aukera, eta horrek izugarri luzatuko luke auzia; modu horretan, presidentetzarako kanpainarekin jarraitu ahal izanen luke. Trumpek akusazioa ukatu badu ere, fiskaltzaren ikerketak zera dio: 2016ko presidentetzarako hauteskunde kanpaina betean zirela, buruzagi errepublikanoak, kanpainako funtsak erabiliz, 120.000 euro ordaindu zizkiola pornografian aritzen zen Stormy Danielsi, Michael Cohen abokatuaren bitartez, Danielsek ez zezan zabaldu Trumpek eta biek harremanak izan zituztela 2006an. Presidente izandakoak errana du ez zuela sexu harremanik izan Danielsekin, baina aktoreak baietz dio. Berez, isilik egotearen truke diru kopuru bat ordaintzea ez da legez kanpokoa, baina Manhattango fiskal Alvin Braggek uste du Trumpek bere enpresaren kontuak faltsutu zituela ordainketa hori ezkutatzeko. Hiru gehiago Stormy Daniels auzia Trumpen kontrako auzibideetako bat bertzerik ez da, bertze hiru baititu zabalik: Georgian 2020ko bozak manipulatzeagatik, sekretupeko dokumentuak Miamiko bere etxean ezkutatzeagatik, eta 2021ean AEBetako Kapitolioan izaniko istiluengatik. Halaber, lortu du zenbait auzitatik zigorrik gabe irtetea. Etxe Zurian zela, Kongresuak bi ahalegin egin zituen impeachment prozeduraren bidez hura kargugabetzeko, baina ez zuen arrakastarik izan. Batean, 2016ko bozetan bere kanpainak Errusiarekin izan zituen loturengatik egin zioten epaiketa politikoa, eta bigarrenean, Kapitolioaren kontrako erasoan ustez izandako erantzukizunagatik. ETA ORAIN, ZER? Trump kondenatzen badute, hauteskundeetan bozkatu dezake? Bai. AEBetako zenbait estatutan, zigortuek mugatuak dituzte hauteskunde eskubideak; baina Floridan ez, eta han dago erroldatuta Trump. Hango araudiak zehazten du Trump kondenatua izan zen tokiko araudiak agintzen duela, hau da, New Yorkekoak. Eta estatu horretan ez litzaioke debekatuko botoa ematea. Kartzelara joan daiteke? Aukeretako bat da. Teorian, 34 delitu horietako bakoitzagatik lau urte bitarteko zigorra jartzen ahal dio epaileak, edo aldi berean bete ditzala ebatzi, eta guztira lau urteko zigorra izan. Ordea, posible da Trump behin-behinean aske uztea, eta, hala, ez luke sekula espetxera joan beharko. Presidentetzarako hautagai izan daiteke zigortuta ere? Bai. AEBetako konstituzioak ez du zehazten zigor aurrekariak dituztenak ezin direla hautagai izan. Hiru baldintza bertzerik ez ditu jartzen: 35 urte baino gehiago izatea, AEBetan jaioa izatea eta herrialdean gutxienez hamalau urtez bizi izana. Eta kartzelan balego presidente hautatu ahal dute? Ez dago argi. Arlo judizialaren ikuspuntutik, posible da, ez baitago kontrakoa dioen araurik. Ordea, lehenbiziko aldia litzateke horrelako zerbait gertatzen dena, eta adituek diote «krisi juridiko» bat ekarriko lukeela. Halere, posible da Trump presidente tituluaz gabetzea, legediak zera baitio, presidentea «ez bada gai bere boterearekin eta zereginekin betetzeko» presidenteordeari emanen zaiola kargu hori. Ordea, hori gertatzea ia ezinezkoa da. Litekeena da Trumpek berak auzi eske bat egitea aske uzteko eskatuz, horrek bere betebehar instituzionalak betetzea eragozten diolako. Presidente balitz, bere buruari indultua eman ahalko lioke? Ez, New Yorkeko –Stormy Daniels– eta Georgiako –2020ko bozetako kanpainari lotutakoa– estatuetako kasuetan bederen. Izan ere, presidenteek ez dute botererik estatu delituetan beren buruari indulturik emateko. Bertze biak arlo federalekoak dira, eta indultua ematea aukera bat da. Halere, ez dirudi horien epaiak bozak baino lehen iritsiko direnik.

Euriborra % 3,680ra jaitsi da maiatzean, eta adituek egonkortasuna aurreikusi dute. Hipoteka aldakorren erreferentziazko indizea bigarren hilabetez jarraian jaitsi da aurten, baina adituek aurreikusi dute egonkortu egingo dela Europako Banku Zentralaren hurrengo urratsen zain.

