Espainiako barne produktu gordina BPG %5,5 hazi zen 2022an. Bi urtetan segidan maila berean igo da eta, Covid-19aren etorrerak sortu zuen galeraren ondoren, herrialdeko ekonomiak gora egin du.

Protesta egun handien artean, mobilizazio txikiagoekin eutsi nahi diote Ipar Euskal Herriko sindikatuek erretretaren erreformaren aurkako mugimenduari. Asteartean Florence Lasserre eta Vincent Bru diputatuen bulegoen aitzinean batu ziren, Angelun (Lapurdi), erreformaren kontra bozka dezatela eskatzeko. Atzo, berriz, Baionako portuaren sarrera bat blokeatu zuten.

Bokale-Tarnoseko CGTk deitu zuen protestara, eta harekin bat egin zuten LAB, Solidaires eta FSU sindikatuek. Zamaketariek eta portuetako bulegoetako langile batzuek deiari erantzun zioten. Guztira, ehunen bat lagun batu ziren portuaren sarrera batean, Tarnosen (Landak, Frantzia), eta instalazioa blokeatu zuten. Poliziak han izan ziren, baina ez zuten esku hartu.

Sindikatuetako ordezkariek azaldu zutenez, erretreta 62 urtetik 64 urtera gibelatzea da erreformaren aurka manifestatzeko arrazoi nagusia, eta ziurtatu zuten 64 urtekoa dela, hain zuzen ere, bizitza osasuntsuaren batez besteko adina.

Portuetako langileak ez ezik, beste batzuk ere deitu ditu greba egitera CGT sindikatuak, Frantzian: findegietan, zentral nuklearretan eta, oro har, energia sektorean. Euskal Herrian, berriz, Sohütako (Zuberoa) Intermarche saltokiaren aitzinean izango dira gaur LABeko kideak, erreformaren aurkako agiriak banatzen; bihar, berriz, Mauleko plazan bilduko dira.

Protesta horien helburua da Frantziako Gobernuak bertan behera uztea erretretaren adin ofiziala 62 urtetik 64ra gibelatzeko erreforma. Gobernuak iragan astelehenean onartu zuen proiektua, eta astelehenean iritsiko da Frantziako Asanbleara, han eztabaida has dadin.

Eztabaida sutsua espero da, ez baitago erreformaren aldeko iritzi nagusirik. Erabat kontra azaldu dira NUPES ezkerreko koalizioa. eta RN Batasun Nazionala eskuin muturreko alderdia. Baina arrakalak agertu dira ustez erreformaren alde dauden taldeen artean ere. Macron babesten duten zentro-eskuineko taldeetako diputatu batzuek esan dute ez dutela aldeko botorik emango; aurkako iritziak are gehiago hedatu dira LR Errepublikanoak eskuineko alderdiaren barruan ere, zuzendaritzak aldeko mezua zabaldu arren. Gaur-gaurkoz, ez da batere ziurra erreformak beharrezkoak dituen botoak eskuratuko dituela.

47-1 eta 49-3 artikuluak

Protestak protesta, Macron presidenteak aldarrikatu du ez duela amore emango. Parlamentuaren oniritzia lortuko ez balu, erreforma onartzeko beste bi tresna ditu: Frantziako Konstituzioaren 47-1 eta 49-3 artikuluak. Modu horiek «demokraziaren lapurreta» direla salatu du ezkerrak.

Erreforma parlamentura iritsi eta hurrengo egunerako, astearterako, erreformaren aurkako bigarren mobilizazio eguna antolatu dute Frantziako zortzi sindikatu nagusiek. Baionan, Santa Ursula plazan bilduko dira, 10:00etan. LABek ez du intersindikalean parte hartzen, baina hark ere deitu du protestara.

Lehenengoa duela astebete izan zen, eta oso erantzun zabala izan zuen, bai Frantzian baita Ipar Euskal Herrian ere. Baionan 9.000 eta 10.000 lagun artean batu ziren erretreten erreforma «injustu eta bortitza» gelditzeko asmoz. Azken urteetan ikusi diren mobilizaziorik jendetsuenetako bat izan zen.

