ELAk, sektorean ordezkaritza handiena duen sindikatuak, ez du grebaren erantzunaren datu zehatzik, baina, langileek grebarako dituzten zailtasunak ikusita, ondo doala uste du Pintadok. Izan ere, aldi baterako langile asko dira arropa denda handietan; bestalde, langile asko daude astean hogei edo 24 ordu lan egiten dituztenak. Hala eta guztiz ere, hainbat dendak ateak ireki ezin izatea lortu dutela dio Pintadok. Donostiako Oysho, Urbil saltoki guneko Zara eta Garbera merkataritza guneko beste dendaren bat, adibidez, guztiz itxita daude, eta Garberako Bershka, Stradivarius eta H&M eta Urbileko Oysho itxita daude goizez edo arratsaldez.
Gutxigatik, baina patronalen artean gehiengoa duena Gipuzkoako Merkatarien elkartea da. Pintadoren arabera, bi hitzarmen aplikatzen dira egun Gipuzkoan: 2009ra artekoa eta 2010-2018 artekoa. Multinazional gehienetan bigarrena aplikatzen da, baina denda txiki askotan oraindik lehena dago indarrean; hau da, langile askoren soldata 2009tik izoztuta dago. Beraz, hitzarmena berrituz gero, langile askori azken urteetako KPIaren igoera ordaindu beharko liekete: horregatik hitzarmenaren blokeoa. Gipuzkoan 2.270 langile inguru biltzen dituzte egun hitzarmen horiek. Nahiz eta larunbatean grebak amaitu, hitzarmena adostu gabe jarraituz gero, grebekin jarraituko dutela iragarri du ELAk.
«Igandeetan lanik ez»
Prezioen igoera eta bizitzaren garestitzea da 2022. urtea definitzen duena. KPI handiena uztailean izan zen Hego Euskal Herrian, %10,7koa. Hala, erosteko ahalmenaren galera horri aurre egiteko, soldatak KPIa adina igotzeko eskatzen dute arropa saltokietako langileek. Horrez gain, bestelako hobekuntza batzuk ere eskatu dituzte. Igandeetan lan ez egitea eskatzen dute langileek, baita sektoreko partzialtasuna amaitzea; izan ere, langile askok astean 20 eta 24 orduko kontratuak dituzte. Arabako ehungintzan azaroan sinatu zuten hitzarmena, soldatak %6,5 handituz.
La Moreako H&Mn, berdin
Cordovillako (Nafarroa) La Morea saltoki guneko H&M dendan ere greba mugagabean daude abenduaren 9tik, hitzarmen propioa eskatzen baitute. Dendako hemezortzi langileetako zortzik dute bakarrik jardunaldi osoko kontratua.
ELAren arabera, jardunaldi osoan dauden langileek 1.000 euro inguru irabazten dituzte, eta gainontzekoek 500 bat euro. Azken urteetan erosteko ahalmenaren %17,4 galdu dutela dio sindikatuak, 2009tik soldatak «izoztuta» dituztelako.
Gizarte Segurantzak azaldu duen moduan, dekretu horrekin Espainiako Gobernuak «tramiteak azkartu» eta «betebehar burokratikoak murriztu» nahi ditu. Izan ere, Gobernuaren ustetan, egun gaixoaldia hartzeko prozesuak «alferrik» luzatzen dira, eta enpresentzat, langileentzat eta osasun langile publikoentzat onuragarria izango dela iritzi dio. Aurrerantzean, Gizarte Segurantzaren eta gaixo agiriak ematen dituzten entitateen komunikazioa telematikoa izango da, «digitalizazioak eta informazioaren teknologiek ematen duten eraginkortasuna aprobetxatuz».
Zertan datza sistema berria?
Autonomoak kotizatzen hasiko dira irabazten dutenaren (errendimendu garbien) arabera. Hamabost tarte ezarri dira, eta horietako bat aukeratu behar da, nork bere negozio aurreikuspenen arabera. Tarte horretan zehaztutakoa kotizatu behar da hilero —ikusi azken zutabeko taula—.
Erreformaren helburua da kotizazioak autonomoen benetako diru sarrerei egokitzea, eta jasotzen dituzten prestazioak horretara egokitzea; besteak beste, amatasun eta aitatasun baimenak, langabezia sariak, gaixotasunagatiko bajak eta etorkizuneko erretiro pentsioak. Orain arte, autonomo askok gutxienekoa kotizatzen zuten —293,94 euro, 2022an—, eta haien prestazioak ere gutxienekoak ziren.
Zer epe dago aldaketa egiteko?
Urtarrilaren 1etik otsailaren 28ra arteko epea jarri da sistema berrira egokitzeko, eta Gizarte Segurantzako Ministerioaren webgunean egin daiteke hori.
Nola zehazten da kuota?
Irabazten denaren arabera. Kotizazioa oinarria ezartzeko erreferentzia, orain, langileak bere kontura egiten dituen jardueretatik lortutako etekin garbien arabera zehazten da. Horiei gastu generikoengatiko kenkari bat aplikatu behar zaie, %3 edo %7koa. Errendimenduen gutxi gorabeherako kopuru hori atera ondoren, hamabost tarteetatik zeinetan dagoen ikusi behar da. Tarte bakoitzak gutxieneko eta gehieneko kotizazio oinarri bat du ezarria. Tarte horren barruan oinarria aukeratu behar da, eta horren arabera zehazten da kuota. Gizarte Segurantzak simulagailu bat sortu du bere webgunean kalkulu hori errazteko.
Noiz aldatu behar da kuota?
Errendimendu garbiak kotizazio oinarrikoak baino handiagoak edo txikiagoak direnean, kuotak doitu beharko dira, Gizarte Segurantzaren Importass izeneko atarian.
Urteko irabazien aurreikuspenak argi ez daudenean, zer?
Autonomo askoren kasuan ohikoa da hilabeteen artean aldaketa handiak egotea irabazietan eta zaila izatea urtebetean zenbat irabaziko duten aurreikustea. Hala ere, hamabost tarteetako bat aukeratu behar da derrigor, eta urtean zehar irabaziak oso aldakorrak badira, sistemak aukera emango du kotizazio oinarria aldatzeko, urtebetean sei aldiz.
Eta betetzen ez badira?
Aukeratutako kotizazio oinarriak behin-behinekoak dira. Urteko etekinak, azkenean, aurreikusitakoak baino txikiagoak badira, Gizarte Segurantzak ofizioz itzuliko du aldea. Aitzitik, urteko behin betiko errendimenduak aurreikusitakoak baino handiagoak badira, egoera erregularizatu egin beharko da eta aldea ordaindu.
Zer gertatzen da tarifa finkoekin?
Lehen aldiz autonomo gisa erregistratutakoentzat tarifa berri bat sortu da, kuota murriztua deiturikoa. 80 eurokoa izango da lehen hamabi hilabeteetan, eta beste urtebetez luza daiteke. Langileak lanbide arteko gutxieneko soldata (SMI) baino diru sarrera txikiagoak dituela erakutsi beharko da. Oraingo tarifa finkoak bi urte iraungo du: lehen urtean, 60 eurokoa da eta bigarren urtean 200 euroraino handitzen da.
