Bigarren greba eguna EITBko irratietan. Sindikatuen arabera, “gaur-gaurkoz enpresak mahai gainean jartzen duen eskaintza ez da nahikoa langileentzat”.

Euskadiko eskola uzte goiztiarraren ehunekoa Espainiako edo Europar Batasuneko batez bestearen azpitik dago

Nafarroako Gobernuak industriaren eraldaketa aztertzeko bilera batera deitu ditu ekonomia eta gizarte eragileak gaur goizerako. Atzo, ELAk aurreratu zuen ez duela parte hartuko foro horretan. LABek, aldiz, ordezkari bat bidaliko du bilkurara: Asier Calderon Industria Federazioko Nafarroako arduraduna.

ELAk prentsa ohar batean azaldu ditu Industria Foroan ez parte hartzeko arrazoiak. Sindikatuaren arabera, «edukirik gabeko» organo bat da, eta enplegu planaren bidez «CEN, CCOO eta UGTren alde egindako apustua ezkutatzeko erabili nahi du». Izan ere, aurreko legealdian izenpetu zen 2021etik 2024rako enplegu plana, eta, 701 milioi euro jarriko dira hura gauzatzeko.

ELAk salatu du diru hori «enpresen ohiko jarduera diru publikoz laguntzeko» eta aipatutako hiru erakunde horien egiturak finantzatzeko erabiliko dela. Horregatik, sindikatuaren irudiko, foro horren sorrerak «propaganda kutsua» baino ez du. «Mezu oker bat igortzen dio langile klaseari, esaten baitu haren arazoak konponduko direla eta patronalaren interesen onura jasoko dutela; baina patronalaren interesak langileenen kontrakoak dira».

ELAri ezinbestekoa iruditzen zaio industria politika berritzailea bultzatzea beste industria eredu baterako trantsizioa egiteko, baina, horretarako, beharrezkotzat jotzen du «sektore estrategikoetan esku hartze publikoa izatea eta banku publiko bat sortzea».

Bilera 09:30ean hasiko da. Han izango dira Maria Txibite Nafarroako Gobernuko lehendakaria eta lau kontseilari. Sindikatuez eta patronalez gain, hainbat klusterretako ordezkariak ere izango dira: automozioa, energia berriztagarriak, eraikuntza, informazio teknologia eta osasungintza.

Eusko Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak azken urteotan ezarri dituzten zerga politikak aztertu ditu LABek, eta «behar baino diru gutxiago» biltzen dutela ondorioztatu. Hego Euskal Herriko presio fiskala, esaterako, 7,1 puntu txikiagoa da EBkoarekin alderatuta. Ekarpenaren zatirik handiena, gainera, langileek ordaintzen dute. Sindikatuaren iritziz, horrek «kolektiborik zaurgarrienen» zama handitzen du, kapitalari mesede egin eta zerbitzu publikoak ahultzen dituelako. Zerga politikaren «benetako erreforma estrategikoa» egiteko ordua dela uste du LABek.

Jaurlaritzak 11.000 milioi euro bildu zituen iaz zergen bidez. LABen arabera, presio fiskala EBkoaren parekoa balitz 4.600 milioi euro gehiago izango lituzkete, garbi, «zerbitzu publikoak indartzeko». Endika Perez sindikatuko Ekintza Sozialeko arduradunak gaineratu duenez, sozietateen gaineko zergaren bidez jasotakoa apaldu egin da 2007az geroztik: 2.500 milioi euro bildu zituen urte hartan, eta 1.800 milioi baino gutxiago iaz.

PFEZ errenta zergari dagokionez, handitu egin da lan errenten ekarpena: 5.000 milioi euro bildu ziren 2007an, eta 7.591 milioi iaz. Kapitalaren errentaren ekarpena, berriz, berdintsua da azken urteotan: 416 milioi eurokoa izan zen 2007an, eta 415 milioikoa iaz.

Sindikatuak salatu du EAJk eta PSE-EEk uko egin ziotela Araba, Bizkai eta Gipuzkoan Fortuna Handien Aldi Baterako Elkartasun Zerga ezartzeari; Nafarroako Gobernuak, kontrara, martxan jartzea erabaki zuen. Hiru milioi eurotik gorako ondarea dutenek ordaindu behar dute zerga hori. Hiru eta bost milioi euro artean dituztenek %1,7ko ekarpena egin behar dute, bost eta hamar milioi euro artean dituztenek %2,1ekoa eta hamar milioi euro baino gehiago dituztenek %3,5ekoa.

