Batera edo bestera, sektoreko 25.000 beharginek lan ituna izango dute atzeraldi hotsa gero eta ozenagoa den honetan, eta Bizkaian eta Nafarroan gori-gori dauden metalgintzako lan gatazkek badute erreferentzia bat adostasunerako. Hala, sektorean egitekoak ziren greben atarian, lanuzteak baztertu egin dituzte akordiora batutako sindikatuek.
Atzo goizeko bileran proposamen berria egin zien SEAk sindikatuei, eta, arratsaldean, grebaz hitz egiteko deitua zuten prentsaurrekoa bertan behera utzi zuten ELAk, LABek eta CCOOk. Haren partez, patronalarekin bigarren txanda bat egin zuten, 17:00etan, eta 18:30erako akordioa lortu zuten, betiere ELAren ezezkoarekin. «SEAren proposamenak ez du KPIa bermatzen, eta proposatutako hobekuntza eskasak gutxiengo batentzat dira», esan du ELAk.
2025 arte, %15eko igoera
Energia krisia hasi zenetik eragile sozialek lortu duten lehen hitzarmen kolektibo handia da; handienen artekoa, esan nahi baita. Soldatak %15 handituko dira akordioa indarrean dagoen epean, eta, hura iraungitzean, gaurkotze klausula bat aplikatuko da KPIa soldata igoera baino gehiago gertatu bada.
Halaber, sektoreko gutxieneko soldata 20.445 euro izango da; orain arte 17.480 zen. Igoerak honela izango dira: 2021ean, %2 18.000 eurotik beherako soldatentzat; %1,5 besteentzat. 2022an, %6,5; 2023an, %3; 2024an, %2,5; eta 2025ean, %2. Horien ondoren, gaurkotze klausula aplikatuko da KPI guztia berreskuratzeko, beharrezkoa balitz.
LABek jakinarazi du bere afiliatu eta delegatuen berrespenaren faltan aurreakordioa erdietsi duela beste eduki hauekin ere: ultraaktibitate mugagabea, inaplikazio klausula, eta zortzi orduko jardunaldiaren jaitsiera. Horrez gain, beste eduki hauek ere jaso ditu SEAk, LABek, CCOOk eta UGTk egindako hitzarmenak: antzinatasuna igoerei lotuta egotea —izoztuta zegoen 2018tik—; izatezko bikotekideak eta bikotekide ezkonduak berdintzea baimenetan; medikutarako laguntze baimenak Osasun Zerbitzu Publiko guztietara zabaltzea —orain arte, soilik Osakidetzarako ziren—.
Era berean, ABLEetan lan egindako denborak antzinatasunean eragina izango du, eta, subrogazioan, zuntz optikoa eta telefono linearen instalazio eta mantentzera zabalduko da. Gainera, Berdintasun Batzordea egongo da, «non LGTBI+ kolektiboak ikusgaitasuna izango baitu», LABen azalpenetan.
Sindikatu abertzaleak gogorarazi du ia hogei urtez erorita egon den eragin osoko ituna berreskuratu dutela, «sektorean zegoen anabasari aterabidea emanez». «Gainera, sektorearen aldarrikapen nagusietako bat jasota geratu da: lan hitzarmenak iraun bitartean, KPIa bermatuta dago».
«Bere garaian enpresa ekintzaile batzuk egin zuten handi lurralde hau, eta orain ekintzaile belaunaldi berri bat behar dugu»: Iñigo Urkullu lehendakariak hitz horiekin eman zion ongietorria atzo BAT zentroari. Baina zer da zehazki BAT zentroa? Bizkaia dorreko zortzi solairu —seigarrenetik hamahirugarrenera, Primark arropa dendaren gainean— hartuko dituen «nazioarteko ekintzailetza zentro» bat da. Egun, lau solairu daude erabilgarri, eta «hurrengo urtean» hasiko dira beste laurak egokitzeko lanekin.
Inaugurazio ofiziala atzo izan zen, hala moduzkoa prentsarentzat. Urkulluk ez ezik, Unai Rementeria Bizkaiko ahaldun nagusiak, Juan Mari Aburto Bilboko alkateak eta Gonzalo Sanchez PwCko presidenteak ere hartu zuten hitza. Hedabideak deitu zituzten, baina kazetariek ezin zuten azpiegitura bisitatu. Zuzenean eraman zituzten seigarren solairuko ekitaldi aretora, eta galderarik gabeko aurkezpen bat antolatu zuten. Dorreko kudeatzaileekin edo maizterrekin hitz egitea ezinezkoa zen.
