Pandemiaren ostean indarberrituta itzuli da turismoa Donostiara, eta 2019ko datuak gainditu ditu. Basurtoren iritziz, izurriteak eragindako geldialdiak aukera sortu zuen Donostiako turismo eredua birpentsatzeko, baina «galdu» egin da abagune hori.
Basurtok esan duenez, instituzioek pandemian berebiziko interesa izan dute turismo jarduerarekin lotutako sektoreak laguntzeko. «Sekulako apustua egon da pandemiaren ostean turismoaren sektorea berraktibatzeko. Biktimismo handia egon zen, baina, azkenean, erori diren bakarrak tabernari txikiak izan dira». Terrazen espazioak handitu zituzten, «kale espazioaren pribatizazioa» bultzatuz.
Basurtorentzat, gaur egun munduan dagoen turismo eredua ezingo da luzaro mantendu, ez baita jasangarria; kolapso turistikoa izendatu dute fenomeno hori: «Kolapso turistikoarekin esan nahi duguna da hau ez dela jasangarria, eta neurri batean denok dakigu. Gaur egun dagoen hipermugikortasuna ez da jasangarria. Eta ez da diskurtso ideologiko bat, kalkulu ekonomiko bat baizik».
«Saturatuta», EH Bildurentzat
EAJren eta PSEren turismo eredua «agortuta» dagoela adierazi zuen atzo Donostiako EH Bilduk prentsaurreko batean. Saturazio ratioa modu tranpati batean erabiltzea egotzi dio koalizio abertzaleak udal taldeari; izan ere, ratioa %8koa dela diote gobernuko alderdiek, baina Ricardo Burutaran EH Bilduko zinegotziak gogorarazi du erdiguneko auzoak direla saturatuenak. %20 eta %25 artekoa da saturazioa auzo batzuetan. Horiek horrela, Gros, Erdialdea eta Antigua auzoak «jarduera turistikoz saturatutako eremu» izendatzea proposatu dute, eta pisu turistikoen baimen kopurua murrizteko eskatu dute.
Bezero gehieneko uda, berriz, pandemiaren aurrekoa izan zen orain arte, 2019koa. Urte hartan, 685.117 sarrera izan ziren uztailean eta abuztuan Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako hoteletan, eta, aurten, %14 gehiago izan dira: 780.797 (+95.680).
Gaualdiak, ordea, ez dira maila horretan igo (+%9), batez beste, bisitari bakoitzaren egonaldia laburtu egin baita. Aurtengo abuztuan, esaterako. 2,11 gau izan dira eta 2,19 izan ziren 2019koan.
Ondorioz, bisitarien sarrerak baino gutxiago hazi dira gaualdiak: 1.605.078 izan dira uztailean eta abuztuan, 2019ko udan baino %9 gehiago.
Bizkaia da hoteletan turista gehien jasotzen duen lurraldea, eta azken urtean igoerarik handiena izan duena ere bai: 187.660 izan dira aurten, iaz baino %17,3 gehiago. Gipuzkoan 154.018 izan dira (+%3,9), eta Araban, berriz, 55.933 (+%13).
Baina, edukiera aintzat hartuz gero, Gipuzkoako hotelak izan dira beteenak: lekuen %82,6 eta gelen %88,6 egon dira beteta abuztuan. Bizkaian, lekuen %77,2 eta gelen %83,5 egon dira beteta; Araban, lekuen %70,1 eta gelen %81,8.
Hiriburuetan ere, Donostia izan da guztien artean okupatuena, gelen %89,8 beteak eduki baitzituen abuztuan. Bilbon, gelen %85,7k izan dute bezeroren bat etengabe, eta Gasteizen, %83,7k.
Atzerritar gehiago
Eustatek bi taldetan banatzen ditu turistak: «estatukoak» eta «atzerritarrak». Joera desberdinak antzematen dira iaztik hona: gorakada nabarmena izan dute Espainiako herritartasuna ez dutenek (+%74,5) eta beherakada badutenek (-%17,6). Azalpena erraza da: iaz, COVID-19aren ondorioz, oraindik baziren mugak gainditzeko trabak (COVID ziurtagiriak aurkeztu beharra, hegaldi gutxiago…), eta horrek mugaz gaindiko turismoa moteldu zuen. Aurten, muga praktikorik gabe, kopuruak asko parekatu dira: estatuko 202.814, eta atzerriko 194.797. Araban eta Bizkaian gehiago dira Espainiako herritartasuna dutenak, eta Gipuzkoan, berriz, gutxiago.
Eustaten arabera, «estatuko» turista horien artean 29.552 euskal herritarrak dira, hau da, barneko turistak direla turisten %7,4. Horiei batu behar zaizkie Lapurdikoak, Nafarroa Beherekoak eta Zuberoakoak, baina horien kopururik ez dago.