LABen arabera, egungo zerga sistemak EAJren eta UPNren «eredu ekonomiko eskuindarrak» indartzen ditu. Hala azaldu du Arroyok: «EAJk atzera bota zituen EH Bilduk Gipuzkoan egindako aldaketa urriak, eta Nafarroako Foru Komunitateak azken bi legealdietan egin dituen aldaketak ez dira nahikoa izan».

Aldatu beharrekoak

Sozietateen gaineko zergaren ekarpena, esaterako, %1,2koa da Hego Euskal Herrian. «Europako azkenak gara, Lituaniarekin batera», ohartarazi du Perezek. Espainia eta Frantzia ere aurretik doaz: %2,7ko ekarpena biltzen du lehenengoak, eta %2,9koa bigarrenak. Norvegiak, berriz, %10eko ekarpena jasotzen du sozietateen gaineko zergaren bidez.

Horren harira, zerga politika aldatzeko hainbat proposamen egin ditu LABek. Batetik, %1 eta %10 arteko errekargua jarri nahi die kapital errentei, «egiten duten ekarpena txikiegia delako». Bestetik, sozietateen gaineko zergaren kenkariak ezabatu nahi ditu, eta %35eko interes tasa nominala jarri. Azkenik, kapital eta lan errentak berdindu nahi ditu, eta, horretarako, gehieneko interes tasa %60ra igo.

Inflazio handiak berean jarraituko iragarri du ELA sindikatuko Ikerketa Bulegoak. Haien kalkuluen arabera, Hego Euskal Herriko egungo KPIa %2,6koa den arren %4,1eraino igoko da urte amaieran. Ondorioztatu dute enpresa handi eta ertainen mozkinak direla igoera horren arrazoi nagusia, eta hala ere, Europako Banku Zentrala (EBZ) langileak are gehiago pobretzeko politikak aplikatzen ari dela.

Egoera ekonomiko eta sozialari buruzko 145. txostenean, ELAk arreta berezia jarri du inflazioaren eraginean eta erosahalmenaren galeran. Azken horren inguruan, ikerlariek kalkulatu dute oinarrizko elikagaiak %25,2 garestitu direla azken bi urteetan. Etxeen prezioak ere gora egin du azken hamar hiruhilekoetan, eta alokairuak garestitu egin dira iaztik: Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan %6,3, eta Nafarroan, berriz, %2,7.

Gorakada horrek KPIan eragin zuzena izango duela ikusi dute ikerlariek, besteak beste erregaien prezioaren garestitzeagatik. Esan bezala, urte amaieran %4,1era iritsiko dela iragarri dute. Aitor Murgia sindikatuko ikerlariak esan du inflazio horren jatorriari begiratu behar zaiola: «Analisi guztiek adierazten dute inflazioa enpresa mozkinen gorakadak eta espekulazioak eragin dutela».

Baina zer enpresak? «Ertainek, handiek, energia sektorekoek eta bankuek batez ere», gehitu du. Espainiako enpresen irabazi marjina %14raino igo da lehen hiruhilekoan, eta, alde horretatik, garraio eta energia enpresak izan dira marjinarik handiena izan dutenak: %25. Bankuei dagokienez, Ibex-35ean kotizatzen duten bankuek 12.500 milioi euro baino gehiago irabazi dituzte 2023ko lehen seihilekoan. Eta kotizatzen ez dutenek? Bada, ELAren arabera, eta 2022ko lehen hiruhilekoarekin alderatuta, Kutxabanken mozkinak %53 handitu ziren —163 milioi eurotik 250 milioira— eta Laboral Kutxarenak %69 —65 milioi eurotik 109 milioira—.

Langabezia nahita eragiten

EBZ Europako Banku Zentralak inflazioari aurre egiteko hartutako neurri nagusia interes tasak igotzea da, eta, Lakuntzaren ustez, «langabezia igotzeko asmoz» hartu du. Salatu du ekonomiaren bilakaera oztopatzeko eta enplegu sorrera eteteko asmoa dagoela erabakiaren atzean: «Christine Lagardek berak esan zuen langabezia txikia denean langileek beren lan baldintzen alde egiteko prestasun handiago duela eta hori arazo bat dela».

