XX. Mundu Gerran Europan sortutako Burdinazko Errezela berriro ari da eratzen. Ehunka kilometro ekialderago dago orain, eta oraindik sarea da oihal itxia baino, baina Ukrainako gerrak nabarmen gutxitu ditu Europako Batasunaren eta Errusiaren arteko merkataritza harremanak. Eurostatek atzo zabaldutako datu batek laburtzen du bazkide zirenek nola eman dioten elkarri bizkarra: 2022ko otsailarekin alderatuta, EBk Errusiatik egindako inportazioak otsailekoak baino %51 txikiagoak izan dira.

Denbora bat behar izan duen prozesua izan da, bai behintzat inportazioen kasuan. EBk Errusiara egindako esportazioen balioa %55 txikitu ziren otsailetik martxora, batasunak Moskuren aurkako lehen zigorrak ezarri bezain pronto. Baina inportazioekin kontrakoa gertatu zen hasieran, eta %3 handitu ziren gerraren lehen hilabete horretan. Inportazioen bolumena murrizten hasi zen, baina haren balioa izugarri handitu zen energiaren garestitzearen ondorioz.

Baina orduz gero ia-ia hilero jaitsi egin dira EBko enpresek Errusian egindako erosketak. Ondorioz, Errusiak EBren inportazioetan zuen pisua amildu egin da: %9,5etik %4,3ra. Esportazioetan, ordea, %4tik %2ra jaitsi zen berehala, baina maila horretan geratu dira.

Herbehereak eta Alemania dira inportatzaile nagusiak, 30.000 milioi eurotik gorako erosketekin, eta atzean dute Italia, 27.000 milioirekin. Baina portzentualki, Errusiaren auzo herrialdeak dira gehien inportatzen dutenak: Letoniaren eta Estoniaren inportazioen %32 etorri ziren Errusiatik.

Alemania da esportatzailerik handiena ere (14.500 milioi), nahiz eta azken urtean kolpe handia hartu duten bere industriaren indarguneetako bik, makinek eta ibilgailuek. Hobeto eutsi diote sendagaien, elikagaien eta edari alkoholdunen esportazioek; haien gaineko debekurik ez dago.

Ikatza zero, nikela antzera

Eurostatek espresuki erreparatu die Errusiaren energia eta lehengaien esportazioei, horiek zirelako bien arteko harremanaren osagai nagusia, eta horietako batzuetan aldaketak oso handiak izan direlako.

Errusiako ikatzaren inportazioa, esaterako, debekatu egin zuen EBk abuztuan, eta ofizialki behintzat, tona bakar bat ere ez da iritsi 2022ko azken hiruhilekoan. Errusiak EBko ikatzaren merkatuan 2021 amaieran zuen kuota (%44) Hegoafrikak, Kolonbiak, Indonesiak eta Kazakhstanek estali dute 2022 bukaeran.

Nikelarekin, berriz, aldaketa nahiko txikia da, eta Errusia da oraindik EBren iturri nagusia, haren kuota %49tik %40era jaitsi den arren. Eroriko horren zati handi bat Kanadak bete du.

Errusiatik gasa EBra eramateko debekurik ez dago, baina hura dagoeneko ez da erregai horren hornitzaile nagusia —%33tik %18ra igaro da—, bi arrazoi direla eta: Mosku fluxua mozten aritu delako —itxita zegoen Nord Stream 1, hura lehertu zutenerako—, eta EBk beste iturri «fidagarriago» batzuk bilatu dituelako. Ondorioz, AEBen kuota—%12tik %21era igaro da, eta hura da orain hornitzaile nagusia.

Petrolioari dagokionez, bi epetan sartu da indarrean Errusiarena erosteko debekua: abenduan, petrolio gordinarena eta duela hilabete produktu finduena. Hortaz, iaz hasitako jaitsiera aurten sakonduko da.

Errusiaren kuota jaitsi egin da ongarrietan —%32tik %20ra— eta burdinan eta altzairuan —%14tik %6ra—.

