Nafarroako okindegietako lan-hitzarmen berriak % 12ko soldaten igoera jasotzen du 2027ra bitartean. Gehiengoa duten UGT Nafarroa eta CCOO Industria sindikatuek sinatutako akordio berriak 1.200 langileri eragingo die. Urteko lanorduen “murrizketa historikoa” izan da berrikuntzetako bat.

ELAk mobilizazio gehiago iragarri ditu Bizkaiko Eraikuntzan, patronalak soldata hobekuntzak proposatu arte. Negoziazio mahaian ordezkaritza duten sindikatuek bi greba egun izan dituzte azken asteetan, KPIaren eta enpresen irabazien araberako soldata igoerak eskatzeko.

Euroguneko inflazioa % 5,5era jaitsi da ekainean, tasarik txikiena 2022ko otsailetik. Horrela, tasak zortzi hilabeteko beherakada kateatu du, joan den urrian ezarri zuen % 10,6ko maximotik. Ukrainako gerra hasi zenetik izan duen mailarik baxuena da.

37 pertsona fisiko eta juridikok ia 132 milioi euro zor diote Arabako Ogasunari. 37 zordunetatik 25 hartzekodunen konkurtsoan daude edo egon dira, eta zor guztiaren % 76,54a pilatzen dute.

Sei hilabeteren buruan, aurtengo aurreikuspen ekonomikoak zertxobait hobetu ditu Laboral Kutxak. Abenduan, Hego Euskal Herriko ekonomiaren 2023ko koadro makroekonomikoa prestatzean, azaroaren hasiera arteko aldagaiak zituen esku artean. Haatik, ordutik energiaren kostuek behera egin izanak eta Txinak COVID-19ari aurre egiteko kontrol neurriak kentzeak koadroa hobetu dute. Hala, Hego Euskal Herriko ekonomia %1,6 haztea espero du Laboral Kutxak, abenduan egindako aurreikuspena baino hiru hamarren gorago. «Bereizi egin behar dira industria eta zerbitzu sektoreak. Industria ahulezia nabaritzen da; zerbitzuetan, aldiz, jarduera nabarmena da», azpimarratu zuen Ibon Urgoiti Laboral Kutxako Negozio Garapeneko arduradunak.

Atzo, Bilbon eta Iruñean, EAEko eta Nafarroako ekonomiaren iazko txostenak aurkeztu zituzten Urgoitiak eta Joseba Madariaga ikerketa bulegoko arduradunak. Ez zioten soilik iazkoari erreparatu, eta aurrera ere begiratu zuten. Sei hilabetean datuek hobera egin arren, «dena ez da argia», Madariagaren hitzetan. «Industrian, zalantzazkoa da egoera. Munduan, datuek ahulezia erakusten dute; Europan, are gehiago. Eta, egia esan, ez dakigu zergatik».

Madariagaren arabera, datuak onak dira. Batetik, lehengai energetikoek behera egin dute —gas naturalak %80, eta petrolioak %40 inguru—. Bestetik, enpresetan egindako galdeketek erakusten dute hornidura kateko arazoak jada ez direla hain nabarmenak, «banaketa epeak murrizten ari dira eta». Hala ere, zalantza da nagusi industrian.

Zerbitzuen sektorean, egoera guztiz bestelakoa da. Lan merkatua sendo izateak eta kontsumitzaileen goranzko joerak mesede egiten diote sektoreari. Dena den, joera on hori amaitzen ari den zantzuak ikusten ditu, batik bat diru politikaren ondorioz.

Azpiko inflazioa, arazo

Madariagak argi du Europako Banku Zentralak ez duela politikaren ildoa aldatuko inflazioa handia den bitartean. Berez, iazko uztailetik Hego Euskal Herriko KPIak nabarmen egin du behera, %11 ingurutik %3,5era, baina EBZ kezka nagusia azpiko inflazioa da, %6 inguruan baitago. «Erakutsi du uste baino iraunkorragoa dela, eta presio egiten ari zaie banku zentralei».

EBZk gaurdaino %4raino igo ditu interes tasak, baina goranzko bidea ez du amaitu: «Ekainaren 15eko bilkurak argi utzi du igoera gehiago etorriko direla». Hala, uztailean interes tasak berriro igoko direlakoan dago , eta «oso litekeena da» irailean ere hala egitea. «Zerbitzuen sektorea sendo eta euroaren eremuko langabezia tasa %6 inguruan izanda, aukera handia dago soldatak igotzeko, eta hori ez da bateragarria EBZk nahi duen [%2ko] inflazio tasarekin». Horregatik, Madariagaren ustez, «inflazioaren aurkako borroka ez da amaitu, zoritxarrez».

