Azken asteetan, Txinako instituzioek zabaldu egin dituzte likidezia arazoak dituzten sustatzaileei laguntzeko politikak eta etxeen sektore ahuldua indartzekoak, baina, hala ere, krisia gero eta larriagoa da. Orain, hori da Txinako Gobernuaren kezkarik handienetako bat, baliteke-eta ondorio larriak ekartzea: ez bakarrik arlo ekonomikoan, baita Pekinek «egonkortasun soziala» esaten dion horretan ere. Sektorea gero eta okerrago dago: salmentak motelak dira, gero eta proiektu gehiago geratzen dira bukatu gabe, eta zorrak gero eta handiagoak dira. Hala, gero eta etxe agentzia gehiagok ia ezin dituzte beren zorrak ordaindu; zenbait kalkuluren arabera, bi bilioi yuan ingururenak dira zor horiek (350.000 milioi euro inguru).

Berriki jakin denez, krisia —hirugarren urtea du jada— estatuaren etxe agentzietara ere zabaldu da: gobernuak berak babes handia emana zien orain arte agentzia horiei, kaos ekonomikotik babesteko. Etxe agentzia pribatu handienetako batzuetara ere iritsi da krisia. Egoera ezin txarragoan dagoela aitortu duen lehena Country Garden izan da, Txinako sustatzailerik handiena: milaka proiektu ditu herrialdeko ia 300 hiritan, eta, uztaileko azken egunean, «gidaritza eta babesa» eskatu zizkien Txinako Gobernuari eta erregulatzaileei.

Konpainiak, Hong Kongeko burtsara bidalitako komunikatu batean adierazi du bi arrazoirengatik izango direla galerak: «Batetik, irabazi marjina garbia txikiagoa delako etxe negozioetan, eta, bestetik, narriaduragatiko hornidurak ugaritu egin direlako, sektoreko salmentek beheranzko joera dutela eta».

Country Gardenek ez du esan zehazki noiz argitaratuko dituen lehen seihilekoko datuak, baina adierazi du abuztuko bigarren hamabostaldian plazaratuko dituela.

Aurreko astean, etxe agentzia horren akzioak %8,7 beheratu ziren, eta haren zerbitzu azpisailarenak, %18. Gainera, burtsan kotizatutako bonuek beren balio nominalaren erdia baino gutxiago dute orain, eta dolarretan daudenek —nazioarteko inbertitzaileenak izaten dira maiz—, beren balio nominalaren heren bat eta 10-15 zentimo artean.

Txinaren susperraldi ekonomikoa moteltzen ari da pixkanaka, Asiako erraldoia inoiz ez bezala baitago: hazkundea ikaragarri apala da, inoiz baino gazte gehiago daude langabezian, eta etxeen merkatua krisi betean dago; baliteke horrek guztiak kolokan jartzea Txinak munduan duen tokia.

Duela egun batzuk, Pekinek jakinarazi zuen urtetik urterako %6,3ko hazkundea izan duela urteko bigarren hiruhilekoan, aurreikusi baino askoz txikiagoa, %7,1 haztea espero baitzen.

Txinako Estatistika Bulego Nazionaleko bozeramaileak (NBSC ingelesez), Fu Linghuik, komunikatu baten bidez ziurtatu du herrialdeko ekonomiak «bultzada ona» izan duela «suspertzeko bidean», urtetik urtera %4,5 hazi baita lehen hiruhilekoan, eta %6,3 bigarrenean. «Merkatuaren eskaria suspertu egin da pixkanaka; produkzio eskaintzak gora egiten segitu du; enplegua eta prezioak egonkorrak izan dira oro har; eta herritarren irabaziak handitu egin dira etengabe», adierazi du prentsa ohar batean.