29 urteko langile bat hil da, Sestaon iturgin lanak egiten ari zela altueratik erorita.

Espainiako Kontsumo Ministerioak 150 milioi euroko isuna ezarri die kostu baxuko lau aire konpainiari —Ryanair, Vueling, EasyJet eta Volotea—, kabinako maleta kobratzeagatik.

Behin Espainiako Kongresuak amnistia legea onartuta eta hura indarrean sartuta, epaileek bi hilabete dituzte hura aplikatzeko. Jordi Nieva zuzenbide prozesaleko katedraduna da Bartzelonako Unibertsitatean, eta haren ustez, hurrengo bi hilabeteetan

Espainiako politikaren harrabotsa Euskal Herrira iritsi da. Pedro Sanchez Espainiako gobernuburua Barakaldon izan da Europako hauteskundeetako kanpaina ekitaldian, eta gauza bera egin du Iruñean Alberto Feijoo oposizioburuak. Sanchezek aldarrikatu du «irrikan» dagoela PP eta Vox garaitzeko, eta ohartarazi du bataren zein bestearen aldeko botoa «zaku berera» doala. PPk, berriz, Iruñeko udaletxe aurrean egin du mitina, «bertan gauzatu baitzuen PSOEk iruzurrik handiena». Ezinbestean, goizeko Aministia legearen bozketa izan dute hizpide biek. Sanchezek Barakaldon bildutako militanteei galdetu die zer gertatuko zen goizean «oihuka eta irainka izan diren horiek» Madrilgo gobenuan baleude. «Etengabeko konfrontazioan geundeke», erantzun du. Feijook, berriz, aldarrikatu du urtebetean lege bakarra baino ez duela aurrera atera PSOEk: «Ustelkeriari amnistia eta zuzenbide estatuaren aurkako erasoa». EAJ EAJko Oihane Agirregoitiak Zallan egin du goizean ekitaldia, Bizkaian, alderdiburuez inguratuta. Trenak zeharkatzen du Zalla, eta oinezkoen hamabi pasabide lur azpitik pasatzeko akordioa lortu zuten jelkideek Espainiako Gobernuarekin, aurrekontuetan. Agirregoitiak esan du hori dela jelkideen jarduteko modua, «euskaldunen aldarrikapenak defendatuko ditugu Madrilen, Bruselan eta behar den tokian. Pertsonen bizimodua hobetzeko lan egingo dugu». Amaia Arrizabalaga Geroa Baiko hautagaiak, hirugarrena CEUSen zerrendan, euskararen ofizialtasuna eskatu du Nafarroa osoan eta Europako Parlamentuan. Horren alde egingo dutela esan du Iruñean. Arratsaldean, berriz, Elgoibarren egin du ekitaldia. EAJren Euzkadi Buru Batzarreko presidente Andoni Ortuzarrek garrantzitsutzat jo ditu bozak, Europan erabakitzen direlako kontu ugari, eta gogora ekarri du Debabarrenan «are garrantzitsuago» dela, «konexio handia baitu Bruselan erabakitzen denarekin». EH Bildu EH Bilduk uste du gero eta ozenago entzuten direla gastu militarra handitzeko eskaerak Europan, eta hori gizarte politiken kalterako izango delakoan dago. Horregatik defendatu du Pernando Barrena zerrendaburuak gastu sozialean murrizketarik egingo ez duen Europa bat. Laudion egin dute ekitaldia, Araban, Oihana Etxebarrietak eta biak. Eskatu ditu baliabideak kalitatezko osasun politikak garatzeko, eta salatu ditu politika «austerizidak». Etxebarrietak gehitu du lorpen feministak arriskuan egon litezkeela eskuin muturraren gorakadarekin. «EH Bilduren botoa feminista da, eta ez du utziko Europa haitzuloetara eramaten». EH Bilduk gogora ekarri du 1986an Euskal Herriak ezetz esan ziola NATOri, eta ezezko hori eramango duela Europara: «Ez dugu nahi Estatu Batuen interesen mende dagoen Europa bat, Ukrainan zein Palestinan bakearen alde funtzio aktibo eta erabakigarria jokatzeko gai ez dena. Irtenbidea ez da etorriko gastu militarra handituz, ez kasu batean ez bestean», esan du Unai Urruzunok goizean Bilbon egin duen ekitaldian. Alderdi Sozialista Barakaldon egindako ekitaldian, Eneko Anduezak, PSE-EEko idazkari nagusiak, gogora ekarri du Europako etorkizuna «jokoan» dagoela