Apurka, ekonomian eragiten ari da. Apirileko datuen arabera, Finantza erakundeek enpresei eta familiei banatutako maileguen hazkundea moteltzen ari da. «EBZren maileguei buruzko azken inkestaren arabera, hala eskaintzaren nola eskariaren ondorioa da, eta espero liteke joera hori areagotzea aurreikusitako interes tasen ondorioz. Horregatik, zentzuzkoa da pentsatzea hirugarren hiruhilekotik aurrera diru politikak BPGan eragitea».

Laboral Kutxak % 1,7ko hazkunde tasa aurreikusi du EAEn, eta % 1,5ekoa Nafarroan. Erakunde horrek egindako Euskal Ekonomiaren Txostenak ondorioztatzen duenez, bereizi egin behar dira zerbitzuen eta industriaren sektoreak, ahulezia nabaria baita azken horretan.

Euskadiko arte eszenikoen sektoreko lehen hitzarmena sinatu dute. Eskena izan da hitzarmenaren negoziazioen buru, EAB aktoreen sindikatuarekin
batera, baina sektoreko gainerako eragileen babesa ere jaso du. Besteak beste, arte eszenikoak ere sektore ekonomikoa direla aldarrikatzen du testuak.

Inflazioa puntu bat baino gehiago apaldu da ekainean, % 1,9raino, mailarik baxuena 2021eko martxotik. Gainera, inflazioak bi hilabetez jarraian behera egin du. Azpiko inflazioa, berriz, % 5,9ra jaitsi da. INEk uztailaren 12an argitaratuko ditu ekaineko KPIaren behin betiko datuak.

Ordainketa eguna zen atzo euroguneko bankuentzat. 477.000 milioi euro bueltatu behar dizkiote gaur Europako Banku Zentralari, Euskal Herriko barne produktu gordina halako bost, gutxi gorabehera. Pandemiaren okerrenean maileguak eman ahal izateko asmoz EBZk utzitako dirua da, eta gehien-gehienek arazo handirik gabe itzultzea espero da.

Baina herritarren patrikan izan ditzakeen ondorioek pizten dute ikusmina. Izan ere, EBZren laguntzarik gabe, likidezia behar duten bankuek ohiko bidera itzuli beharko dute dirua eskuratzeko, hau da, aurrezkia biltzera. Eta bide bat eta bakarra dago aurrezleak erakartzeko: interes handiagoak ordaintzea.

Koronabirusak ekonomia geratu zuenean, baina baita aurretik ere, EBZk gauzak asko erraztu zizkien bere eremuko bankuei, ahoskatzeko zaila den laburdura baten bidez: TLTRO edo Targeted Longer-Term Refinancing Operations. Hau da, epe luzeko finantzaketa operazioak. Nahi beste diru utzi zien, bankuek nahikoa izan zezaten herritarrei eta enpresei maileguak emateko eta jarduera ekonomikoari eusteko.

Bere funtzioa bete du diru horrek, finantza krisirik ez baita izan eta bankuek ongi eutsi baitiote ekaitzari, maileguen truke interes tasa txikia jasotzen zuten arren. TLTRO enkanteen bidez dirua eskuratzeko EBZtik kobratzera iritsi ziren bankuak: -%1eko interesa izan zuen 2020ko ekaineko TLTROk, inoizko handiena, 1,3 bilioi banatu baitzituen.

Gordailuen interes txikiak

Orain, bestelakoa da egoera. EBZk interes tasak bizkor igo ahala, bankuek ere azkar igo dituzte bezeroei kobratzen dizkieten interesak, eta beren irabaziak aise handitu dituzte. Motelago jokatu dute aurrezkiak saritzean, diru freskoaren beharrik ez zutelako. Horrela, apirileko azken datuek diote aurrezkien interesak %2,27ra baizik ez direla heldu eurogunean.

Kopuru hori are txikiagoa da Hego Euskal Herrian eta Espainian: soilik %1,33ko interesa pagatzen zuten aurrezkiaren truke. Kopuru hori handitzeko eskatu die bankuei Nadia Calviño Ekonomia ministroak, baina oraingoz entzungor egin diete erakunde handiek, oraindik likidezia handia dutelako. Erakunde txikiagoak edo Espainiako merkatuan sartu nahi duten atzerrikoak, ordea, hasi dira interes handiagoak eskaintzen.