Zenbait analista bat datoz azken hiruhilekoko hazkundearen datua, %6,3koa, puztua dagoela; izan ere, COVID-19aren pandemia zela eta, 2022ko tarte berean mugatuta egon zen jarduna, eta herrialdeko hiri batzuk konfinatuta zeuden oraindik. Duela urtebeteko denbora tarte berean, urtetik urterako %0,4ko hazkundea erregistratu zen Txinan, murrizketa batzuk baitzeuden orduan, hala nola bat-bateko itxierak, bidaiatzeko debekua eta fabriken itxiera; Txinan azken urteetan hiruhileko batean bildutako daturik okerrenetako bat da hori.

Hiruhilekotik hiruhilekorako hazkunde datuei dagokienez konparazio oinarri errealistagotzat jotzen da, munduko bigarren ekonomia %0,8 baino ez zen hazi apiriletik ekainera. Datu hori txikiagoa da aurreko hiru hilabeteetan erregistratutakoa baino (%2,2), eta urritik abendura ere apala izan zen jarduera. Beste datu batzuek, hala nola txikizkako salmentari dagozkionek, erakutsi dute pandemiaren osteko suspertzea moteltzen ari dela: NBSCren arabera, datu hori %3,1 handitu da, eta horrek esan nahi du hazkundea geldotzen ari dela, maiatzean %12,7 handitu baitzen.

Inflazio tasa, berriz, negatiboa da uztailean (-%0,3) eta arazo sakonen ohar gisa erabili dute analista batzuek.

Yasuhiro Ueda ekonomialari eta burtsako adituak BERRIAri azaldu dionez, herrialdearen hazkundea «ekonomiako agintariek espero baino azkarrago» moteldu da, herrialdea berriz irekitzeko bultzadaren ondorengo beherakada dela eta. «Ez da harritzekoa Txinako arduradun politikoak gero eta kezkatuago egotea joera horretaz, eta ulertzekoa da ekonomia sendotzeko neurriak hartzea, nahiz eta badirudien neurri horiek ez dutela balio izan bultzada nabarmenik emateko», esan du Uedak.

Adituak adierazi duenez, gaur egun dituzten datuek erakusten dute moteltzeko joera hori ez zela ekainean amaitu: itxuraz, hirugarren hiruhilekoaren erdialdera arte iraungo du gutxienez, eta etorkizunerako aurreikuspenak ere ez dira preseski itxaropentsuak.

Gazte langabeak nonahi

Estatistika zentroak beste datu baten berri ere eman du: 16 eta 24 urte arteko gazteen %21,3 lanik gabe zeuden ekainean, eta maiatzean %20,8 ziren. Datu ofizialak biltzen direnetik erregistratutako daturik okerrena da.

Kopuru horiek berretsi egiten dute ekainean zabaldutako irudietan ikusten zena: Txinako sare sozialak ia kolapsatu egin ziren, graduatu berriak ziren hainbat erabiltzailek argazki eta curriculum pila jarri baitzuten sarean, etsi-etsian enpresa handi batean lan egiteko aukera baten bila. Mendebaldeko hedabide batzuetan, zenbait adituk ziurtatu dute litekeena dela Txinako autoritateek emandako kopurua halako bi edo gehiago izatea benetan gazte langabeak, eta uste dute agian %50 baino gehiago ere badirela.

Gaur egun, Txinan graduatu berri direnek bi aukera baino ez dituzte ia: landa eremuetara itzuli eta eskuz egiten diren lanak onartzea, edo gaizki ordaintzen den sektoreetan lan egitea, haietan enplegua oraindik ere ugaritzen ari baita neurri batean, talentu gazteak esplotatzearen kontura. Ikasle horietako gehienentzat eta haien familientzat, ez da erraza aukera horietako bat ere onartzea; izan ere, gurasoek ikaragarrizko sakrifizioak egin behar izaten dituzte seme-alabek goi mailako ikasketak egiteko modua izan dezaten. Azken egunetan, graduatu berri horietako askok sare sozialetan kontatu dute lana eskaini dietela landa eremuetan, eta hainbatek aitortu dute onartu egin dutela eskaintza.