Michelinek 4 milioi inbertituko ditu Gasteizko lantegian pneumatiko isilagoak ekoizteko

Nafarroan % 1,8 igo da enplegu tasa 2022an, eta EAEn % 0,8 jaitsi da. Euskal Autonomia Erkidegoan 1.900 pertsona gehiago (% 2,13) zeuden lanik gabe urte amaieran. % 8,66ko langabezia tasa zuen, horrenbestez, EAEk 2022 bukaeran.

DONOSTIA. Miramar jauregian elkartu ziren atzo Konfekoop Euskadiko Kooperatiben Konfederazioa, Gizarte Ekonomiako Enpresen Nafarroako Elkartea eta Nafarroako Nekazaritzako Elikagaien Kooperatiba, eta lankidetza hitzarmen bat sinatu zuten, «kooperatibismoaren garapena bultzatzeko», eta Hego Euskal Herriko erakunde publikoekin elkarrizketa indartzeko konpromisoa hartzeko. Haien esanetan, «lankidetza» da egungo erronkei aurre egiteko modu bakarra.

Euskadiko eta Nafarroako Enpresa Kooperatiboen lehen foroa izan zen sinaduraren testuingurua, eta gizartean «laguntzea» dute helburu, hala nola kalitatezko enplegu iraunkorra sortzen, lurralde kohesioa eta gizarte berdintasuna lortzen, eta eredu ekonomiko iraunkor, berritzaile eta abangoardiakoa garatzen.

2.100 kooperatiba enpresa hartzen dituzte hiru erakundeek. Enpleguari dagokionez, guztira 75.000 langile dituztela diote, eta urtean 13.100 milioi euro baino gehiago fakturatzen dituzte.

Iazko arrantzaldia ontzat jo dute Bizkaiko eta Gipuzkoako kofradiek. Baxurako ontziek arrantzatzen dituzten espezie nagusietan —hegaluzean, berdelean eta antxoan— harrapaketak onak izan dira, eta ontziek gasolioaren prezioaren igoerari aurre egin ahal izan diote, salmenta prezioen igoeragatik. Legatzarena izan ezik, gainerako espezie guztien prezioa igo da, eta urteko salmenten balioa %16,2 handitu da.

Dena den, badute kezkatzeko motiborik. Bizkaiko eta Gipuzkoako kofradietan arrain gutxiago deskargatu dute beste behin (%4,7 gutxiago), azken urteetako joerari jarraituz. Gero eta ohikoagoa da ontziek beste lurralde batzuetan saltzea, gero eta urrutiago joan behar baitute arrantzara. Azken urteetan inbertsio handiak egin dira Bizkaiko eta Gipuzkoako lonjak berritzeko, baina arraina euskal kostaldetik urrundu dela diote arrantzaleek. «Ditugun kuotak maila altuan harrapatu ditugu, eta arraina badago itsasoan, baina urrutiago. Ez dakigu zein den arrazoi nagusia; zientzialariek diote tenperaturen berotzeagatik izan daitekeela, baina haiek ere ez dute argi. Kezka handia dugu horrekin. Ez dakigu denbora kontua den, ala estrukturala den. Ez du irtenbide errazik», azaldu du Miren Garmendiak, Gipuzkoako kofradien elkarteko idazkariak.

Hegaluzearen kasuan, Bizkaiko eta Gipuzkoako ontziak Asturiasen eta Galizian aritu dira nagusiki. Hala ere, harrapatutakoaren %76 Hego Euskal Herriko portuetan deskargatu dute, baina 2021ean baino %4,2 gutxiago izan da. Urrunago joan behar izanak, halaber, gasolioaren kontsumoa handitu du; kofradien arabera, batez beste itsasontzi bakoitzak iaz baino 40.000 litro gehiago erabili ditu. Eta kanpaina urrira arte luzatu bazuten ere —aurreko urteetan kuota guztia abuzturako amaitu zuten—, 1.000 tona utzi dituzte harrapatu gabe. Arrantza kostuak, hala ere, salmenta prezioaren igoerarekin orekatu dituzte (%17), eta, oro har, kanpaina ontzat jo dute.