Hiru dira hoteletako bezero kanpotarrak: 78.767 dira Herrialde Katalanetakoak (40.272 katalan, 16.862 valentziar eta 2.633 balear), 54.262 Frantziakoak —Ipar Euskal Herrikoak barne—, eta 47.450 Madrilgoak. Atzetik doazkie italiarrak (20.522), britainiarrak (15.154), alemaniarrak (13.997), herbeheretarrak (13.101), estatubatuarrak (12.339), portugesak (10.414) eta galiziarrak (7.438).
Nastatek ostiralean jakinaraziko ditu Nafarroaren datuak, baina baliteke lurralde hartan markarik ez egotea. Izan ere, uztailean 102. 521 bisitari izan ziren Nafarroako hoteletan, 2021ean baino 20.296 gehiago, baina 2019ko uztailean baino 8.905 gutxiago.
Ipar Euskal Herrian, uda hasieran aurreko urteetan baino turista gutxiago izan ziren, baina bisitariak ugaldu egin dira abuztuan. AaDT turismoaren garapenerako agentziaren arabera, kostaldean, uztailaren 30etik abuztuaren 11ra bisitarien kopurua %11 emendatu da; 2019arekin alderatuta, berriz, %14. Barnealdean, 2021ean baino gutxiago izan dira, pandemian mendira eta landa eremuetara hurbildutako turista frantses asko itsas hegira joan direlako aurten.
Eneko Goia alkateak ere abuztu bukaeran aitortu zuen hiriak bisitariekin jasaten duen «presioa», baina, haren arabera, presio horren iturburua berez ez dago hiriko hoteletako turistetan, baizik eta haiei gehitzen zaizkien «eguneko bisitarietan». Goiaren ustez, «bereizi egin behar dira hirian ostatu hartzen duen turismoaren fenomenoa eta bisitarien fenomenoa», eta horren erakusgarri litzateke hiriko aparkalekuak nola bete diren udako egun guztietan.
Baina hotel kopuruarekin arazoren bat dagoen seinale da Donostiako Udalak abian jartzekoa duen azterketa, zeinekin identifikatu nahi dituen hotelez saturatuta dauden auzoak, eta, horren arabera, Hiri Antolamenduko Plan Orokorrean aldaketak egin.
Aldaketa horiekin, udalak aukera gehiago izango lituzke hotel berrietarako baimenak ukatzeko. Orain arte, establezimenduen neurrigabeko ugaltzea gelditzeko modu ofizial bakarra izan du: etxebizitzarako bizitegi erabilera duten zoruei «interes publikoa» ukatzea, hain zuzen Plan Orokorrean egindako aldaketa batek ahalbidetuta.
Baina hirugarren sektoreko erabilera duten zoruekin ezin du gauza bera egin, oraingoz. Egungo araudiaren arabera, halako zoruak hotelgintzarako erabili nahi dituzten sustatzaileei ezin zaie lizentziarik ukatu.
Plan Orokorreko aldaketak modua emango lioke halako lizentziei baimena ez emateko. Beraz, Donostiako Udalak «interes publikoko» izaera ukatu ahalko lioke bi proiektu esanguratsuri: besteak beste, Gros auzoan Maria Inmaculada komentua hotel bihurtu nahi duen egitasmoari; eta Jose Elosegi hiribidean dagoen Hermano Garate zahar etxearen lurretan eraiki nahi duten hotelari.
Azterketaren zain, datuek erakusten dute Donostian zenbat handitu den hotelen eskaintza. Joan den hilabetean Donostian %38 leku gehiago eskaini dira hoteletan Europako kultur hiriburu izan zeneko 2016ko abuztuan baino. Turismoan bereziki ona izan zen 2019ko abuztuan baino %18 leku gehiago.
Bidaiari kopuruari dagokionez ere, pandemia aurreko 2019ko abuztuan baino %20 bidaiari gehiagok hartu dute ostatu hiriko hoteletan.
Hotel gehiegi dauden eztabaida, gainera, ez da mugatu hiriko erdigune ondoetara. Antigua auzoan, bizilagunek auzitara eraman dute Arriola pasealekuko etxebizitza eraikin bateko behealdean 220 oheko aterpe bat egiteko proiektua, eta udalak berak behin-behinean obra handietarako baimena ukatu dio.