Zer gertatzen da pakete bat dakarren mezulariak jasotzailea etxean aurkitzen ez badu? Ohikoa da bizilagunari uzten saiatzea, hark entrega dezan. Bada, antzeko zeozer gertatzen ari da gaur egun nazioarteko merkataritzan: Mendebaldeko gobernuek jarritako zigorren ondorioz, Errusia hartzaile duten merkantzia asko haren auzo herrialdeetara iristen ari dira, eta horiek arduratzen ari dira orain banaketa amaitzeaz.

EBRD Berreraikitze eta Garapenerako Europako Bankuaren ikerketa baten arabera, Kazakhstan, Kirgizistan eta Armenia dira bizilagun eskuzabal horiek. Hirurek, Errusiarekin eta Bielorrusiarekin batera, aduana batasun bat osatzen dute, eta horrek erraztasuna ematen die Mendebaldearen zigorrei izkin egin nahi dietenei: nahikoa da ondasuna haietako batera iristea, eta kamioi, tren edo hegazkin batean sartzea Errusiara irits dadin. Behin lehen kontrola igarota, bidea zabalik du, legerik hautsi gabe.

EBRDren azterketak legezko bideetatik egindako esportazioak soilik hartzen ditu kontuan, baina pentsatzekoa da garai batean lege barruan egiten ziren salerosketa batzuk orain kontrabandoaren bidez egiten direla.

Aduanetatik igaro diren merkantzien datuak argigarriak dira. 2022ko martxoan Errusiaren aurkako lehen zigor ekonomikoak ezarri zirenetik urte horretako abuztura arte, %50 jaitsi ziren Europako Batasuneko eta Erresuma Batuko enpresek Errusiara egindako esportazioak. Aldi berean, Armeniara, Kazakhstanera eta Kirgizistanera egindako esportazioak asko handitu ziren maiatzetik uztailera, 2017-2019ko batezbestekoarekin alderatuz gero: %5 eta %90 artean, produktuaren arabera.

Debekatutako produktuen Errusiarako esportazioak are gehiago txikitu ziren, eta %30 handitu ziren Armeniara, Kazakhstanera eta Kirgizistanera egindakoak. Edonola ere, esportazio horiek Errusiak galdutakoen zati txiki bat baizik ez zuten estali, %5 inguru.

Esportazioen hazkundea gutxika gertatu da; hau da, apalagoa izan zela martxoan eta bizkorragoa abuztuan. Hori ikusita, EBRDk ondorioztatu du bi eta lau hilabete artean behar direla abian jarritako esportazio sareak martxa onean funtziona dezan.

Beste ondorio bat ere atera du EBRDk: gehiago handitu da kontsumo ondasunen esportazioa, eta, batez ere, produktu jakin batzuena. Horrek pare bat gauza esan nahi ditu: batetik, errusiar asko prest zeudela diru gehiago ordaintzeko produktu jakin bat jaso ahal izateko; bestetik, EBko makinak edo bestelako osagaiak baliatzen dituzten Errusiako ekoizleentzat errazagoa izan dela produktu horientzat ordezkoak aurkitzea; Txinan batez ere.

Beste hitz batzuetan esanda, Mercedes bat edo Louis Vuiton bat nahi izan duenak lortu egin duela produktu originala —bitartekariaren faktura ordainduta, noski—, baina beste askok ordezkoarekin moldatu behar izan dutela, haien bezeroak ez zeudelako prest kostu gehigarri hori beren gainean hartzeko.

Autoak eta konputagailuak

Autoen adibidea oso argigarria da: Errusiak galdutako inportazioen %50 bete dituzte Armeniara, Kazakhstanera, Kirgizistanera eta Georgiara egindako auto esportazio berriek. EBk eta Erresuma Batuak Errusiara egindako auto salmentak 178 milioi dolar jaitsi ziren maiatzetik abuztura, eta 113 milioira iritsi ziren lau herrialde horietara egindako inportazioak —hamar milioi soilik ziren 2017-2021 epean—. Garbigailuetan, esportazioen ordezkapena %70era iritsi da eta margoetan, %90era.