Txostenean beste hainbat datu aztertu dituzte: esaterako, Espainiako Lan Erreformaren eragina. Sindikatuaren arabera behin-behinekotasun tasa %20,5era igo da berriro, eta datu hori are handiagoa da emakumeen artean: %24,2. Lanaldi partzialen batez bestekoa antzekoa da.

Euro7 arauaren aplikazioa 2025etik 2027ra atzeratzea eskatu dute EBko Industria ministroek

ELA: “EBZk atzeraldia eragin eta langabezia handitu nahi du langileria geldiarazteko”

Euskadi eta Nafarroa zor gutxien duten erkidegoen artean daude: BPGren % 13,9 eta % 14,1. Kataluniak, Valentziako Erkidegoak eta Andaluziak biltzen dute zor autonomikoaren erdia baino gehiago.

Gizakien artean komunikatzeko moduak asko aldatu dira urtez urte. Garai batean, gutun bat bidaltzea zen pertsona bati mezu bat helarazteko biderik azkarrena; ondoren, telegrafoa etorri zen, eta, gero, telefonoa. Gaur egun, ia edozeinek darama patrikan sakelako telefono bat, segundo batean hainbat formatutako mezuak bidaltzeko gai dena, izan mezu idatzi bat, izan ahotsezko bat edo bideo bat.

Edonoiz komunikatu ahal izateak alde onak badituen arren, desabantailak ere baditu; esaterako, pantailak eta etengabeko interakzioa atzean ezin uztea. Eta hori lan mundura ere iritsi da. Gero eta ohikoagoa bihurtzen ari da lankideek edo ugazabek lanorduetatik kanpo langile bati idaztea, eta horrek asko zailtzen du lanalditik kanpo deskonektatzea. Komunikaziorako tresna berriek urteak badaramatzate ere, deskonexio digitalerako eskubidea ez zen 2018ra arte arautu Hego Euskal Herrian.

Datu pertsonalen babeserako eta eskubide digitalen bermerako legeak jaso du eskubide hori, haren 88. artikuluan. Dena den, Iratxe Ordorika ELA sindikatuko zerbitzu juridikoen koordinatzaileak dio ez dela funtsezko eskubide gisa hartzen: «Ez da oinarrizko eskubide bat, eta horrek esan nahi du eskubide horren urraketa jasan duenak ezin duela kalte ordainik eskatu. Hori ebatzi dute, behintzat, Asturiasko eta Kataluniako epaitegiek, baina oraindik jurisprudentzia gutxi dago. Espainiako Auzitegi Gorenak oraindik ez du gaia landu».

Hala ere, Ordorikak xehatu du horrek ez duela esan nahi eskubide hori urratu daitekeenik, ezta urratzaileak ondoriorik jasango ez duenik ere.

Lan itunen etorkizuna

Legea nahiko berria denez, hitzarmen gehienetan ez du lekurik deskonexio digitalak, eta hori etorkizuneko erronka dela uste du. Izan ere, aipatutako lege organikoaren 88. artikuluko bigarren puntuak dio eskubide hori negoziazio kolektiboaren bidez hitzartutakoan agertu beharko dela.

Artikulu bereko hirugarren puntuak dio enpresak barne neurriak arautu beharko dituela eskubide horretarako bidea emateko. «Gaur-gaurkoz, ez dakigu itunek nolako bilakaera izango duten, baina legeak garbi azaltzen du lanorduetatik kanpo langile batek ez duela zertan deirik eta mezurik jaso», azaldu du.

Baina legeak dioenetik eguneroko errealitatera jauzi handia egoten da askotan. Ordorikak garbi du legeak deskonexio digitalerako eskubidea bermatzen badu ere askotan etengabe jasotzen direla mezuak eta deiak lanalditik kanpo. Eta uste du askotan langilea bera dela mugarik jartzen ez duena: «Batzuetan, bakoitzak bere buruari begiratu behar dio, eta zorrotza izan: ‘Lanaldia amaitu da, eta orain beste egitekoak egingo ditut’».