«Gertatzen ari da, bai. Hiltegietan asko igo da lana», azaldu du Iñaki Goenaga abeltzain eta Enba nekazari elkarteko presidenteak. Hala ere, zehaztu du ez duela entzun ukuilurik itxi edo halakorik egin denik, eta behiren bat hilabete pare bat lehenago kendu duela berak. «Bi arrazoi daude: batetik, ekoizpen kostuak garestitu direnez, behiak lehenago uzten dio errentagarri izateari. Eta, bestetik, haragiaren prezioa igo egin da. Iaz, ekoizpen gastuen eraginez txekor gutxiago sartu zituzten gizendegietan, eta handizkariak behi haragiarekin orekatzen ari dira gabezia hori. Haragitarako saltzea likidezia bizkor lortzeko modu bat da».
Agurne Arbillak behitegia du Iraizotzen (Nafarroa). 200 esne behi ditu, eta 150 txekor. Ez du behirik sakrifikatu, eta Ultzama aldean ere ez du entzun halakorik egin denik. Bai, ordea, Erribera aldean. «Lau bat ukuilu itxi omen dituzte, erretiroa harturikoak eta… Baina, hemen inguruan behintzat, ez dut entzun inor haragitara pasatu denik». Gainera, horrelako albisteek harritu egin dute Arbilla, dioenez esne premia baitago merkatuan; arazoa, baina, haren prezioa da.
Zenbatean ordaintzen diete, bada, litroa esnezaleei? Abuztuan, 45 zentimoan. Aski al da? Ez. Goenaga: «Litro bat ekoizteak 50 eta 52 zentimo artean balio du, eta prezio horrekin %2 eta %3arteko irabazi marjina dugu. Esnezale gehienek urtebete baino gehiago daramate galeretan sartuta. Jaurlaritzaren eta aldundien laguntzarengatik ez balitz, egoera dramatikoa litzateke. Eta, hala ere, guk aurten ez dugu parra egingo gure ustiategian».
Arbilla bat dator. Azaldu du kostuak pandemian hasi zirela garestitzen, eta aurten jo dutela goia. «Duela bi urte, pentsu tona 280 euroan erosten nuen; azken fakturan, 447an [%59ko igoera da hori]. Esnea kobratzen dudan egunean ordaintzen dut, eta sarreren %65 da. Bereiz doa belarra, txekorrentzako pentsua, artoa… Guk artoa beti erein dugu, baina, aurten uzta txarra izan denez, erosi egin behar izan dugu. Iaz tona 48 euroan zegoen, aurten 85 euroan erosi dugu, eta, aste bateko epean, 90etik gora zegoen. Izugarria da».
Pentsua da gastu nagusia, baina ez bakarra. Goenagak buruz daki zerrenda: «Guk bazka erosi behar izan dugu, eta oso garesti, gainera, urrearen prezioan baitago. Erregaiak zenbat igo diren denok dakigu, eta argindarra, noski: hori %300 igo da». Arbillak zehatzago eman du azken datu hori: «Lehen, argindarragatik 800 euro ordaintzen genituen hilabetean; orain, berriz, 3.000». Behitegi modernoek jezteko makinak dituzte, eta horiek argindarra behar dute, baina esnearen hozte prozesua da energia gehien behar duena. Azalpena luzatu du: «35 graduan irteten da, eta lau graduraino jaitsi behar dugu, bizkor. Eta guk 20.000 litroko depositua dugu».
Bi abeltzainak bat datoz esatean urte txarra izaten ari dela, eta egoera orokorrari behin-behineko arazoak gehitu zaizkiela, tartean lehortea. Baina nabarmendu dute joera bat ere bazetorrela aurretik, eta hori da konpondu beharreko arazoa. «Eusteko urte bat da, aurrezkiei tira egitekoa», zehaztu du Goenagak. «Guk zera eskatzen dugu: salneurria ez dadila izan ekoizpen kostuak baino apalagoa. Horrela, behintzat, ez dugu galduko. Nik ez diot esango banatzaile edo garraiolariari galerak izateko, baina bakoitzak berea erants diezaiola kateari. Guk, horrela, ez daukagu ezusterik, eta administrazioak ezin du betirako jarraitu galerak konpentsatzen».
Laguntzen gaiak haserretu egin du Arbilla, ez baitute ezer konpontzen, dioenez. Hari galdetuta, argi du litroaren prezioa igo behar dela, baina ez da erraza, esnearen sektorean maiz erosleak jartzen baitu salneurria. «Igotzen ez bada, denok itxiko dugu, eta ez da esnerik izango. Denok diot, abeltzain guztiak gu bezala dabiltzalako. Agian, urte gehiago daramatzanak mailegu txikiagoa du, baina denok gabiltza estu». Azalpenaren amaieran berretsi du ez duela asmorik behirik kentzeko, baina, sektorearen egoera ikusita, hiltegiek martxa onari eutsiko diotela dirudi.