Egiturazko arazoak

Enplegu falta hori 2021 erdialdean hasi zen, teknologia sektorean ehunka mila lanpostu kendu baitzituzten, zenbait arrazoirengatik: COVID-19aren pandemia zelako, kapitalaren erregulazio zorrotzak eta monopolioen aurkakoak ezarri zirelako, eta Pekingo gobernuak «teknologiaren sektorea estu hartu» zuelako. NBSCko bozeramaile Fu Linghuik aitortu du «egiturazko arazo nabarmenak» daudela lan merkatuan, eta iragarri du gazteen langabezia tasa are handiagoa izango dela, 2023an inoiz baino jende gehiago graduatu baita unibertsitatean.

Txinan ekonomia moteldu izanaren beste faktore garrantzitsu bat zera da, etxeen sektorearen krisia: zenbait analistaren arabera, herrialdeko BPGaren %30 inguru hartzen du —zeharkako faktoreak gehituta—. Sektore horretako enpresa asko likidezia arazoak izaten hasi ziren 2021ean, Pekinek mugak jarri baitzizkion palanka efektuaren bitartez finantzatzeko moduari. Ondorioz, erosleek konfiantza galdu zuten, merkatua moteldu egin zen, eta prezioak merkatu egin ziren, kezka sortzeraino; izan ere, etxebizitza da Txinako familiek inbertsioak egiteko erabiltzen duten bide nagusia.

“Free flow” deritzon sistema berriari esker, ordainlekuan pilatu ohi den trafikoa arindu ahal izango da. Hots, aurrerantzean, erabiltzaileek eskudirutan, txartelarekin, teleordainketarekin edo “contactless” sistemaren bitartez ordaindu ahalko dute.

Ertzainak Gatazkan mugimenduak irailaren 4an ekingo dio berriz ere protestari. Behobia zeharkatuko dute Frantziako mugaraino, Ertzaintzarentzat “hitzarmen duina” eskatzeko.

Bilboko aireportuak 680.000 bidaiari izan zituen uztailean —aurreko urtean baino % 17,1 gehiago —, Donostiako aireportuak 52.000, eta Gasteizkoak 34.000 —% 34,4ko hazkundea izan zuen—.

Barbie filmak eragindako marea arrosa arropara eta beste produktu ugaritara zabaldu da. Eta ohi denez, era askotako ondorioak izaten ari da. Baita protagonistarentzat ere.

1 Aurten 64 urte bete ditu Barbiek, eta, segur aski, erretiroan pentsatzen hasia da. Zer finantza kontseilu emango zenioke? Zaila da, ez baitakigu ezer haren bizitzaren alderdi horri buruz. Kotizatu duen ala ez, non eta zenbat. Intentsitate handiko bizitza izan du. Astronauta izan da, zientzialaria eta pop izarra. Diru sarrera handiak izan ditu. Baina gaizki ordaindutakoak eta ordaindu gabeak ere bai: zerbitzari, etxekoandre. Haren jabetzei buruz, berdin: etxetzarrak ikusi dizkiogu, sekulako autoak; baina, jakin, ezer gutxi dakigu.

2 Zergak ordaintzen ote dituen ere ez? Barbiek AEBetako Mattel taldearentzat egiten du lan. Eta hark mundu osoan egitura bat du zergen ordainketa saihesteko. Iaz, zazpi sozietate zituen Delawaren. Estatu hori ezaguna da AEBetan biztanle baino enpresa gehiago dituelako, eta ia zergarik ez delako ordaintzen han. Baina haren sarea harago doa. Hiru sozietate ditu Bermudetako paradisu fiskalean. Beste bi Asian: Hong Kongen eta Singapurren. Eta Europan ere neurriko herrialde bat aukeratu du: Herbehereetan dute egoitza enpresaren bost sozietatek. Gainerako biak, Zipren eta Erresuma Batuan.