ekainaren 9an: «Aurrera egitea edo atzera egitea dago jokoan. PSOE da PP-Voxen aurkako alternatiba bakarra». Bere atzetik, Pedro Sanchezek gogora ekarri du PP «eskuin muturraren zaldi gainean» igota doala eta bien diskurtsoak «elkar nahasten» direla. Deigarria egin zaio nola justizia sozialaren aurka eginda «demokraziaren eta proiektu europarraren kontra» egin duten. Palestinako estatua aitortu izanagatik harro agertu da, «nazioarteko ordenaren eta giza eskubideen aldeko erabakia baita». PP Alberto Nuñez Feijook hanka sartze txiki batekin hasi du ekitaldia estatutu deitu baitio Foru Hobekuntzari. PPko buruzagiak aldarrikatu du «haserretuen ahotsa» izan nahi duela PPk, eta horretarako galdegin du beste aukeren alde ez egitea: «Sanchezek hori nahi du: zatitu, berdintzeko». Bere irudiko, Espainia EBre baitan «anomalia bat» da. Feijooren arabera, urtebetean Madrilgo gobernuak «ez du ezer egin». «Euren buruen zerbitzura besterik ez daude». Podemos Irene Montero Podemoseko zerrendaburua Bilbon adierazi du Europako Legebiltzarrean «ahots sendo bat» izan nahi dutela «bakea, genozidioaren amaiera eta gizarte eskubideak» defenditzeko. Palestinaren aurkako bonbardaketa eta setioa ardatz harturik, salatu du eziin dela palestinarren alde egin eta gero Israelgo estatua «lagun gisa» hartu. Defenditu du militazioaren alde ematen den euro bakoitza osasungintzari, hezkuntzari eta beste gizarte gastuei kentzen zaiela. Sumar Estrella Galan da Sumarreko zerrendaburua eta gaur Laguardian izan da, Araban. Esan du nekazarien eskubideak defendatzea bateragarria dela aldaketa klimatikoari aurre egiteko legeekin. Kritikatu du PSOEk «men» egin duela ingurumenaren mesederako ziren zenbait neurritan Nekazaritza Politika Bateratuaren negoziazioan. Esan du nekazaritza ustiategi txiki eta ertainen mesedetan jardungo dutela, haiek entzunez, eta burokrazian dituzten zailtasunetan lagunduz. Merkataritza libreko tratatuak ere kritikatu ditu, dauden moduan, ustiategi handien mesederako daudelako. «Ez da posible makroproiektuen irabaziak biderkatzea eta nekazariei ez errentagarri izatea egiten duten lana». Hori guztia bateragarria iruditzen zaio itun berde batekin eta aldaketa klimatikoari aurre egiteko neurriekin.

Ekitaldi «historkoa» eta «hunkigarria» izan da gaur iluntzean Iruñeko Baluarte aretoan: Nafarroako Gobernuak antolatuta, eskuin muturreko taldeek eta polizia indarrek eragindako motibazio politikoko lehen biktima taldearen aitortza eta erreparazio ekitaldia egin dute. Ana Ollo lehendakariorde eta Oroimen eta Bizikidetza kontseilaria izan da gobernuaren ordezkari gorena omenaldian. «Badakigu aitortza hau berandu heldu dela zuentzat, eta ez dela osoa. Zauri hauek ixtea zaila den arren, espero dut ekitaldi honek lagundu egingo duela luzaroan itxaron duzuen aitortza eta erreparazio horretan», esan die biktimei. Hamabi pertsona omendu dituzte, ofizialki aitortutako lehen biktima taldea. Horien artean dira Mikel Arregi eta Mikel Zabalza, Guardia Zibilak 1979an eta 1985ean hilak, hurrenez hurren. Haien arrebek hitza hartu dute ekitaldian, eta esker ona adierazi. «Orain arte erabat gutxietsi gaituzte instituzioek, bai Nafarroakoek bai estatuak», gogoratu du Txaro Arregik. «Urte luzeak izan dira ilunean, eta iritsi da aurrerapauso inportante hau», gehitu du Idoia Zabalzak. Biktima guztiak egon dira ordezkatuta ekitaldian. «Badakigu aitortza hau berandu heldu dela zuentzat, eta ez dela osoa». ANA OLLO Nafarroako Gobernuko lehendakariordea eta Oroimen kontseilaria Omenaldiaren garrantzia nabarmendu du Ollok ere: «Iraganean indarkeria