GUARDIA. Ardoaren ekoizpena murriztea erabaki zuen atzo Errioxako sor-markaren Kontseilu Arautzaileak. Izan ere, litro gehiegi ekoitzi dira azken urteetan, eta, salmentak jaitsi egin direnez, desoreka sortu da sektorean, eskaintza nabarmen handiagoa delako eskaria baino.

Horiek hala, atzo goizeko bileran erabaki zuten 2023ko eta 2024ko mahats bilketen errendimendua %90era jaistea mahats beltzaren kasuan. Helburuak lortzen ez badituzte, 2025era arte luzatu dezakete neurria. Erabakiak ez dio mahats zuriari eragingo. Horrez gain, adostu zuten hurrengo hiru urteetan mahasti landaketa gehiago ez egitea.

ABRA Arabako Errioxako upategi txiki eta ertainen elkarteak adierazi zuen kezkatuta dagoela Kontseilu Arautzaileak hartutako erabakiekin. Ohartarazi zuen ez duela «ezertarako balio» beste aldera begiratzeak, sektorearen egoera larria delako. ABRAren iritziz, proposatutako neurriak ez dira nahikoak sektorean dagoen desorekari aurre egiteko.

Espainiako Diputatuen Kongresuak lan eskubideak «berreskuratzeko eta hedatzeko» lege proposamenak aurrera egingo duen edo ez erabakiko du gaurko saioan. EH Bildu, ERC eta BNG alderdiek egin dute lege proposamena, eta gaur Kongresuko gainontzeko alderdien aurrean defendatu beharko dute. 2022ko maiatzaren 22an aurkeztu zuten lege proposamena, baina ia urtebete atzeratu da tramiterako onartzeko bozketa. Zenbait artikulu aldatu nahi dituzte proposamenarekin, kalte ordainen ingurukoa batez ere.

Hala ere, seguruena da lege proposamena tramitatzerako ez onartzea Kongresuak. Izan ere, PSOEk otsailean izan zuen aukera bidegabeko kaleratzeagatik ematen den kalte ordaina handitzeko, baina aurka bozkatu zuen; ERCk aurkeztu zuen mozio hori. Oraingoan ere badirudi lege proposamenak ez duela Kongresuan eserleku gehien duen alderdiaren babesik izango, are gehiago lan erreforma hark bultzatu zuela jakinda.

EH Bildu, ERC eta BNGrentzat «beharrezkoa eta presazkoa» da lan eta gizarte eskubideak «berreskuratzea eta hedatzea». Hiru alderdi subiranistek uste dute azken lan erreformak ez dituela aldatu 2010eko eta 2012ko erreformatik geratzen ziren hainbat kontu; hala, diote azken erreformak «konpondu gabe» utzi dituela hainbat «beharrezko» afera. Nahiz eta proposamenaren ardatza kalte ordainen igoera izan, bestelako aldaketa batzuk ere sartu dituzte lege proposamenean. Tramitazio soldatak berreskuratu nahi dituzte, baita kaleratze kolektiboen baimen administratiboa ere.

45 egunera buelta

2010eko PSOEren eta 2012ko PPren lan erreformek lan egindako urte bakoitzeko 45 egunetik 33 egunera jaitsi zuten bidegabeko kaleratzeagatik ematen den kalte ordaina. 1980. urtearen aurretik 60 egun ordaintzen ziren lan egindako urte bakoitzagatik, gehienez 70 hilabetez. Urte hartan 45 egunera jaitsi zuten, eta gehienez 42 hilabetez ordaintzen zen. 1997an, 42 hilabetetik 24ra jaitsi zuten gehienez ordaindu beharreko kalte ordaina, eta 2012an iritsi zen egungo egoerara. Orain, ezkerreko alderdiek 45 egunera itzultzea nahi dute, baina oraindik ez dute bazkide nagusia, PSOE, konbentzitzea lortu.

Bruselak ez du Europako bankuak kutsatzeko arriskurik ikusten, SVBren porrotagatik

Hau da Silicon Valley Banken hondamenak orain arte eman duena. Bankuen sektoreak % 7 eta % 10 arteko galerak izan ditu burtsek ireki berritan eta Ibex 35ak % 4a galdu du. AEBetako Gobernuak SVB Finantial bankua itxi zuen ostiralean bezeroek gordailuen zati handi bat atera ondoren.