3 Entzun dut Barbiek diru asko zor diola enpresari. Egia al da hori? Zorrak eduki baino gehiago, gertatzen dena da ez duela sortzen lehen sortzen zuena. 1997an jo zuen goia: Barbiek bakarrik 1.800 milioi euro fakturatu zituen, eta Barbie Mattelen diru sarrera guztien bi heren ziren. 2015ean bere salmentak erdira murriztu zituen, eta enpresak hamar urte darama urtez urte fakturazioa gutxitzen.

4 Zer egoeratan dago gaur egun? Galerak ditu. Pandemia ostean, Mattelek, beste jostailu fabrikatzaile batzuek bezala, askoz ere salmenta eta irabazi gutxiago ditu. Stock handiak pilatu zituen, eta jostailuen prezioak asko jaitsi ditu. Aurtengo lehen seihilekoan 71 milioi euroren galerak izan ditu.

5 Barbiek bere azken zerbitzua egin duela esan daiteke? Filmaren ondorioz, Mattelek akordioak egin ditu enpresa handi askorekin: Microsoft, Airbnb… Eta, batez ere, arropa sektorekoekin: Zara, Primark, Gap. Baina arrosa modako kolorea bihurtu den arren, Mattelek produktu horien salmenten zati oso txiki bat baino ez du lortzen, 13 milioi euro inguru aurten. Horregatik, gaur egun eta luze gabe behintzat, enpresak bere jostailuen salmenten mende jarraitzen du. Beraz, Barbiek lanean jarraitu beharko du.

6 Panpina moduan? Ziurrenik ez. Luze gabeko estrategia baten lehen urratsa da filma. Enpresaren kontseilari delegatu Ynon Kreizen apustu pertsonala da. Marvel estiloko unibertso zinematografiko bat garatu nahi du. Komiki zigilu horrek ere arazo larriak zituen, eta, gaur egun, diru sarrerarik gehienak paperetik kanpo lortzen ditu: filmak, bideojokoak… Barbieren debutarekin, Kreizek antzeko zerbait lortu nahi du Mattelen beste produktu batzuekin. Funtsean, panpinak panpina izateari uztea. Gaur egun haur gehienen jostailua pantaila baita.

Vladimir Putinen hutsuneak beteko ditu lerroburuak datorren hilaren 22an, BRICS taldeko buruek goi bilera hasten dutenean, Durbanen (Hegoafrika). Cyril Ramaphosa Hegoafrikako presidentearen eskuineko eskuak Putin gonbidatu zuen, baina ezkerrekoak ohartarazi zion Durbanen lurra hartuz gero atxilotu beharko zuela. Nazioarteko Justizia Auzitegiko kide da Hegoafrika, eta, hortaz, behartuta dago auzitegi horrek gerra krimenaz akusatzen duen edonor atxilotzeko. Ondorioz, Putin modu telematikoan baizik ez da bilduko Ramaphosarekin, Xi Jinpingekin (Txina), Luiz Inacio da Silva Lula-rekin (Brasil), eta Narendra Modirekin (India).

Mahai gainean, BRICS taldea zabaltzeko proposamena izango dute bost agintariek, lehenengoa 2010ean BRIC originalek Hegoafrika kide izatera gonbidatu zutenetik. 22 herrialdek jo dute taldearen atea ofizialki, eta beste hogeik esan dute kide izan nahi dutela. Onartzen badituzte, izen berria asmatu beharko diote taldeari, zopa letra ahoskaezin bat osatu nahi ez badute.

