Espainiako Gobernuak 10.500 euroko diru-sarrerak iragarri dizkio Bruselari, energia-krisiari aurre egiteko. Gobernuak 2023ko Aurrekontu Plana bidali dio Europako Batzordeari. Plan horrek diru-sarreren eta gastuen bi agertoki ekonomiko aurreikusten ditu lehen aldiz.

Ehunka euskal pentsiodun joan dira Madrilgo manifestazioan parte hartzera. Pentsioak urteko KPI pilatuaren arabera igotzea eta gutxieneko pentsioa batezbesteko soldataren % 60koa izatea eskatzen dute.

Gasaren fakturak familia askoren amesgaizto bihurtu dira energia krisiak eztanda egin zuenetik. Herritar andana garestitzeari aurre egiteko neurrien bila dabil geroztik, eta askok urteetan irakurri gabeko kontratuak atera dituzte mahai gainera.

Azken baliabideko tarifara (TUR, gaztelerazko laburduran) jotzeko gomendatu die OCU Erabiltzaileen eta Kontsumitzaileen Elkarteak gas naturala duten kontsumitzaileei. Tarifa hori merkatu arautuko merkaturatzaileek eskaintzen dute: besteak beste, Naturgy, Endesa, Iberdrola eta Baser enpresek.

Espainiako Gobernuak finkatzen ditu tarifaren baldintzak eta prezioa. Hiru hilabetean behin eguneratzen ditu: urtarrilean, apirilean, uztailean eta urrian. Kontsumitzaileek ordaintzen duten kopuruaren zati bat finkoa da, eta bestea gas naturalaren prezioaren arabera aldatzen da. Hortaz, tarifa urtean lau aldiz garestitu edo merkatu daiteke.

Azken urtean gasak nazioarteko merkatuan izan duen igoera ikusita, joan den uztailean gobernuak erabaki zuen azken fakturari gehienez %15eko igoera aplika dakiokeela. Merkatu librean, berriz, ez dute mugarik ezarri.

Kepa Loizaga OCUko ordezkariak BERRIAri azaldu dionez, merkaturatzaileek «interes gutxi» dute beren bezeroak tarifa batetik bestera aldatzeko; izan ere, handiagoa da merkatu librean lortzen duten etekina. OCUk egindako kalkuluen arabera, hiruhileko honetako prezioekin urtean batez beste 723 euroko faktura ordainduko lukete azken baliabideko tarifa duten etxebizitzek; gas kontsumo beragatik, urteko faktura 1.500 eurokoa litzateke merkatu librean.

Orain arte, tarifa arautua kontratatzeko baldintzetako bat izan da urteko gasaren kontsumoa 50.000 kilowatt-ordutik beherakoa izatea. Urte luzez, gas galdara zentralak dituzten etxebizitzek ez dute merkatu librera jo beste aukerarik izan, eraikin bateko etxebizitza guztien urteko gas kontsumoaren baturak gainditu egiten baitu gobernuak jarritako langa.

Hala ere, Pedro Sanchez Espainiako Gobernuko presidenteak herenegun jakinarazi zuen azken baliabideko beste tarifa bat sortuko dutela gas galdara komunitarioa duten herritarrentzat. Horri esker, etxebizitza horien berogailuen fakturak erdia baino gehiago apaltzea espero da.

Nola aldatu daiteke?

Azken baliabideko tarifara aldatzeko, kontsumitzaileak kontratatua duen merkaturatzailera jo behar du. Behin eskaera eginda, merkaturatzaileak hiru asteko epea izango du aldaketa gauzatzeko. Hala ere, eskaera egin aurretik orduan indarrean dagoen merkatu libreko kontratua kontuan hartzeko gomendatu dio Loizagak kontsumitzaileari, Izan ere, baliteke aldaketa egiteko kontratu hori amaitu arte itxaron behar izatea.

Azken baliabideko tarifaren harpidetza ez da behin betikoa. Beraz, nahi badu, kontsumitzaileak aukera izango du hiruhileko baten ostean merkatu librera itzultzeko, hala komeni bazaio.

Amazon Internet bidezko salmenta atariak Trapagaranen (Bizkaia) duen logistika zentroko langileak grebara deitu dituzte, etziko. 109 langilek dihardute biltegian, eta lau orduko lanuztea egingo dute. Banatzaile guztiak, berriz, autonomoak edo azpikontrataturikoak dira. Sindikatuen eskaera nagusiak hiru dira: soldatak KPIaren arabera eguneratzea, asteburuetako lana mugatzea, eta banatzaileei subrogazio eskubidea aitortzea. Konpainiaren irabazi handiak ikusita, arazorik gabe onartzeko moduko eskakizunak iruditzen zaizkie.