Arku Atlantikoko presidenteek makroeskualde bat sortzea aldarrikatu dute. Makroeskualde Atlantikoaren helburua litzateke eztabaidarako eta lanerako foro bat sortzea, zeinetan Gobernuek berdintasunean erabakiak hartu ahalko dituzten.

Behin-behineko erabaki-proposamena, emakume langabeen gaitasun digitalak hobetzeko prestakuntza-programazioa finantzatzeko diru-laguntzen deialdiarena. Helburua: ekintzailetza eta landa-garapena bultzatzea eta genero-arrakala murriztea Euskal Autonomia Erkidegoan, Europar Batasuna-NextGenerationEUk finantzatutako
Eragiketa, Eraldaketa eta Erresilientzia Planaren esparruan.

Frantziako Senatuak pentsioen erreforma onartzeko lehenengo urratsa egin du, protestei aurre eginez. Asteazkenean hasiko da batzorde mistoaren eztabaida, eta ostegunetik aurrera bozkatuko da erreforma bi ganberetan. Sindikatuek protesta gehiago antolatu dituzte datozen egunetarako.

EH Bilduk uste du pentsioen erreforma ez dela atzerakoia, baina “askoz gehiago” egin beharra dagoela. Gainera, Oskar Matute diputatuak esan du ‘mozal legea’ren neurri zorrotzenak kentzen ez badira, ez dutela babestuko PSOEk eta Unidas Podemosek proposatutako erreforma.

Euskal Herriko Pentsiodunen Mugimenduak baraualdi-itxialdi batekin abiatuko du mobilizazio-astea. Larunbatean, martxoak 18, Bilbon izango den manifestazio batek mobilizazio-sorta itxiko du.

Lan Berri kooperatibak eta Andere Nahia eta Hemen elkarteek ESE ekonomia sozial eta eraldatzailea ardatz duen federazio baten sortzea erabaki dute Ipar Euskal Herrirako. Horrez gain, otsailaren 23an ESEren inguruko mugaz gaindiko III. Topaketetan parte hartu zuten, Elizondon (Nafarroa), Hego Euskal Herriko Olatukoop, Talaios Koop eta Baztango Udala ere partaide zirela.

«Ekonomia sozial eta eraldatzailea anitz aipatzen da», erran du Lan Berri kooperatibako kudeatzaile Daniel Harotzarenek, «eta denetarik sartzen da horretan». Horren definizioan sakondu nahi dute federazioaren bultzatzaileek. Lurraldeari atxikiak diren eta ekonomiaren ikuspegi hori duten elkarte eta enpresak bildu nahi lituzkete, «antolatu eta egituratzeko» gero.

«Elkarren arteko kooperazioa nahi dugu bultzatu», azaldu du Harotzarenek. «Guretzat, barne gobernantza da inportantea, gobernantza partekatua». Gizarteko beharretara egokitu ekonomiaren ikuspegi bat defendatzen dutela dio: «Gure proiektuak, ekoizpenak, zerbitzuak nola eraikitzen ditugu? Nola hartzen ditugu kontuan ingurumena, klima arazoa? Arlo sozialean, nola partekatzen dugu sortzen den aberastasuna?».

Tokiko ekonomia aitzinera ekartzea da xedea, eta aipatu balioekin bat egiten duten eragileak elkartu eta antolatzea. Nolabait, tokiko laborantza etxaldeen lauzkatzeko Arrapitz federazioa eraiki zen bezala.

Harotzarenek adierazi du azken urte hauetan beha zeudela Euskal Hirigune Elkargoak zerbait sustatuko ote zuen sail horretan. «Ikusi nahi genuen Elkargoak bide orri zerbait aterako zuenetz ekonomia sozial eta eraldatzailearen alorrean. Ez zen etortzen. Zerbait atera dute gizarteratzeari eta ekonomia zirkularrari buruz, interesgarria da, baina ez ginen biziki satisfos», aitortu du. Gehiago dena, laborantza saileko esperientziari begiraturik betiere, ohartu dira gizartetik jin behar dela akuilua: «Herritarrak eta eragileak antolatu behar dira, eta, gero, errazago da elkargoarekin zerbait egitea. Goaitatzen badugu haiengandik etor dadin… Batzuetan ohartzen gara ez dakitela zuzen zer den ESEa».