Urrutiago eta garestiago

Berdela izan da, beste behin ere, Bizkaiko eta Gipuzkoako arrantzaleen espezie nagusia. Kasu honetan, Bizkaiko eta Gipuzkoako portuetako deskargak handitu egin dira (%3,8), baina ez espero zuten beste. Izan ere, 2020an baino %37,6 gutxiago saldu da Hego Euskal Herriko lonjetan, eta, orduan, arrantzaldia mugatuta egon zen, pandemiagatik. Dena den, azken urteetako preziorik garestienetakoan saldu dute: 1,48 euroan kiloa. «Horrekin pozik gaude; berdela balioa hartzen ari da. Antxoarekin, aldiz, kontrakoa gertatzen ari da», esan du Garmendiak.

Urte honi begirako aurreikuspenek, berriz, onak izan beharko lukete. Ezarritako kuota %20 igo du Bruselak, eta 2009tik berdelaren gehiegizko arrantzagatik jarritako urteko isuna —5.544 tonakoa— amaituko da. Baina dena ez da positiboa. Espezie horren bilakaerarekin kezkatuta daude arrantzaleak. «Aurten ere, gure ontziek jarritako kuota baino gutxiago arrantzatu dute, eta ez dakigu zergatik. Gero eta zailagoa egiten zaie berdela arrantzatzea».

Antzera gertatzen da antxoarekin. Urte gazi-gozoa izan da. Bizkaiko eta Gipuzkoako kofradietan %51 gehiago saldu da, eta %27,5 garestiago. Dena den, prezioak «izan zirenetik oso urrun» daude oraindik ere. Garmendiaren arabera, Espainiako Gobernuak antxoaren kuota barkuen artean ez banatzeak lehia handia sortzen du, eta horrek espeziearen «debaluazioa» eragiten du.

Halaber, Bizkaiko eta Gipuzkoako lonjetako deskargak nabarmen igo diren arren (%51), euskal ontziek arrantzatutako antxoa gehiena kanpoan saldu dute (%54,3), eta, kasu horretan ere, gero eta urrutiago joan behar izan dute bila. Horrek, kostuak gehitzeaz gain, beste ondorio batzuk dituela azpimarratu du Garmendiak. «Antxoa oso arrain delikatua da; fresko kontsumitzeko, egunean bertan egon behar du arrandegian. Gertuko lonjetan ez saltzeak eragina du gure kate komertzialean —gure erosleak mugitu egin behar dute—, baina baita kontsumoan ere».

Bizkaiko eta Gipuzkoako baxurako arrantzaleentzat historikoki oso garrantzitsua izan den beste espezie baten arrantzak ere kolpe gogorra jaso zuen iaz, %45,3ko jaitsierarekin: sardinarenak.

Guztira, 3.296 pertsona enplegatu ditu baxurak, aurreko urtean baino 75 gutxiago (-%2,2).

Azazeta eta Labrazako parke eolikoek ingurumen-baimena lortu dute. 2006tik Euskadin energia % 100 berdea sortuko duten lehen instalazio eolikoak izango dira.

“Erabateko jarraipena” izan du Bizkaibuseko EMB azpikontrataren grebak, enpresa batzordearen arabera. Greba egun gehiago aurreikusi dituzte: urtarrilaren 31a, otsailaren 6a, 16a, 22a eta 28a, eta martxoaren 6a, 16a, 22a eta 28a.

ANGELU. Sindikatuek protestak egin zituzten atzo arratsean Vincent Bru eta Florence Lasserre diputatuen bulegoen aitzinean, Frantziako Gobernuak egin nahi duen erretreten erreformaren kontra bozka dezatela eskatzeko. Herenegun abiatu zuten testuaren azterketa Frantziako Asanblean, eta martxo bukaerarako bozkatzea lortu nahiko luke Elisabeth Borne Frantziako lehen ministroak. Errepublikanoen babesa eskuratzea espero du horretarako, baina diputatu aski biltzea lortuko ez balu, 47-3 artikulua erabilita dekretuz onartzea izan liteke aukeretako bat.

Erretirorako adina gibelatzea ekarriko du Frantziako Gobernuaren erreformak: onartua bada, 64 urte arte itxaron beharko da erretreta hartu ahal izateko, eta 43,5 urte sari beharko dira pentsio osoa eskuratzeko. Urtarrilaren 19an greba orokorrera deitu zuten sindikatu nagusiek, eta milaka pertsonak manifestazioa egin zuten Baionan. Urtarrilaren 31rako deitu dute ondoko greba egunera, baina anartean ekintza gehiago eginen dituztela iragarri dute.