Erakundeek eta kudeatzaileek nazioarteko zentroa izatea nahi dutela nabarmendu zuten, baina hor dauden lehen enpresa gehienak euskal jatorrikoak dira. Hor egongo dira, besteak beste, BBK eta BBVA bankuak, Euskaltel, Iberdrola, Mondragon taldea eta Tubacex. Deigarria da Retabet apustu etxea ere BATen egongo dela. Lehen 40 start-up-ei dagokienez, hainbat arlotakoak daude. Gehienak iragan hilaren 5etik daude dorrean.
Fiskalitatea hizpide
Urkulluk bokazio ekintzailea sustatzeko «euskal ekosistema» bat sortzearen garrantzia nabarmendu zuen. Zehaztu zuen norabide horretan 400 milioi euroko «ahalegin fiskala» egiteko prest dagoela. Ekosistema horrek sendoa, lehiakorra, komunikabide onekin loturikoa eta erakargarria izan behar duela azaldu zuen. Alde horretatik, «ekintzailetza sustatuko duen fiskalitatea» goratu zuen.
Zerga politikari eginiko erreferentzia ugari egon ziren aurkezpenean, lau hizlariek aipatu baitzuten. Rementeriak «fiskalitate ausart» baten premia defendatu zuen; Sanchezek, berriz, esan zuen Bizkaiko «inguru fiskala» egokia dela horrelako egitasmo bat bultzatzeko, eta «palanka fiskalak» aipatu zituen. Aburtok ere egin zien aipamena, baina hark erakundeen arteko elkarlana goratu zuen gehiago, baita Bilbok duen komunikazio sarea ere. Aireportua aipatu zuen, eta aurreratu AHTa «aurki» iritsiko dela.
Eriz Sainz Gurtubai da BATen zuzendaria. PwCk aukeratu zuen kargurako, eta Jordan Guardo haren albokoa izango da. Guardok zazpi urte egin ditu Bilboko Udaleko aholkulari gisa. PwCk lehiaketa publiko bitartez lortu zuen kudeaketa. 18,8 milioi euroko eta hamabost urteko kontratua da. Impact Hub Ingalaterrako enpresak helegitea jarri zion erabakiari, baina gero bertan behera utzi zuen, PwCrekin akordio bat lortu ondoren.
Bestalde, Bilboko EH Bilduko taldeak gogor kritikatu du udalak Bizkaia dorrean eginiko inbertsioa. Koalizio abertzalearen arabera, udalak, guztira, 26,5 milioi euro gastatu ditu dorrean. Nabarmendu du bilbotarrei «oso garesti» irtengo zaiela egitasmoa, eta gastu hori «gardentasunik gabe» eta «justifikaziorik gabe» egin dela salatu du.
Elkarrekin ziren lizeoan, eta biek literatura baxoa egin zuten, Donibane Garaziko Nafarroako ikastetxean. Pauline Texier arkitektura ikasketetan ibili zen (Tauste, Espainia, 1992), eta Kattin Xilibolost zientzia politikoetan (Uhartehiri, 1992). Ibilbide ezberdina izanik ere, biak artzain bilakatu dira, eta lehen artzain urtaroa bukatzen ari dira. Texierrek, Aldudeko bikote baten segida hartzeko; Xilibolostek etxondoko segida hartu du, Uhartehiri Etxeberrian.
Zer oroitzapen duzue lizeoaz?
PAULINE TEXIER: Onak. Lizeo ttipi bat, jende izarikoa.
KATTIN XILIBOLOST: Ontsa aditzen genuen elkar; aski motibatuak ginen. Irakasle on batzuk bagenituen. Giro ona ekartzen zuen.
Orduan irudikatzen zenuten laborantzan ariko zinetela?
TEXIER: Batere ez!
XILIBOLOST: Tttipitan laborantza ezagutu dut; orduan banekien kabalekin-eta kanpoan ibiltzea maite nuela. Baina banekien ez nintzela prest. Beste zerbait nahi nuela ezagutu, mundua ikusi.
Zer ikasketa egin dituzue?
TEXIER: Arkitektura eskola egin nuen, Parisen. Arte horretan, bidaiatu dut, eta ohartu ez nintzela Parisen egonen; Euskal Herrirat sartu nahi nuen. Ustez arkitektura egiteko izanen zela. Laborantzan hasi nintzen ordezkapen bat eginez, hilabete batez. Gero bi, hiru hilabete…; bost urtez segitu dut.
Eta zuk, Kattin?