ilegitimoa eta justifikaezina jasan zenutenoi aitortza egiteko eta erreparazioa emateko ekitaldia da hau. Gobernuan uste dugu orain min hori aitortuz soilik eraiki ahal izango dela etorkizunean gizarte egiaz demokratiko eta baketsu bat». Aitortza eta Erreparazio Batzordeko buru Martin Zabalzak, berriz, bidea txalotu du: «Aitortza eta erreparazio prozesu historiko batean gaude, bizikidetza demokratikorako esparruak eraikitze aldera». Ekitaldia urtero egiteko asmoa agertu du gobernuak, Nafarroako Torturatuen Sareak eta Egiari Zor fundazioak eskatu bezala. «Desberdintasunak gainditzeko» deia Hain justu, bi talde horiek ere «garrantzitsutzat» jo dute motibazio politikoko biktima nafarrak aitortzeko gaurko ekitaldia. Egiaren garaia da. Memoria inklusiboa Nafarroarentzat ekinaldiaren izenean, adierazi dute horrelako ekitaldi instituzional batek «indarkeria politikoaren biktimen eremuan dauden desberdintasunak gainditzen laguntzen» duela. Bi erakundeek jakinarazi dute «garrantzia sinboliko handiko ekintza» dela biktima gisa aitortzen dituzten horientzat; «besarkada bat, hurbiltasuna eta konpromiso instituzionala sumatuko dituztelakoan gaude», esan dute ohar batean. Elkarte biek uste dute gaurkoaren moduko ekitaldiek «agerian» uzten dutela «ezinbestekoa» dela «giza eskubideen urraketen biktimei aitortza ofiziala eta erreparazioa emateko prozesua, 16/2019 legearen bidez». Hala Egiari Zor-ek nola Nafarroako Torturatuen Sareak uste dute aspaldian hasitako prozesua espero zituzten «emaitzak» ematen ari dela. «Hasierako mesfidantza gainditzen ere lagunduko duela uste dugu. Izan ere, gogoratu behar dugu estatuaren biktimok ez dugula oroitzapen egunik, eta egokia bezain beharrezkoa dela urraketa berak jasan dituzten biktima guztiei eskubide berak bermatzea». Argumentazio horri jarraikiz, Egiaren garaia da. Memoria inklusiboa Nafarroarentzat ekinaldiaren izenean eskatu dute Baluarten estreinakoz egin den aitortza ekitaldia «urterokoa» bihurtzea. Hamabi biktima Apirilaren 18an, Nafarroako Gobernuak motibazio politikoko lehen hamabi biktimak aitortu zituen. Horiek dira gaurko erreparazio ekitaldian aitortza jaso dutenak. «Lehen aitortza horien bidez, babesa eman ahalko diegu eskuin muturreko taldeen eta funtzionario publikoen biktima horiei. Orain arte ez zuten bermatua egiarako, justiziarako eta erreparaziorako eskubidea», adierazi zuen Ollo kontseilariak, ebazpena plazaratu zenean. Biktimen lehen zerrenda horretan dira indarkeriaren ondorioz hildako bi pertsona, Guardia Zibilak eraildakoak biak: Mikel Zabalza eta Mikel Arregi dira. Zabalza 1985eko azaroaren 26an atxilotu zuten, eta, Intxaurrondon torturak jasan ostean, haren gorpua Bidasoa ibaian agertu zen. Arregi, berriz, Lakuntzako zinegotzi zen, eta 1979ko azaroaren 11ko gauean, beste lau lagunekin Ziorditik Lakuntzara itzultzen ari zela, guardia zibilek tirokatu zuten. Bertsio ofizialaren arabera, kontrol bati ihes egin zion. Baina ikerketa batzorde batek argi utzi zuen bertsio hura gezurra zela. Gaurko ekitaldira iristeko, bide luzea egin behar izan da. 2023. urtearen hasieran, Aitortzarako eta Erreparaziorako Batzordeak lau urte eta erdiko epea ireki zuen motibazio politikoko biktimek aitortza eskaerak egiteko. Oraindik epemuga urrun badago ere, hamalau hilabeteotan hirurogei espediente aztertu ditu batzordeak, eta apirilean heldu ziren lehen ebazpenak. Martin Zabalza Memoria eta Bizikidetzako zuzendari nagusia denetik, espediente kopuruak nabarmen egin du gora: urtarrilaren 31n, 41 espediente zituen esku artean, eta, orain, berriz, beste hemeretzi.