Gaur urtarriletik egiten duten seigarren mobilizazio handia Frantzian, Macronen pentsio erreformaren aurka. Oraingoan greba mugagabe baterako deia egin dute sindikatuek. Ehunka manifestazio daude deituta, eta garraioan, hezkuntzan edota energia alorrean jarraipen zabala espero da.

EAEko familia enpresen % 90ek 50 langile baino gutxiago dituzte. Euskal Autonomia Erkidegoko familia enpresen erradiografia egin digu Alberto Alberdi saria irabazi berri duen Paula Martinez Sanchisek.

Frantziako Gobernuak amore eman du oinarrizko produktuen saski bati gehienezko prezioa ezartzeko saioan. Horren ordez, akordio bat egin du banaketa talde handiekin, haiek aukeratzen duten produktu sorta bat «ahalik eta merkeena» eskaintzeko.

Bruno Le Maire Ekonomia ministroak azaldu duenez, supermerkatuek produktu horien irabazi tartea ahal bezainbeste txikituko dute, baina ez, ordea, laborariena eta industria ekoizleena. Produktu horiek «inflazioaren aurkako hiruhilekoa» esaten duen labela izango dute, Frantziako bandera batean idatzia.

Ministroak agindu du iruzurraren aurkako zerbitzuak egiaztatuko duela banatzaileek beren marjinen kontura merkatzen dituztela prezioak, eta ez banaketa kateko beste eragileen kontura. Horretarako, katebegi bakoitzaren irabazi marjinak argitaratzekoa zen atzo bertan, eta gauza bera egingo du hiru hilean behin.

«Tresna masiboa, eraginkorra eta babeslea izango da», ziurtatu du Le Mairek. Egun gutxi barru sartuko da indarrean, hiru hilabetez. «Gure herrikideak prezio igoeratik ahal bezain ongi babestu nahi ditugu […] Inflazioaren kostua partekatu behar dugu».

Finantza Ministroak baztertu egin du Espainiako Gobernuak oinarrizko elikagaien prezioa jaisteko hartutako bidea, BEZa jaistearena. «Ez da eraginkorra, eta kostu handia du estatuarentzat». Halaber, dekretu bidez prezioak izoztea ere baztertu du. «Beste batzuek esaten dute nahikoa dela administrazioaren aginduz prezioa blokeatzea. Sentitzen dut, baina merkataritzaren askatasunean sinesten duen herrialde batean gaude. Ez dagokigu guri prezioak finkatzea: banatzaileek egingo dute ahalegina, haiek hautatutako produktu batzuetan».

Hasieran, ordea, bestelakoa zen Parisko gobernuaren asmoa. Olivia Gregoire Merkataritza ministroak oinarrizko saski bateratu bat osatzeko ideia proposatu zuen abenduan, eta orduz gero saiatu da banaketa kate handiekin saski horretan zein produktu sartu behar ziren negoziatzen.

Alferrik izan da, baina presioak izan du ondoriorik: supermerkatuetako jabeak behartu ditu neurri propioak aurkeztera. Systeme U izan zen lehena bere saski merkea eskaintzen, 150 produktu «kostu prezioan», eta denbora mugarik gabe. «Arrakasta handia izan da», ziurtatu du Dominique Schelcher Systeme U-ko buruak, produktu horien salmenta %20 handitu baita.

Asteburuan jarraitu diote beste banaketa kate gehienek. Carrefourrek «prezio blokeatuko» 200 produktu salgai izango ditu martxoaren 15etik ekainaren 15era. Tartean izango dira ehun bat elikagai, baina baita lixiba eta haurrentzako pixoihalak ere. Intermarchek, berriz, 500 produktu sartu ditu bere oinarrizko saskian: bere markako 470 produktu eta 30 produktu fresko (barazkiak, fruta, arraina…). Monoprixek «prezio kontrolatuko» 87 produktu gehituko dizkio azkenaldian eskaini dituen 300 produktu merkatuei.

Kate horietako arduradunak Le Mairerekin agertu ziren atzo, gobernuarekin lortutako akordioaren berri emateko. Baina haien artean bazen hutsune oso esanguratsu bat: Leclercena. Hura da, Carrefourren aurretik, liderra Frantziako merkatuan, baina Michel Edouard Leclerc haren presidenteak ez du parte hartu nahi izan gobernuaren «komunikazio politikan». «Ez naiz argazki batean aterako esateko Leclercek merkeago saltzen duela».

Janaria, %14,5 garestiago

Insee estatistika erakundeak iragan astean aurreratu zuenez, inflazioa bi hamarren handitu zen otsailean Frantzian, %6,2raino. Baina are gehiago handitu zen elikagaien prezioen igoera: %13,3tik %14,5era, batez ere janari freskoen eraginez.