XILIBOLOST: Bilborat joan nintzen zientzia politikoko eta administrazioko lizentziatura egitera. Biziki urte ederrak izan dira. Hortik landa, bidaiatzeko enbeia nuen. Gogoa nuen Askapenarekin zerbait egiteko, eta Boliviara joan nintzen. Itzuli, eta lana atzeman nuen segidan Mediabask-en; lau urte pasa egon naiz.
TEXIER: Irrigarri da, zeren eta ni ere Bolivian egon nintzen.
XILIBOLOST: Egon gara La Pazen, biak, ber momentuan, eta ez genuen elkar gurutzatu.
Pauline, arkitekturan bazenuen gogo berezirik?
TEXIER: Diziplina bera maite dut, baina ez nuen ikusten ofizioan zer eginen nuen. Gauza biziki konkretuak egin nahi nituen -lur-lasto eraikuntzak edo-; ez bostehun bizitegi sozialeko egitasmoak. Laborantzan eskas nituen egintza konkretu horiek aurkitu ditut. Arkitektura maite dut: gauzak pentsatzea, marraztea, eraikin aztertzea, baina ofizio gisa horretan loratzeko, ez nuen ikusten. Eta ez nuen hirian egon nahi.
Kattin, zientzia politikoek zer ekarri dizute?
XILIBOLOST: Munduaren ibiltzeko eran zerbait ulertzea xerkatzen nuen. Ekarri dit Euskal Herria hobeki ezagutzea; sistema politiko batzuen, hemengo historia hobeki ulertzea. Azken urteetan plantan eman ziren dinamikak hurbiletik aztertzea: Gure Esku, bake prozesua. Ikasleon artean eztabaida interesgarriak genituen. Bilbon egin harremanek anitz ekarri didate.
Kazetaritzatik zer atxiki duzu?
XILIBOLOST: Ezin da eneatu kazetaritzan; ikasten duzu egun guziz, eta behar duzu biziki fite ikasi. Beharbada ikasketek eman didate sintesia, analisia egiteko gaitasun hori; dinamika batzuk ulertzeko: instituzioenak, indar harremanen funtzionamenduak… Lurralde baten ezagutza ez da sekula fini. Beti aldakorra da, baina, aldi berean, gauza berdinak errepikatzen dira, ber problematikak. Aspertzen du ikustean ez direla konpontzen. Xantza ukan dut konfiantza egin digutelako; utzi digute gauza sakon batzuei buruz idazten: elkargoaren sortzea, ETAren bukaera, eta hainbat borroka sindikal eta sozial.
Noiz hazi da zuen baitan laborantzan instalatzeko ideia?
XILIBOLOST: Hasiera eta bukaera nozio horiek ez ditut barneratuak. Uste dut beti elikatu dela bizian. Bilbon nintzelarik, gustura nintzen, baina banekien ezingo nuela bizi osoa pasatu hirian. Euskaldun gisa, edo Etxeberriko gisa, bazen pisu hori: “Zer bilakatuko da etxaldea?”. Kezka hori beti hor izan dut. Joan da bere bidea egiten, ohartu arte kezka sakona zela; orduan, pertsona batzuen ezagutzeak ahalbidetu du pentsatzea instala nintekeela bakarrik.
TEXIER: Ordezkari gisa hasi nintzen, beraz. Ontsa sentitzen nintzen, eta ttipitik ezagutzen nuen etxaldea zen. Arkitektura diploma pasatu, eta egin nuen: “Orain zer eginen dut? Hirugarren sasoi bat edo arkitekturan hasi?”. Ohartu nintzen sekula Baionan lan egiten banuen arkitektura tailer batean, ez nituela bildotsak sortzen ikusiko. Pena egin zidan bihotzean. Hirugarren sasoia egin nuen, gero eta gehiago ontsa aditzen ginen enplegatzaileekin, eta agertu zen ez zutela segidarik izanen. Pentsatu nuen: “Uzten baditut, nola eginen dute?”. Joan den neguan serioski mintzatu ginen segida har nezan.
XILIBOLOST: Ene instalazioa aukerak egin du; Ttele Leizagoienen [Amendüze Mantenunian] etxean egin nuen ikastaldia. Ongi sentitzen nintzen. Ttelek artaldea saltzekoa zuenean, ikusten nuen jendea etortzen etxaldera eta bihotzeko ximikoa sentitu nuen: “Uzten badut pasatzen, ez dut jasanen! Damutuko zait”. Gau batez erabaki nuen artaldea hartzea. Eta gure amaren jakintza joaten uztea zaila izanen zitzaidan, ama hasi baitzen amatxiren errezetekin gasnatzen; entseatzen, ikasten. Aberastasun hori uztea…
TEXIER: Nik ere banekien artzain bikoteak ardiak salduko zituela. Ardi horiek ene haurrak bezala zitzaizkidan; beste nehork ez zitzakeen eros. Bizi baten eraikuntza galtzea izanen zen. Hainbeste maitasunekin egina delarik, ez dituzu utzi nahi.