Solaskidea izatea

Lurraldeko enpresa sortzaileentzat, duten ikuspegiaren araberako solaskidea aurki dezaten nahi lukete Lan Berri, Andere Nahia eta Hemenekoek. Berriz ere, laborantzaren adibidea eman du Harotzarenek: «Laborantzan plantatu nahi duten gazteek argiki badakite bakoitza non den: batetik, bada [Paueko] Laborantza Ganbera ofiziala, eta bestetik, Arrapitz eta Euskal Herriko Laborantza Ganbera». Trumilka eragile baitira ekonomia alorrean -merkataritza ganbera, ofizialeen ganbera; eskualdeko eta departamenduko ekonomia zerbitzuak; elkarteak eta abar-. «Enpresa sortzaileek ez dute ongi ulertzen norekin lan egin behar duten. Paisaia hobeki irakurtzeko dugu bultzatzen federazioa».

Laster, lehen bilkura bat proposatuko diete federazioaren ideiarekin bat egin dezaketen egiturei. Ez da bortxaz kooperatiba izan behar. Gogoa lukeen tokiko edozein enpresa eta ekonomiari lotu elkarte izan daiteke sustatzaile. «Kooperazioa, gobernantza eta lurraldearekiko lotura», horiek izanen dira lehen bilkuraren aipagai nagusiak, Lan Berriko arduradunak zehaztu duenez. Akuilatzaileek ez dute egitasmo presta aurkeztu nahi: agertuko direnekin nahi dute barnatu eta adostu.

Elizondoko topaketak

Lehen topaketa 2019an egin zuten. Bigarrena, 2021ean, jadaneko Baztango Udalak Elizondon errezibiturik. Mugaz bi aldeetako ESEaren aldeko kooperatiba eta elkarte saretuak berriz bildu ziren, otsailean.

Aitzineko aldian, denek zituzten hainbat ezaugarri zehaztu zituzten. Ezaugarri materialak -ura eta lurra, konparazione- eta immaterialak. Ezaugarri immaterialetan, «datu digitalen» adibidea eman du Harotzarenek. Trukerako, elkarrekin sortu ziren «open source edo programa askeak». Datuen babesa desafio gisa agertu zitzaien topaketetan. «Bi mundu dira. Bada Microsoft eta Googleren gisakoena: datuen jabetzarena. Eta bestea, arlo digital askearena, non datuak babestuagoak diren eta helburua ez baita datu saltzea».

Otsaileko topaketetan lankidetza aipatu zuten. Horretarako, hiru lankidetza egitasmo aurkeztu zituzten. Bata, Educ’koop izenekoa: «Kit pedagogikoa da Antic, Lan Berri, Andere Nahia eta Talaiosen artean egina, kooperazio ekonomiari buruz eta teknologia digital arduratsuari buruz».

Beste bat, Ekin Social aplikazioa izan da. Elbarritasunen bat duten jendeek ateraldi edo aktibitate bat partekatzeko egina dela esplikatu du Harotzarenek: «Elkarte edo zentro berezitu batek zerbait antolatu nahi badu -museo baten bisita edo beste-, proiektua aplikazioan ezartzen du, eta norbait prest bada bere autoarekin jendea laguntzeko, berdin». Harremanetan sartzeko aplikazio bat da.

Bigarren partean, parte hartzaileek ariketa bat egin zuten lankidetzari lotu irizpide nagusien inguruan.

Halako topaketekin segituko dute, helburu nagusietarik bat baita elkartzea eta gogoetatzea, Daniel Harotzarenek dioenez: «Ideien trukatzeko egina da. Elkarte bakoitzak bere ideiak ekartzen baititu. Ez da besterik: Hegoaldeko eta Iparraldeko partaideen artean elkartzea, gogoetatzea eta trukatzea».

Ekonomia sozial eta eraldatzaileaz lan tailer bat, Elizondon. Berria