Konputagailuei dagokienez, hiru herrialdeetara egindako esportazioek bikoiztu egin dute Errusiak galdutakoa. Zati bat lotuta egon daiteke ehunka mila errusiar beren herrialdetik atera izanarekin, batez ere Vladimir Putinek mobilizazio partzial bat deitu zuenetik. Hau da, Tbilisira eta Astanarara presaka lekualdatutako errusiarrek konputagailu berriak erosi behar izan dituztela.

EBRDk aztertutako hiru herrialdeetatik, Kazakhstan da agian esanguratsuena. Hark soilik du muga zuzena Errusiarekin; are gehiago, bien arteko 6.846 kilometroko muga bi herrialderen arteko lurreko mugarik handiena da. Gainera, errusiar jatorrikoa da Kazakhstaneko bost herritarretik bat.

Muga handi hori zeharkatzeko bisarik behar ez denez, mobilizazio militarretik ihes egin zuten 930.000 errusiar Kazakhastanera iritsi ziren. Horietatik gehienak beste alde batera alde egin dute, baina 2022 bukaeran ia 150.000 geratzen ziren han, Kazakhstaneko Barne Ministerioaren arabera.

EBRDren azterketak esaten du pertsonen kontrako bidea egin dute milaka ibilgailuk, traktorek eta nekazaritzarako beste makinak, elektronikako produktuak eta punpak. Etxetresnen trafikoa ere ez da makala izan: Kazakhstanek mila milioi euroren balioa duten etxetresnak inportatu zituen EBtik 2022ko abenduan, urtebete lehenago baino lau aldiz gehiago. Kasualitatea? Nekez. Ukrainako armadak ziurtatu izan du errusiarrei hartutako material militarretan etxetresna arruntetan jarri ohi diren mikrotxipak zeudela.

Turkia eta Txina

Turkiaren eta Txinaren kasuak ere aztertu ditu EBRDk, eta ondorioztatu du haiek egindako esportazioek bete dutela neurri handi batean Mendebaldeko produktuek utzitako hutsunea. Turkiatik Errusiarako esportazioak jaitsi egin ziren inbasioaren lehen bi hilabeteetan, baina markak hautsi dituzte orduz gero.

Hazkunde «estratosferikoa» izan da, berriz, Turkiatik Armeniara, Kazakhstanera, Kirgizistanera eta Georgiara egindako salmentetan, egia bada ere oso maila txikitik abiatu zirela.

Eusko Jaurlaritzak 4 eguneko lan-astearen ezarpena ebaluatzeko saiakuntza batean parte hartzea proposatuko die enpresei, soldata murriztu gabe eta ordu gehikuntzarik gabe.

Otsailean, oro har, gorabehera handirik ez da egoten Hego Euskal Herriko lan merkatuan, eta hala gertatu da aurten ere. Enplegua sortu da: urtarrilean baino 5.052 afiliatu gehiago daude Gizarte Segurantzan erregistratuta, eta langabeen kopurua ere apaldu egin da: aurreko hilean baino 243 gutxiago zenbatu dituzte EAEko Lanbidek eta Nafarroako Lansarek. Gogoratu behar da 2022ko azkenengo bi hilabeteak eta bereziki urtarrila txarrak izan zirela enpleguaren sorrerari dagokionez. Otsailean lan merkatuak arnasa hartu badu ere, ez da aski izan deuseztatutako enplegua berreskuratzeko. Urtarrilean, 12.237 afiliatu galdu ziren.

LANGABEZIA

Jaitsiera orekatua

Langabeen kopurua, halere, pandemia aurrekoak baino txikiagoa da orain ere. Guztira 144.660 daude, 2020ko otsailean baino 5.554 gutxiago, eta iazko otsailean baino 4.848 gutxiago. 2009tik otsail batean inoiz zenbatutako langabe kopururik txikiena da.