69 langile hil ziren iaz Euskal Herrian beren lanpostuetan. 2021ean baino bat gehiago izan ziren, eta 2020an baino lau gutxiago. Horiek hala, guztira 530 lagun hil dira lanean azken hamarkadan. LAB sindikatuak urtero lan istripuen inguruan egiten duen txosteneko daturik deigarriena da. Garbiñe Aranburu koordinatzaile orokorrak, baina, beste ondorio bat nabarmendu zuen txostenaren aurkezpenean, atzo: «Heriotzen erdiak baino gehiago eragotzi zitezkeen oinarrizko prebentzio neurriekin, baina ez dira hartzen». Alde horretatik, salatu zuen erakundeek eta enpresek borondate gutxi dutela prebentzioan sakontzeko.

Sektorekako galbahea eginez gero, industrian izan zen hildako gehien (22 hildako, %31,8), eraikuntzaren (hogei hildako, %28,9) eta garraioaren (bederatzi hildako, %13) aurretik. Laugarren postuan dago basogintza, lau hildakorekin, baina, proportzioa kontuan hartuz gero, hartan izan zen hildako gehien. Sindikatuaren arabera, Euskal Herrian mila langile inguru aritzen dira mendi basogintzan; ondorioz, hiltzeko arriskua eraikuntzan baino hamabost aldiz handiagoa da, Inko Iriarte sindikatuko lan osasuneko arduradunak azaldu zuenez.

Eraikuntza da proportzioan hildako gehien duten sektoreetan bigarrena, eta hor erorikoak izaten dira heriotza arrazoi nagusia. Iaz, 11 izan ziren leku garai batetik erorita hildako langileak. Kolpe eta harrapaketen erruz hildakoak, berriz, hemezortzi izan ziren: gehienak, industrian. «Prebentzio neurriak oso ondo zehaztuta daude industrian, baina lantoki gehienetan ez dira betetzen», azaldu zuen Aranburuk.

Guztira, heriotzen %33, 23 istripu ez-traumatikoen ondorioz gertatu ziren. Iriartek nabarmendu zuen garraio sektorean besteetan halako bi dela batezbesteko hori. «Bederatzi hildakoetatik sei izan ziren ez-traumatikoak, gehienak arazo kardiobaskularren ondorioz», aletu zuen. Sindikatuaren ustez, hori ez da kasualitatea, eta ondorioztatu du sektoreko lan baldintzek ez dutela aukerarik ematen bizimodu osasuntsua egiteko.

Gaixoen datuak falta dira

Heriotza ez-traumatikoen haritik, LABen kalkuluen arabera, 276 inguru izan ziren iaz laneko gaixotasunen ondorioz hildakoak. Kalkulu bat da; izan ere, Osasunaren Mundu Erakundearen arabera, laneko gaixotasunek eragindako heriotzak halako lau eragiten dituzte. Aranburuk salatu zuen kalkuluak egin behar izaten dituztela, erakundeek ez dituztelako benetako datuak biltzen.

Azaldu zuen jatorria lanean duten gaixotasunak diagnostikatzen direnak baino askoz gehiago direla, eta emakumeak direla kaltetuenak: «Lan errepikakorrek eta zaintza lanek osasunean izandako eragina pairatzen dutelako». Prebentzio faltaren arazoan sakondu, eta aipatu zuen lan ikuskariak falta direla. Era berean, salatu zuen ez dagoela «inolako neurririk» zigortuak izan diren enpresentzat: «Prebentzio neurrietan ez inbertitzea irabazi iturri bihurtu da patronalarentzat».

Azkenik, oso kritikoa izan zen mutualitateekin. «Osasun zerbitzuak pribatizatzen ari direla esaten dugu orain. Lan osasunean aspaldi hasi zen prozesu hori». Mutualitateei botere handiegia eman zaiela uste du, eta haien lehentasuna ez dela laneko osasuna zaintzea, «kostuak murriztea baizik». Sindikatuak argi du langileak osasun zerbitzu publikoan artatu beharko liratekeela.