Bizkaiko ostalaritzako langileek bi eguneko greba hasi dute gaur, hitzarmena berritzeko negoziazioen «blokeoa» gainditzeko. ELA, LAB, CCOO eta UGT sindikatuek antolatu dituzte bi greba egunak, eta atzo elkarretaratze bat eginda ekin zioten protesta ziklo horri. Bizkaiko taberna, jatetxe, hotel eta kolektibitate enpresetako 22.000 langile ingururi eragiten die hitzarmenak, eta soldatak bizitzaren egungo kostuaren arabera eguneratzea nahi dute sindikatuek, besteak beste.

Azken hilabeteetan hainbat mobilizazio, lanuzte eta greba egin dituzte langileek, eta sindikatuek adierazi dute mugimendu horiek ez dutela aldatu patronalaren jarrera. Sindikatuek biltzeko eskatu diote patronalari, Bizkaiko Ostalaritza Elkarteari, baina ez dute baiezkorik jaso; otsailean egin zuten azken batzarra. Hala, grebarekin erantzutea erabaki dute, eta sindikatuek diote hori dela patronalak langileei utzi dien aukera bakarra.

2020ko urtarrilean iraungi zen Bizkaiko ostalaritzako lan ituna, eta ordutik inflazioa %12,9koa dela nabarmendu dute sindikatuek; kontrara, soldatek bere hartan irauten dutela adierazi dute. Horrez gain, behin baino gehiagotan ABEE aldi baterako enplegu erregulazioan egon ziren langile gehienak 2020. eta 2021. urteetan, ostalaritzan hainbat murrizketa izan baitziren COVID-19aren ondoriozko osasun larrialdia zela eta.

Sindikatu bakoitzak bere eskakizunak baditu ere, antzeko eskariak eta gutxieneko puntuak dituzte denek: azken urteetan galdutako erosahalmena berreskuratzeko soldata eguneraketak, datozen urteetako inflazioaren araberako soldata igoerak, lanaldia erregistratzeko fitxaketa sistemak, lanaldi murrizketa…

Ekainaren lehenean lanuzteak egin zituzten, eta, orduan sindikatu guztiek batera bidali zuten oharrean, aldarrikatu zuten janari lasterreko enpresak eta banatzaileak edo rider-ak hitzarmen horren barruan sartzea. Jatetxeetako eta tabernetako langileez gain, kolektibitateen sektoreko langileak —eskoletako jangeletako langileak eta antzekoak— ere hitzarmen horren barruan daude, eta «sektore feminizatu» horren baldintzak hobetzeko beharra nabarmendu dute sindikatuek.

Hainbat mobilizazio

Greba ez ezik, hainbat mobilizazio ere egitekoak dira sindikatuak gaur eta bihar. Gaur goizean, hoteletan elkartuko dira, eta elkarretaratzea egingo dute horien ostean. Zarata egitea eta nabarmentzea dute helburu, eta sindikatuek iragarri dute turistak grebaz ohartuko direla. Hori dela eta, propagandarako kartelak eta pankartak euskaraz, gazteleraz, frantsesez eta ingelesez idatzi dituzte. Izan ere, Frantziako Tourra berriro Euskal Herritik abiatzeak ikusmira sortu du, eta Bilboko eta inguruetako hotelak eta antzeko ostatuak beteta daude egunotan.

Gaur goizean hasita eta eguerdira arte, orduero hotel baten parean elkartuko dira: Catalonia hotelean 09:00etan, Carltonen 10:00etan, Indautxu hotelean 11:00etan, Sercotel Coliseon 12:00etan eta Nyx-en 13:00etan. Horren ondoren, kalejira egingo dute: Ledesma kalean hasi, eta Areatzan bukatuko dute. Bihar ere beste bira bat egingo dute hotel batzuen zehar, eta 17:30ean amaituko dute protesta jardunaldia, Ledesma kaletik hasita Alde Zaharrera.

Occidental-en ere, greban

Bizkaiko ostalaritza sektorean ez ezik, Bilboko Occidental hotelean ere badira mobilizazioak, greban baitira, ELA sindikatuak deituta. Herenegun hasita, bihar amaituko dute lau eguneko greba. Barcelo katearen hotelak 50 langile inguru ditu, eta ordezkari guztiak ELAkoak dira. 2019tik lan karga handitu egin dela salatu dute, eta soldatak igotzeko eskatzen dute.

Frantziako Tourrean parte hartuko duen Soudal-Quick Step taldea hotel horretan da, eta herenegun, taldearen kamioia iritsi zenean, langileek protesta egin zuten.