Denetatik dago haien artean, ezaugarri bakarra baitute: ez dira Mendebalde izena jasotzen duen AEBen eta haien aliatu estuenen multzokoak, eta, ulertzekoa denez, zeresan handiagoa nahi dute nazioarteko arau ekonomiko eta politikoak finkatzean. Hortik aurrera, elkarren lehiakide diren herrialdeak daude (Iran eta Saudi Arabia), AEBen aliatuak eta etsaiak (Egipto eta Kuba), herrialde oso handiak eta oso txikiak (Kazakhstan eta Bahrain, Argentina eta Nikaragua..).

Baina, funtsean, hori da BRICS taldearen ezaugarria ere: Mendebaldeko talde esklusibo horretako kide ez izatea, eta tartean behin erretorika hanpatuarekin salatzea haren nagusikeriak eta hipokrisiak, merezitakoak neurri handi batean. Hortik aurrera, ezer gutxi eman du BRICS taldeak. Garapen Berrirako Banku bat sortu zuten 2015ean, baina hark emandako maileguak ez dira 30.000 milioira iristen. Txinak bakarrik bilioi bat euroren kredituak eman ditu azken urteetan, eta Munduko Bankuak ia 100.000 2022an soilik. Taldearen beste xedeetako bat, diru propio bat sortzea haien merkataritza harremanetarako, hastapenetan dago, eta ez dago argi inoiz jaioko ote den.

Txinaren eta Indiaren arteko lehia

Barne desadostasunek eta bilakaera desberdinek trabatzen dute BRICSen jarduna. Taldea sortu zenetik haien pisua asko handitu da; gaur egun munduko biztanleen %42 biltzen dute, barne produktu gordinaren %23 eta merkataritzaren %18. Baina hazkunde hori oso desberdina izan da batetik bestera. Hegoafrikak zailtasun ekonomiko handiak ditu, eta Errusiaren eta Brasilen ekonomiek lehengaien prezioen menpe jarraitzen dute: gora batzuetan eta behera besteetan.

India eta, batez ere, Txina dira beren izaera aldatzen ari direnak. Txina potentzia ekonomiko bat da, bere burua abiada bizian industrializatu du, ehunka milioi biztanle pobreziatik atera ditu, eta, gero eta gehiago, teknologia kontuetan ere parez pare begiratzen dio Mendebaldeari. India ere eraldaketa batean ari da, baina nekez esan dezakete hori Errusiak, Brasilek, eta Hegoafrikak.

Baina zer gertatzen da? Politikoki oso urruti daudela New Delhi eta Pekin. Ez dute konpontzen Himalaia aldeko mugari buruz dituzten desadostasunak, eta tartean eskuetara ere ailegatzen dira.

Baina horren gainetik, lehia geopolitiko bat dago. India munduko herrialderik jendetsuena bilakatu da aurten, eta uste du horrek puntuak ematen dizkiola potentzia independente bat izateko. Ez du, hortaz, Txinaren orbitan ibiltzeko inolako interesik. Are gutxiago, ikusita Txina militarki indarra hartzen ari dela, AEBekin, Australiarekin eta Japoniarekin aliantza militar bat egin du. Hain da handia bien arteko arrakala, abuztu hasierara arte ez baitzen baieztatu Modi Durbanen izango zela.

Kide berrien sarrerak BRICSen barneko oreka zail hori hankaz gora jar dezake, eta, horretan, indartsuenak du irabazteko, Txinak; batez ere, sartzen diren herrialde berriak hari zorraren zamaren bitartez lotuta badaude.

Europa mailako energia berriztagarrietan “erreferentziazko herrialde” gisa ikusten du Tapiak Euskadi. Atzo Bizkaiko kostaldean ur gaineko itsas aerosorgailua aurkeztu ondoren, Garapen Ekonomikoko sailburuak azpimarratu du aurrerapauso “oso garrantzitsua” dela trantsizio energetikorako.