Hilabete batetik besterako bilakaera aztertuz gero, azkenengo zortzi urteetan otsailean behera egin izan du lanik gabekoen kopuruak —iaz izan ezik: 747 gehiago zenbatu zituzten—. Aurten ere behera egin du (-243), baina beste urteetan baino gutxiago.

Dena den, jaitsiera homogeneoa izan da, sektoreak, lurraldeak eta sexuak kontuan hartuta. Nagusiki, industrian gutxitu da gehien langabeen kopurua (-235). Eraikuntzan ere apaldu da (-99), eta nekazaritzan (-15). Sektore horietan azken hilabeteetako joerari eutsi diote, oro har, etengabea izan baita enpleguaren sorrera.

Otsail honetan ikusteko zegoen zerbitzuetan zer gertatutako zen. Urteko lehen hilabeteak txarrak izaten dira sektore horrentzat, Eguberriei begira sortzen diren lanpostu asko, bereziki merkataritzakoak eta ostalaritzakoak, galdu egiten direlako. Gainera, inflazio handia dela-eta kontsumoa moteldu egin da azken hilabeteetan. Horiek hala, urtarrilean langabeziak gora egin zuen (+2.883). Otsailean, baina, buelta eman zaio joera horri, eta langabe gutxiago zenbatu dituzte (-193).

Sektore horretan, halere, alde handiak daude jarduera batzuetatik besteetara. Afiliazio datuek erakusten dutenez, zerbitzuetan sortutako enpleguak nagusiki hezkuntzakoak dira —1.500 inguru—. Ohi denez, Gabonetako oporraldien ostean akademiek-eta betiko martxan segitzen dute, eta sektore horretako langile asko aldizkako finkoak dira. Merkataritzan, ostalaritzan eta osasunarekin loturiko jardueretan, aldiz, ez da ia enplegurik sortu, edo galdu egin da. Ondorioz, iazko otsailean baino 664 langabe gehiago daude zerbitzuetan.

Lurraldeka ere nahiko modu orekatuan apaldu da langabezia otsailean. Guztietan jaitsi da, batean izan ezik: Nafarroan. 366 langabe gehiago zenbatu ditu Lansarek, eta seigarren hilabetez jarraian egin du gora langabeziak. Gainerakoetan behera egin du, Gipuzkoan gehien (-248); jarraian, Araban (-194) eta Bizkaian (-167).

Sexuaren arabera ere antzera jaitsi da langabezia gizon eta emakumeen artean urtarriletik otsailera. Dena den, urte arteko bilakaeran proportzio handiagoan gutxitu da gizonetan (-%5,40 iazko otsailetik), emakumeetan baino (—%1,63). Fokua zabalduz gero, emakumeen langabezia pandemia aurreko kopuruetan da berriz —2020ko otsailean baino %2,08 gutxiago da—; gizonen artean, berriz, handiagoa izan da jaitsiera (-%7,31). Urtean zehar industriak eta zerbitzuen sektoreak bilakaera bera izan ez dutelako gertatu da hori, hein handi batean; lehenengoan gizonak aritzen dira ia esklusiboki, eta bigarrengoan emakumeak gehiago dira.

AFILIAZIOAK

Gora, industriagatik eta hezkuntzagatik bereziki

Afiliazioen bilakaera langabeziarena baino hobea izan da otsailean. 2010etik otsailean izandako igoerarik handienetako bat erregistratu da, gainera: urtarrilean baino 5.062 afiliatu gehiago daude Gizarte Segurantzan, eta aurreko urteko otsailean baino 16.302 gehiago. Mende hasieratik afiliatu gehien dauden otsaila da. Guztira 1.286.857 dira.