Biltegia 2019ko ekainean ireki zuten, eta etzikoa izango da bertan egingo den lehen greba. 05:30etik 09:30era egingo dute. Langileek Bizkaiko garraio lan hitzarmenaren eraginpean dihardute. Kontua da gidarientzat pentsaturiko itun bat dela, eta biltegiko langileek mailaketa baxuena dute. 19.400 euro gordineko soldata jasotzen dute urtean, 15.600 garbi inguru; edo, beste modu batera esanda, 1.040 euroko hamabost ordainketa.

«Baina hori ez da Trapagarango errealitatea», azaldu du Gotzon Mardarats LAB sindikatuko kideak: «Langile gehienek %50eko edo %80ko lanaldia dute; beraz, ez dira kopuru horietara iristen». LABek hiru ordezkari ditu langile batzordean, eta ELAk eta Managers sindikatuak bana.

Ituna indarrean egongo da 2024ra arte, eta hurrengo bi urteetan %3,5eko eta %3ko soldata igoerak aurreikusten ditu, KPIaren igoeratik oso urrun. LABek beste akordio bat nahi du, erosahalmena bermatuko duena. Helburua zentro logistikoetara egokituriko hitzarmen propio bat da. Esaterako, ordutegiaren berezitasunak —01:00etan hasten da lanaldia, eta 09:00ak aldera bukatzen— barne hartuko lituzkeena, baita egutegian izandako aldaketak ere. Erosketa ohituren aldaketen eraginez, gero eta asteburu gehiagotan egiten dute lan, eta ez dute inolako pizgarririk jasotzen.

Eskarien beste adarra Trapagaranen aritzen diren banatzaileak dira. Hirurehundik gora dira, autonomoak eta eta azpikontrataturiko sei enpresaren langileak. LABek haiei subrogazio eskubidea aitortzea nahi du; alegia, azpikontrata duen enpresa aldatuta ere, gidariek Amazoneko lanari eustea. Luzera begira, garraio ituna eskatzen dute haientzat ere. Gaur egun banatzaileena aplikatzen zaie, eta aldaketa jauzi handia litzateke soldatan: urtean 14.000 euro gordinetik 23.000ra.

«Urgentziaz», «tarrapataka» ari dira sindikatuak. «Bizpahiru egun izanen ditugu jendea karrikara ateratzeko», azaldu du Argitxu Dufau LAB sindikatuko Ipar Euskal Herriko koordinatzaileak.«Bada zinezko haserre bat: enpresa handiak sekulako irabaziak lortzen ari dira», Patricia Glory CGTko Ipar Euskal Herriko idazkaria nagusiaren hitzetan. Heldu den astearterako greba orokorrerako deia egin dute CGT, FO, FSU eta Solidaires sindikatuek. Frantzia osorako deia da, eta Ipar Euskal Herrian ere eginen dute protesta. 10:30ean bilduko dira, Baionako suprefetura aitzinean elkarretaratzea egiteko. Jende kopuruaren arabera manifestazioan abiatuko direla baieztatu du Herve Larrouquert FO sindikatuko buruak.

Egoeraren «larritasuna» azpimarratu dute guziek. Total Energies enpresaren petrolio iraztegietan hasi zen mugimendu soziala. Langileek %10eko lansari emendatzea eskatzen dute, inflazioak eragindako biziaren garestitzera egokitu eta, horrez gain, enpresak izandako irabazien parte bat langileei joan behar zaiela aldarrikatuta. Greba mugimendua gogortuz joan da, eta erregai eskasia eragin du, Frantzia iparraldean bereziki. Hori hala, bortizkeriarekin erantzutea erabaki du Frantziako Gobernuak, greban dauden langileak lanera behartuta. Erabaki horrek «piztu du sua», Gloryren erranetan.

Dufauren hitzetan, greba eskubidearen «urraketa biziki larria» da, eta greban dauden langileei elkartasuna erakusteaz gain, kolektiboki erantzuteko beharra azpimarratu du: «Ez da anitzetan ikusi halako egoerarik Frantziako Estatuan: biziki seinale txarra da».

Frantziako Gobernuak ondoko hilabeteetarako aurreikusi duen agendari buru egiteko beharra ere aipatu du Dufauk. Langabeziaren erreformaren ondotik, pentsioen erreforma aurreikusia dute, eta, besteak beste, erretiro adina 65 urtera gibelatu nahi dute.