Hori egoera jakin bat da, baina abokatuak salatu du beste kasu askotan enpresako arduradunen presioagatik erantzuten dituztela langileek lanalditik kanpoko dei edo mezuak: «Badago deskonektatzeko erabakia hartu dezakeen jendea, baina beste askok ezin dute, beren enpresan pentsatzen delako jendeak beti egon behar duela erantzuteko prest. Eta langile batek mugak jarri nahi baditu, badirudi nagia edo enpresako zelebrea dela».

Antsietate iturri

Aditu askok diote deskonektatzea beharrezkoa dela buru osasun ona izateko. Izan ere, hiperkonexioak estresa eta antsietatea areagotzen du, eta pantailen erabilera eta etengabeko estimuluekiko esposizioa mugatzea gomendatzen dute gehienek. Lan mundua bera, gainera, estresagarria da askotan, eta lanalditik at ez deskonektatzeak antsietatea areagotzen duela uste du Agnes Brossa psikologoak. Etengabeko estres hori fisikoki eta mentalki kaltegarria dela deritzo.

Kasu batzuk salbuetsita, kaleratzea da langile orok iristea nahi ez duen momentua. Arrazoia edozein dela ere, langileentzat beti da gogorra lanpostutik kanporatua izatea. Legeak garbi dio kontratua eteteko gutuna idatziz helarazi behar diola enpresaren ordezkariak langileari, edo burofax baten bidez, langileak erabakiaren berri izan duela ziurtatzeko.

Teknologiaren bilakaerak komunikatzeko modu berriak ekarri ditu lan harremanetara, eta horien bidezko kaleratzeek gora egin dute. Dena den, Juanjo Lopez CCOOko aholkulari laguntzaileak dio halako kasuak ez direla ohikoak. Enpresa gehienek aholkularitza legal handia dute, eta egin behar dituzten urratsak «ondo» egiten dituzte. Hala ere, halako kasu gehienak enpresa txikietan eta negozio familiarretan gertatzen direla azaldu du: «Arauz kontrako kaleratzeak, idatziz egiten ez direnak, beti gertatu dira. Enpresa txiki eta familiarretan batez ere, zeinetan familiakoa ez den langile bat dagoen, eta harremana gaiztotzen bada, ugazabak edozein astakeria esan eta despeditu zaitzakeen».

Antzeko iritzia du Irati Sienrak, LABeko Zerbitzu Pribatuetako kideak. Berretsi du halakoak ez direla ohikoak, eta, gertatzekotan, mezu bidez esaten dietela kaleratu egin dituztela, baina ondoren postaz entregatzen dietela jakinarazpena: «Izan dudan kasu batean, langile bati Whatsappez esan zioten bota egin zutela, eta ondoren kaleratze gutuna jaso zuen».

Ziurtasunaren beharra

Espainiako Langileen Estatutua irmoa da kaleratzeko moduen inguruan. Batez ere, argi geratu behar delako langileak badakiela despeditua izan dela. Izan ere, kontratua eteteko gutuna jasotzen duenetik, hogei egun baliodun ditu epaitegietara jotzeko eta erabakiaren aurkako helegitea jartzeko.

Gauzak hala, bi modu daude langileak jakinarazpena jaso duela ziurtatzeko: eskura gutun bat ematea, edo burofax bat bidaltzea. Hori dela eta, whatsapp mezuak, deiak, bideodeiak, SMSak edo posta elektroniko bidezko mezuak ez dira nahikoa kaleratzearen berri emateko.

Gizarte Segurantzaren SMSa

Sindikatuetako abokatu biak bat datoz ez dela oso ohikoa langile bat Whatsapp edo posta elektroniko bidez kaleratzea. Halere, biek nabarmendu dute langile batzuek Gizarte Segurantzaren SMS mezu baten bidez jakin dutela kaleratuak izan direla.

«Askotan, Whatsapp edo posta elektronikoz esan beharrean, langileei ez diete jakinarazten kalera bota dituztela, eta gero izaten dute erabakiaren berri, Gizarte Segurantzaren SMS batek jakinarazten dienean baja eman dietela», azaldu du Sienrak.

Lopezek ere antzeko kasuak jorratu izan ditu: «Iritsi izan zaigu jendea esanez: ‘Aizu, oporretan nago, eta baja eman didate Gizarte Segurantzan’. Enpresak aurrez jakinarazi gabe ematen du baja, eta kotizatzeari uzten dio langileak. Horrek esan nahi du enpresak kontratua eten duela, eta horrek bidea ematen digu guri salaketa bat jartzeko».