Urte amaiera, baina, oso txarra izan zen afiliazioetan. Abendutik urtarrilera 12.237 galdu ziren. Ohikoa izaten da epe horretan 10.000-13.000ko galera egotea urtarrilean, eta hurrengo hilabeteetan berreskuratzea. Gabonetako jaiegunek eragiten dute beherakada hori, sektore batzuetan bereziki; hezkuntzan, adibidez. Otsailean berreskuratutako 5.062 afiliatuen erdiak, hor nonbait, sektore horrekin eta industriarekin lotuta daude: 1.500 afiliatu berri sektore bakoitzean. Eta aldizkako finkoak dira gehienbat.

KONTRATU BERRIAK

Beheranzko joera

Langabeziaren eta afiliazioen datuek erakusten dute lan merkatuaren alde positiboa. Baina badago kezkarako daturik ere. Lan kontratu berrien erritmoa moteltzen ari da. Otsailean 70.011 egin dira. Datu historikoei erreparatuz gero, ez da emaitza ona. Azken hamarkadan, soilik pandemiaren hilabeterik txarrenetan egin ziren gutxiago —2020ko apirilean, maiatzean eta ekainean—. Aurtengo urtarrila ere oso txarra izan zen lan kontratuei dagokienez, eta otsailean 9.658 gutxiago egin dira. Iazko otsailean egindakoekin konparatuta, are handiagoa da aldea: 19.989 gutxiago (-%22).

Kontratu motari dagokionez, otsail batean inoizko mugagabe gehien egin dira aurten (%26,39). Aurreko otsailean egindakoen aldean, 11 puntu igo da. Azken urtean, hilabete guztietan errepikatzen da hori, eta antzekoa izaten da mugagabeen proportzioa —lautik bat—. Iaz indarrean sartu zen lan erreformaren eraginez gertatzen da hori, aldizkakoak mugatu egin direlako. Dena den, kontratu finkoetan, bostetik bat aldizkakoa da, edo jardunaldi partzialekoa.

Ferrovialek EAEn utzi duen aztarnaren erradiografia, egoitza Herbehereetara eramango duela iragarri ondoren

2022an egindako lan eskaintza ikertzeko eskatu dio sindikatuak EAEko Fiskaltzari, “lehen azterketaren emaitza deigarriak” direla eta.

Euroguneko inflazioa % 8,5era jaitsi da otsailean. Otsailean hamarren bat jaitsi ostean, inflazioak lau hilabete jarraian egin du behera, iazko urrian % 10,6ko maila harrapatu eta gero.

Volkswgen Navarrak berriro geldituko du ekoizpena datorren astelehen eta asteartean abiadura-kaxen faltagatik

GASTEIZ. Beheranzko joera eten du inflazioak. Udan goia jo ondoren —%10,7ra iritsi zen uztailean—, 2022ko azken hilabeteetan nabarmen apaldu zen —%5,6 abenduan—, baina, 2023ko lehen bi hilabeteetan, gorantz egin du berriro Euskal Herri osoan. INE Espainiako Estatistika Institutuak martxoaren 14an emango du Hego Euskal Herriko datua, baina atzo aurreratu zuen Espainiakoa, eta iradokitzen du Hegoaldean ere gora egingo dutela prezioek otsailean. Izan ere, bi hamarren igo da Espainian: %5,9tik %6,1era. Halaber, igo egin da azpiko inflazioa, energia eta jaki freskoak aintzat hartzen ez dituena, %7,7raino.

INEren arabera, bi dira inflazioaren gorakada azaltzen duten arrazoiak: batetik, argindarra garestitu egin da otsailean; bestetik, elikagaien eta alkoholik gabeko edarien prezioak ere gora egin du.

Ipar Euskal Herriari dagokionez, Frantziako datua erreferentzia gisa baliatuz gero, han ere emendatu da KPIa, %6tik %6,2ra. Azpiko inflazioa ere bi hamarren igo da, %7,2ra.

Zenbat garestituko da nire hipoteka Euriborraren igoeragatik? 150.000 euroko (Hego Euskal Herriko batez bestekotik gertu) mailegu baterako, Euriborra gehi % 1eko tasarekin, hilean ordaindu beharrekoa 300 euro inguru igoko da.