Hurrengo hilabeteetan inflazio tasa orokorrak behera egitea espero den arren, elikagaiena jaisteko ziur asko hilabete gehiago itxaron beharko da, energiak udazkenetik hona izan duen merkatzearen eran.

BAIONA. Erabateko geldialdia. Helburu hori eman dute sindikatu nagusiek Frantziako Gobernuaren erretreten erreforma geldiarazteko. Greba orokorrera deitu dute gaurko, baina sektore anitzetan jarraipena izanen du ondoko egunetan ere, hala nola garraioan eta energian. Ekonomia blokeatzeko ekintzak ere iragarri dituzte.

Hezkuntza arloan %60k greba eginen dutela aurreikusi dute sindikatuek. Tren zerbitzuan ere eragin handia espero dute, eta hegazkin andana ere bertan behera utzi dituzte. Atzo bertan hasi zituzten lehen mugimenduak garraiolariek, gune logistiko eta hiri handien horniduretan eragiteko asmoarekin. Hainbat unibertsitatetan blokeatze mugimenduak abiatu dituzte.

Ipar Euskal Herrian ere grebak erantzun handia izanen duela espero dute sindikatuek. Manifestazioa eginen dute gaur, 10:30ean, Baionako geltokitik abiatuta. Enpresa bakoitzean asanbleak antolatzera deitu dituzte langileak, grebaren jarraitutasuna erabakitzeko.

Frantziako inflazioaren aurkako produktu saskiaren ezaugarri nagusiak

Lehen blokeoak Frantziako errepideetan, astearteko lanuzte handiaren aurretik. Poliziak 1,1 eta 1,4 milioi manifestari artean aurreikusi ditu biharko mobilizazioetan, pentsioen erreformaren aurkako erantzuna hasi zenetik jendetsuenak izango direlakoan.

Akordioaren arabera, “inflazioaren aurkako hiruhilekoa” jarriko dute abian. Banatzaileek eurek erabakiko dute zein oinarrizko produkturi murriztuko dioten inflazioa, eta erosleek argi adierazita ikusiko dute hori saltokian.

Hamar zuzendaritza-postutik hiru bakarrik betetzen dituzte emakumeek Hego Euskal Herrian. Hala ere, IBEX 35eko konpainietan emakume kopurua nabarmen handitu da 2015 eta 2021 bitartean, % 18tik % 34ra igaro baita.

Non egiten dute lan emakumeek? Ikasketa gehiagorekin, aukera zabalagoa eta lanpostu hobea al dute emakumeek? Emakumeak enplegatuen ia erdia dira. Unibertsitate ikasketak derrigorrezko dituzten 10 lanpostutik 6 eurek dituzte. Baina, era berean, oinarrizko enpleguetan ere nagusi dira.

Joseba Villacortak (Bizkaia, 1983) 30 urtetik gora daramatza lanean erlezaintzaren sektorean. Haren iritziz, kontsumitzaileek nahikoa informazio izatea bermatu behar dute erlezainek, erosleek kalitate bateko edo besteko produktuak aukeratu ahal izateko.

Zertaz ari gara eztiaz ari garenean?

Eztia jaki berezia da, beti erabili izan baita sendagarri gisa. Gizakion osasunean eragin handia dute haren ezaugarriek. Besteak beste, zauriak desinfektatzeko edo orbaintzeko erabili izan da. Gainera, entzima karga handia du, eta hori onuragarria da metabolismoarentzat. Azken finean, erleak ekoizten edo sortzen duen guztia erabil dezakegu sendagarri gisa.

Kalitateari dagokionez, eztiak eta eztiak egongo dira…

Kalitate txarreko produktu asko daude salgai. Adibidez, sasi-eztiak. Eztiaren etiketa jartzen zaie, baina, funtsean, edulkoratzaile sinpleak dira. Indize gluzemiko handia duten landareetatik datoz, eta oinarri gisa erabiltzen dira kalitate oneko eztiekin nahasteko. Eztia erleak egiten duen prozesu batetik dator; hortaz, ezin zaio eztia deitu prozesu horri jarraitzen ez dion zerbaiti. Marketinaren alorrean, ordea, eztia izango balira bezala saltzen dituzte oinarrizko osagaia glukosa duten zenbait produktu.

Hala ere, baditugu ekologikoagoak diren eztiak. Prozesuan, erlauntza zaintzen da. Tamalez, mota horretako ekoizpenak gero eta urriagoak dira. Ni naiz horrelakoak egiten dituzten gutxi horietako bat. Lan honen aitortza oso, oso, oso neketsua da. Garaiotan, balio handiagoa du kantitateak kalitateak baino.

Zerk eragiten du kalitatean?