PARIS. Munduko petrolio eskariak orain arteko marka guztiak hautsi zituen ekainean: 103 milioi upel eguneko. IEA Nazioarteko Energia Agentziaren ustez, hegazkin trafikoaren susperraldia eta Txinako kontsumoaren gorakada dira beharrak goia jo izanaren arrazoi nagusiak. Dena den, ez du uste hilabete bateko kontua izan denik, eta abuztuan marka hori berriz hautsiko dela iragarri du.

Urtearen lehen erdiko datuen berri izanda, IEAk kalkulatu du eguneko eskaria 2,2 milioi upel handituko dela aurten. Ondorioz, urteko batezbestekoa 102,2 milioi upelekoa izango da, inoizko handiena hura ere. 2024an berriz ere handituko da, eta, ondo bidean, 2025ean hasi beharko luke jaisten, trantsizio energetikoari esker.

Eskaintzari dagokionez, txikiagoa da, eta uztailean alde hori handitu egin zen, Saudi Arabiak 910.000 upel gutxiago ekoitzi zituelako. Hilabete horretako ekoizpena 100,9 milioi upelekoa izan zen eguneko. Eskari handia ikusita, 2023an ekoizpena 101,5 milioi upeleraino iristea espero du IEAk.

Txostenean, erakundeak arreta berezia jarri du Errusiarengan. Uztailean, ohiko ekoizpenari eutsi zion: 7,3 milioi upel eguneko. Ekoizpen horren %80 Indiara eta Txinara bidali zuen. IEAren arabera, Errusiak 13.910 milioi euro lortu zituen uztailean petrolioa salduz.

Japoniako inflazioa %3,3ra igo zen berriro ekainean. Beste herrialde batzuetan zer gertatzen den ikusita, ez dirudi beste munduko ezer, baina Japonian bai da notizia prezioak igotzea, 1991z geroztik ez baitzen halakorik gertatzen. Nagusiki, freskoak ez diren elikagaiak garestitu izanak eragin du ekainean KPIa igotzea, urte batetik bestera %9,2 garestitu baitira. Horien artean, behar-beharrezko jangaiak garestitu dira gehien iaztik, arrautzak besteak beste: %17,4.

Azpiko inflazioaren tasa, zeinak ez dituen kontuan hartzen elikagai freskoak eta energia, markak hausten ari da oraindik ere, eta hamarren bat baino ez da gutxitu maiatzetik —hilabete hartan gainditu zuen 1981ean ezarritako maximo historikoa—. Arropa eta oinetakoak %3,9 garestitu ziren ekainean; kulturarekin eta aisialdiarekin lotutako jarduerak, %3,5; eta komunikazioaren arlokoak, berriz, %7,2. Paradoxikoki, energiaren sektoreak eragotzi zuen prezioak gehiago igotzea, %6,6 merkatu baitzen, batez ere elektrizitatearen prezioa jaitsi egin zelako; gasa, berriz, %1,1 merkatu zen.

35.000 artikulu garestiago

Kontsumitzaile japoniarrak ohartuko dira aurten 35.000 jangai, edari eta artikulu baino gehiago garestituko direla, Teikokou Databank kredituen ikerketa enpresak uztailaren erdialdeko txosten batean ziurtatu zuenez. Enpresa horren arabera, urrian joko du goia prezioen igoerak, eta txikizkariek bezeroei kobratuko dizkiete gastuen gainkostuak, irabaziak ez galtzeko.

Inkestan, elikagaien eta edarien industrian kotizatutako 105 enpresaren eta kotizatu gabeko 90 enpresaren prezioen datuak bildu zituzten, eta baieztatu dute aurtengo igoerak jada handiagoak direla 2022 osoan izandakoak baino; izan ere, iaz 25.768 artikulu garestitu zirela kalkulatu zuten. Teikoku Databanken txostenaren arabera, baliteke urtea amaitu bitartean konpainia gehiagok iragartzea prezioak igoko dituztela, eta, beraz, baliteke azkenean artikulu gehiago garestitzea aurten.