Kamioiek 2023ko urtarrilaren 1ekin aurrera ordainduko dute N-240 eta BI-625 errepideetako bidesaria. Bizkaiko Aldundiak Europako Batzordeak ezarritako gehienezko prezioa baino merkeagoa jarriko ditu, eta deskontuak emango dizkie maiz erabiltzen dituztenei eta ibilgailu eraginkorrei.

EAEko erakundeek % 2ko deflaktazioa adostu dute PFEZn 2023rako. Gainera, Eusko Jaurlaritzak, aldundiek eta udalek 2023ra arte luzatuko dute 200 euroko kenkaria 30.000 euro baino gutxiagoko zerga-oinarrietarako.

2022ko iraileko behin betiko KPI datuak arloka. Hauek dira erosketa saskian gehien garestitu diren produktuak: Esnea, olioa, arrautzak eta zerealak.

Energiaren prezioei aurre egiteko planak iragartzen ari dira azken egunotan Europako Batasuneko estatuak, eta bakoitza bere gihar ekonomikoaren araberako neurriak ezartzen ari da. Portugalek herenegun esan zuen 3.000 milioi euroren laguntzak emango dituela, eta Espainiako presidente Pedro Sanchezek kopuru bereko plan baten berri eman zuen atzo. Urrun daude biak ala biak Alemaniak martxan jarriko duen 200.000 milioi eurokotik, baina Madrilgo gobernuak uste du plan horrek konpondu egingo duela, hein batean behintzat, gas berogailu komuna erabiltzen duten bizilagun komunitateen arazoa.

Hala, tarifa arautu berri bat sortuko du Espainiako Gobernuak komunitate horientzat, jasotzen ari diren faktura handiak arintzeko. Madrilek kalkulatu du etxebizitza horien berogailuen faktura erdira jaitsiko dela neurri horri esker, eta 1,7 milioi familia daudela onura hori jasotzeko moduan Espainiako Estatuan. 2023ko bukaera arteko neurri berezi gisa aktibatuko dute laguntza hori.

Sanchezen gobernuak iaz onartutako araudi berrian dago galdara komunitarioen arazoaren jatorria, hain zuzen, gas naturalaren azken baliabideko tarifarako sarbidea urteko 50.000 KWh baino gutxiagoko kontsumoetara mugatu zuelako. Erabaki horren ondorioz, galdara komunitarioa duten etxebizitzak energia kontsumitzaile handitzat jotzen dira, eta horrek energia baliabideen erabilera oso intentsiboa egiten duten enpresekin parekatzen ditu.

Bonu soziala

Bestalde, Madrilek argindar fakturan ere eragin nahi du bonu soziala dutenen deskontuak handituz. Gobernuaren plan bereziak irauten duen bitartean %65eko deskontua izango dute kontsumitzaile zaurgarri gisa jo direnak, eta %80koa kontsumitzaile oso zaurgarri direnak. Gainera, %15 igoko dute deskontu horiek aplikagarri diren energia kantitatea. Aurretik ere handitu zituzten bonu sozialaren deskontuak, %25etik %60ra eta %40tik %80ra, zaurgarrienen kasuan.

Hego Euskal Herrian, 70.000 familia inguruk jasotzen dute laguntza hori, baina aurrerantzean gehiagok lortu ahal izango dute bonu soziala. Kategoria berri bat izango baitu bonuak; hala, diru sarrera apaleko familia gehiago izango dira laguntza horien onuradun. Talde berri horretako familiek %40ko deskontuak izango dituzte beren fakturetan 2023. urteko amaierara arte.

35.000 milioiko aurreztea

«Espainia da, gobernuak egindako ahaleginari esker, Europako herrialde sinesgarriena energia krisiari aurre egiteko proposamenetan», esan zuen Sanchezek Espainiako Kongresuan, krisi hori Errusiako presidente Putinek eragin duela gaineratuta.

Zaila da kalkulatzea Hego Euskal Herrian zenbat herritarrek jaso ahal izango dituzten iragarritako azken laguntzak, baina milaka izango dira. Sanchezek azaldu du Madrilek hartutako neurriek modua eman dutela 35.000 milioi euro aurrezteko 2021eko ekainetik, betiere energiaren prezioei aurre egiteko, eta, horien artean, berezko garrantzia izan duela gasaren prezioari muga bat jartzeko salbuespen iberiarrak.

Siemens Gamesak eta sindikatuek bilera egutegi bat finkatu dute