Zenbait eragile hartu behar dira kontuan. Batetik, klimaren joera aldatzen ari da. Udak gero eta luzeagoak dira, eta tenperaturak gero eta muturrekoagoak. Landareek aldaketa horietara egokitu behar dute, eta, beraz, aldatuz doaz orain arte erlezainok egin ditugun prozesuak. Aurtengo urtea, adibidez, bereziki lehorra izan da, eta ekoizpena nabarmen apaldu da. Lehortearen ondorioz, landare, elikagai eta nektar gutxiago egon da; hortaz, ez dira hainbeste erle hazi, eta erle zaharrekin sartu gara neguan. Horrek zuzenean eragin dio ekoiztutako ezti kantitateari. Gainera, erle gutxi jaiotzeak ez die berdin eragiten erlauntzak hobby gisa dituen norbaiti eta erlezaintza lanbide duen norbaiti.

Kontsumitzaileek zer dute nahiago, prezioa ala kalitatea?

Badago prezioari garrantzi handiagoa ematen dion sektore bat, baina badaude eztiarekin lotura sentimentalak dituztenak ere, eta horiek kalitateaz ohartu ohi dira ezti bat probatzen dutenean. Bestalde, badago 20 eta 30 urte bitarteko jendea, gorputza zaintzeari garrantzi handia ematen diona eta kontzientzia duena.

Eta prezio horiek nork jartzen ditu?

Saltoki handiek zehazten dute merkatuko prezioa, eta kaleko saltzaileontzat horiek dira erreferentzia. Industria handiei saltzeko ekoizten dute Espainiako nekazari profesional gehienek. Eta industria horiek arduratzen dira komertzializazioaz. Euskal Herrian, ordea, oro har erlezainak ixten du komertzializazio zikloa.

Eztiaren etiketatzea «gardena» izatea eskatu duzue. Ez da hala?

Trazabilitatearen arloan, nahasmendu handia dago eztia zer den. Nekazaritzako elikagaien industriaren lobbyak ezartzen ditu arauak. Etiketatzearen oinarriak finkatu zituztenean, adibidez, zehaztu zuten ezin zaiola eztiari «naturala» etiketa jarri, jakintzat ematen baita eztia naturatik datorrela. Ekologiko kontzeptua ere erabat distortsionatu du industriak. Dagoeneko ez da mugimendu bat, edo kontzientzia bat. Egun, ziurtagiri baten arabera funtzionatzen duen adjektibo bat da.

Eztiaren jatorria zehazteko eskatzen dugu: etiketatzea argia eta gardena izan dadila, eta kontsumitzaileak jakin dezala zer jaten duen; bai produktuari dagokionez, baita produktu horren ekoizpenari dagokionez ere.

Besteak beste, erlauntz bakoitzeko 10 euroko eta erregai litroko 20 zentimoko laguntzak eskatu dituzue.

Bai. Erlezaintzaren sektoreak jasotzen ditu zenbait laguntza Araban, Bizkaian, Gipuzkoan eta Nafarroan, lurralde horietako gobernu autonomikoen bidez. Hala ere, erlezaintzaren sektoreak ez ditu jasotzen Nekazaritza Politika Bateratuko laguntzak. Gainera, ekoizpen kostuak asko garestitu dira aurten. Balioa eman behar zaio erlezaintzari.

Barroasiaren aurkako tratamendua eguneratzeko ere eskatu duzue. Nola eragiten dio gaixotasun horrek sektoreari?

Erlezaintzan badago barroa izeneko parasito bat, 80. hamarkadatik erleei eraso egiten diena. Garai hartan, zenbait substantzia kimiko erabiltzen hasi ziren parasito horri aurre egiteko. Baina, denboraren poderioz, barroak erresistentzia garatu du tratamendu horien aurka. Beraz, gaur-gaurkoz, tratamendu kimiko horiek ez dute hasieran zuten eraginkortasun bera.

Zer erle arraza da nagusi hemen?

Euskal Herrian, badago erlearen ekotipo bat: erle beltza. Gure lurretako errealitateari eta baldintzei hobekien egokituta dagoen arraza da. Baina, batzuetan, beste arraza batzuk ekartzen dira kanpotik, eta horiek arriskuan jar dezakete bertakoa. Erleak nekez biziraun dezake laguntzarik gabe.

Erlezaintzari «balioa» eman behar zaiola esan duzu.

Bai, erlezaintzak duen balioa aldarrikatu behar da. Aspalditik datorren jarduera bat da. Garrantzitsua da identitate kultural gisa ematen digunari balioa ematea. Euskal Herrian, dolu handi batean gaude; izan ere, euskal komunitateak lurrarekin lotura hertsia izan du beti. Harreman hori ez badugu zaintzen, lausotu egingo da herri gisa dugun kontzeptua. Zati identitario batek hizkuntzarekin du zerikusia, baina oso garrantzitsua da lurrarekin dugun lotura. Trantsizio prozesu gogor batean gaude.