XILIBOLOST: Ezagutu ditugu artalde hori utzi behar zutenak; ikusi dugu zer erran nahi duen artalde horrek haientzat. Zerbait humanoa bada gibelean; ardura bat sentitzen duzu.
TEXIER: Gauzak ez dira halabeharrez egiten; bada une bat lerrokatzen baitira, eta zentzua dute. Begi bistakoa bilakatzen zaizu.
XILIBOLOST: Hori ulertu dudanean, lasaitu nau, arrunt. Zentzuzko zerbait egiten ari nintzen, inork behartu gabe. Historiaren pisu hori ez da gehiago pisu bat, baina indar bat.
Berezko artzain gisa lehen urtaro osoa eginik, nola joan da?
XILIBOLOST: Biziki kontent naiz. Ontsa pasatu da. Ez dut ukan halako arazo berezirik. Ontsa inguratua izan naiz, eta biziki inportantea izan da bai moralki, bai praktikoki. Gero, dena berria izan da. Bada ikasteko, beti.
TEXIER: Bortuaren deskubritzea izan da. Neguko eta udaberriko arditegi lana ezagutzen nuen. Bortuan, kanpoan: aroa, lakastak…; hori guzia, ez. Egia erran, biziki ontsa pasatu da. Leku polita da, handia, eta bazen bazka; ehun ardi ditudalako, lehen laurehun bazirelarik. Beste artzainak ezagutu ditut, eta ontsa joan da.
Segidarako zer gogo duzue?
XILIBOLOST: Hasi naiz, baina ez dut deus ikusi oraino. Pentzeen kudeaketaz guti dakit; behar dut barneratu. Gasnatzea, berdin; beharbada, beste gasna mota bat egin. Egiten dudana ahal bezain ontsa egitea izanen da ene erronka, ahal bezain gustura: biologikoan lan egitea eta autonomiara buruz tiratzea. Eskala ahal bezain ttipi eta humanoan, denbora hartuz enetako.
TEXIER: [Etxalde] Transmisioa ontsa egitea. Ontsa begiratu eta ulertzea duten sistema, gero nihaurrena sortzeko: ardi kopurua beheitituko dut, mailegu sisteman sartu gabe. Pentzeko lanetan ez dakit deus, eta ikasi beharko dut. Ene ideia da maiatzean igotzea, gasna egitea bortuan. Mendiarekin gehiago lan egitea. Zuhain gutiago erosiz. Salmenta zuzena lantzea. Biologikoa, beharbada egun batez. Berdin, partaideak bilatu?
Etxaldeko?
TEXIER: Anaia eta ahizparekin asmoa genuen elkarrekin plantatzea. Buru izkin batean gelditu da. Anaiak gaztainak, sagarrondoak eta beste lantzen ditu. Ahizpak naturopatia ikasten du; etxalde pedagogiko baten ideia bazuen.
Batak besteari zerbait errateko?
XILIBOLOST: Zoriondu! Pozten naiz. Kuraia eta konfiantza ematen du beste norbait instalatzen ikusteak; adineko lagun bat. Bagara neska andana bat azkenean artaldeekin, gasnatzen dugunak.
Pauline Texierena.
• Artzain soil eta lurrik gabe da, momentukoz, Pauline Texier, etxaldearen segida hartu artean.
• Alokatuko duen etxaldea: Enautenea (15 Ha).
• Bortua: Beraskoainen (Nafarroa), Sorogain ondoan.
• Ehun bat ardi. Manex buru beltzak.
Kattin Xilibolostena.
• Etxaldea: Etxeberria (25 Ha lur eta 5 Ha oihan).
• Bortua: Soihartze.
• Ehun bat ardi. Manex buru gorriak nagusiki; buru beltz bakar batzuk.
Stuttgartek zer erabaki zain daude Gasteizen. Iragan uztailean lan hitzarmena adostu ostean, multinazionalaren teilatuan dago pilota orain. 1.200 milioi euroko inbertsioa iragarri zuen taldeak egungo lantegia egokitu eta ekoizpena bikoiztu ahal izateko. Lantegia elektrifikatzen hasteko, baina, zuzendaritzarentzat ezinbesteko betebeharra zen datozen urteetarako lan baldintzak finkatuta edukitzea, eta hala adostu zuen sindikatuekin azkenean. Diruaren hotsik ez da entzuten oraingoz, ordea.