Txosten horren arabera, familien gaineko zama gehigarriak murriztu egin du japoniarren erosteko ahalmena, eta, dirudienez, enpresek ez dituzte hain azkar igoko prezioak aurrerantzean, horrek are gehiago murriztuko luke-eta eskaria. Teikoku Databanken ustez, batez ere ekoizpen kostuen eta eskulanaren ondorioz igoko dira prezioak datozen hilabeteetan, baita yenaren ondorioz ere, balio gutxiago duelako eta, ondorioz, inportazioak garestiagoak direlako.

Gauzak hala, Japoniako Bankuak ez zeukan inflazioaren aurreikuspena %2,5era igotzea beste aukerarik, hau da, apirilean aurreikusitako %1,8ko estimazio ekonomikoa baino zazpi hamarren gehiago. Uztaileko azken ostiralean argitaratu zituzten azken kalkuluak, diru politikari buruzko bi eguneko bilera bat egin ondoren. Erakunde horren helburua da KPIaren %2ko igoera egonkor bat lortzea, eta azken estimazio horrek gainditu egin zuen inflazioaren inguruko helburu hori. Gainera, %2ko igoera horretan oinarritzen da bankuak duela hamarkada batetik duen estimulu estrategia zabala.

Deflazioaren amaiera??

Japoniako agintaritza ekonomikoak ia ez zituen aldatu ere egin 2024rako eta 2025erako iragarritako prezioak, nahiz eta gero eta arrisku handiagoak izan, banku zentralaren txostenaren arabera. Hala eta guztiz ere, Kazuo Ueda Japoniako Bankuko gobernadoreak ez zuen zalantzarik izan bileraren ondorengo prentsaurrekoan: «Inflazioa nabarmen igotzen bada, egoki erantzungo dugu». Erakunde ekonomikoak hartutako neurriek orekatu egin beharko dituzte, alde batetik, inflazio handiagoa izateko arriskua, eta, beste alde batetik, herrialdearen susperraldi ekonomikoa babesten jarraitzeko premia, orain hasi baita suspertzen, eta ahul baitago oraindik.

Azken hamarkadetan, Japoniako ekonomia geldoa eta zor handikoa izan da —zor publikoaren ratioa BPGaren %200 baino handiagoa da—, eszeptikoa globalizazioaren alderdi batzuen inguruan; gainera, kasu gutxi egin die kanpoko eraginei, eta erresistentzia sozial eta politikoa egin du aldaketaren kontra. Horri guztiari gehitu behar zaio azken 70 urteetan Alderdi Demokratiko Liberal ahalguztidun eta betierekoak gobernatu duela, herrialdeko betiko elite ekonomiko eta politikoen alderdiak, alegia.

Urte horietan guztietan, inflazioa ez zen arazo larria izan, inguruko beste herrialde batzuekin alderatuta. Hala ere, 90eko hamarkadaren hasierako finantza krisia mugarri bat ekarri zuen: martxan jarri zen deflazio dinamika bat, eta horren oinarria zera zen, soldatak ez eguneratzea, yena indartsua izatea eta enpresek zorrotz betetzea gobernuko alderdiaren jarraibide ekonomikoak. Japoniak ez zuen prezioak zehazteko edo hazkundea bultzatzeko monopoliorik, eta ez zuen ezartzen gastu publikoko edo diru hedapenerako politikarik kontsumoa suspertzeko.

Suspertze handirik ez

Gaur egun, analista batzuek argi dute Japoniako deflazioa ez dela bukatu. Aditu askok diote egungo inflazioaren zati handi batek ez duela erakusten benetako suspertze ekonomiko bat, Japoniako Bankuak dioen moduan, baizik eta kanpo krisi handi baten ondorio dela. Batez ere, bi arrazoi ematen dituzte: batetik, energiaren eta inportatutako janariaren prezioak igo izana, Ukrainako gerraren ondorioz, eta, bestetik, yenaren debaluazioa.