Eusko Jaurlaritzako lehendakariak irailerako espero du «iragarpena», baina langileek ez dute horren berririk. «Lan hitzarmena indarrean dago jada, baina inbertsioei buruz inork ez du ezer esan oraindik», gaitzetsi du langile batzordeko presidente Igor Gebarak (ELA). «Ulertzen dugu akordioan sinatu bazen hitzarmena indarrean egongo zela inbertsioak iragartzen direnerako, ituna indarrean egonda diruak iritsi beharko duela».
Erakundeek argi dute ibilgailu elektrikoak egiteko planta berri bat eraikiko dutela. Gasteizko Udalak baimena emana dio jada Mercedesi gaur egungo lantegiaren orubean fabrika handitu eta azpiegitura berriak eraikitzeko. Argitzeke dago, ordea, noizko egongo den martxan plataforma berria eta zehazki zer modelo ekoitziko duten bertan.
«Uste dugu orain ekoizten ditugun furgoneten antzeko bat izango dela, baina elektrikoa. Ez dakigu gehiago oraingoz», adierazi du Gebarak. Jakinarazi du, hala ere, «Europako legeek baimentzen duten artean» errekuntza motordun ibilgailuen ekoizpenari eutsi egingo dietela. «Hori oso argi dauka konpainiak».
Kezka Landabenen
Iruñean ziurtzat jotzen da auto elektrikoaren ekoizpena; are, 2025aren amaierarako prest egon beharko luke plataforma berriak, 2026an ekoizpenarekin hasi ahal izateko. SUV edo noranahiko itxurako auto arinak egingo dituzte, zuzendaritzak langileen ordezkariei azaldu dienez. Egiaztatzea falta da, hala ere. «Hemen aspalditik ari dira lanean ibilgailu elektrikoen ekoizpenari begira, eta kopuru handiekin gainera: urtean 350.000 auto baino gehiago ekoizteko asmoarekin, zehazki», adierazi du Igor Peñalver langile batzordeko kideak (ELA).
Zalantza nagusietako bat hori da, hain zuzen: zenbat auto ekoitziko dituzten guztira, eta, beraz, zenbat langile beharko diren horiek egiteko. Izan ere, ez dago argi oraindik zenbat ordu behar diren ibilgailu elektriko bat ekoizteko. «Esaten dute errekuntza motorra dutenek baino gutxiago behar dela. Horrek langileengan eragin dezake. Hala ere, ibilgailu kopurua handitu daiteke, eta horrek bermatuko luke oraingo langile kopuruari eustea», esan du Peñalverrek.
Giltzarri asko zehazteke daude oraindik; ziurgabetasuna handia da, eta horrek kezka eta urduritasuna eragin du. Hauteskunde sindikalak ere egingo dituzte heldu den martxoan, eta lan ituna berritzea tokatuko zaie 2024an. Horrek guztiak askotariko mugimendu eta zurrumurruak airatu ditu. Asteon zabaldu da, esaterako, Martorellen (Herrialde Katalanak), Seaten lantegian egingo dituztela Landabenen egitekoak ziren auto batzuk.
Peñalverren hitzetan, «beldurra» zabaltzea eta lan baldintzetan eragitea dute helburu. Horregatik, «zuhurtziaz» hartu dituztela nabarmendu du. Sindikatuek zuzendaritzari eskatu diote, hala ere, 2026tik aurrerako ekoizpen bolumenen helburuan aurrerapausoak emateko, soilik horrela bermatuko dutelako egungo lanpostuei eustea.
Bide horretan Europako funtsetan presio egiteko eskatuko diote, halaber, Nafarroako Gobernuari. Datorren astean egingo diote eskaera, auto elektrikoen ESEPEaren —ekonomia suspertzeko eta eraldatzeko proiektu estrategikoaren— laguntzen inguruko bileran. Funts horien banaketak argituko du etorkizuna.
Egokitzapena giltzarri
Aldaketak autogintza osoari eragingo dio, hala ere. Euskal Herrian enpresa asko dira bi ekoizle handien hornitzaile, eta horiei ere eragingo die. Batzuei beste batzuei baino gehiago, osagai batzuk aldatuko direlako, baina beste batzuk ez. Egokitzapena, beraz, giltzarri izango da guztientzat. Edonola ere, inork ez du zalantzan jartzen bi enpresek traktore lanak egiten jarraitzeak duen garrantzia sektorearen etorkizuna bermatu ahal izateko.