Statkraft Norvegiako enpresak EAEn bi parke eoliko jarri nahi ditu martxan, 2027an

Kontsumoko Prezioen Indizearen (KPI) abuztuko behin betiko datua argitaratu du gaur Estatistikako Institutu Nazionalak (INE), orain bi aste datu aurreratua kaleratu ondoren; urte arteko tasa lau hamarren jaitsi zela argitaratu zuten orduan, % 10,4raino.

Bigarren urtez jarraian pentsioen erreforma izango da udazkeneko folletoietako bat. Iaz egin bezala, Espainiako Gobernuak bilera sorta hasi du UGT eta CCOO sindikatuekin eta CEOE patronalarekin, Hego Euskal Herriko biztanleei eragingo dien etorkizuneko pentsio sistema diseinatzeko. Kotizatu beharreko urte kopurua eta gehienezko kotizazioak igo ala ez dira korapilo estu bateko hari muturrik gogorrenetako bi. Negoziazioak, gainera, erlojupekoak dira, Espainiako Gobernuak urte amaiera arteko epea baitu. Izan ere, negoziazio mahaitik irteten den erreformak Europako Batzordearen oniritzia behar du. Hark ameto egitea ezinbestekoa da Europako funtsen bigarren ordainketa handia egiteko.

Jose Luis Escriva Espainiako Gizarte Segurantzako ministroaren ardura izango da negoziazioak bideratzea. Artekari hutsa baino askoz gehiago izango da, hari baitagokio proposamenak mahai gainean jartzea. Berak esana da «baikorra» dela eta eragile sozialak ados jarriko direla uste duela. Iaz gauza bera esan zuen, eta, azkenean, patronalaren oniritzirik gabe onartu zuen erreforma.

Prozesuari ekin aurretik, Escrivak bere proposamenen zertzelada batzuk jakinarazi zituen atzo RNE Espainiako irratiari emaniko elkarrizketan. Esaterako, irmoki ukatu zuen kotizazio epea 25 urtetik 35era zabalduko duela: «Gure proposamena ez da hori izango, inondik ere ez». Pentsiodunen elkarteak eta sindikatuak sistematikoki agertu dira aukera horren aurka, pentsioa kalkulatzeko kotizazio epea luzatzeak erretiro ordainsaria murrizten duela uste duelako.

Egun lan bizitzako azken 25 urteen arabera kalkulatzen da pentsioa. Teorian langilearen lan urte onenak dira, kotizaziorik handiena dutenak. Azken urteetan, baina, joera hori aldatzen ari da, eta langileen herenentzat azken urteak ez dira onenak. Besteak beste, batzuek langabeziara jotzen dutelako erretiroa hartu aurretik. Escrivaren ustez, «buelta bat» eman behar zaio kalkulu sistemari, «ekitatea» aurkitzeko.

Premia eta asmo horiek zehaztuko dute joko zelaia, eta hor garatuko da negoziazioa. Madrilgo hedabideetan zabaldu denez, Escrivak lan bizitzako «urte txar» batzuk kalkulutik kendu ahal izatea proposatuko du. Alegia, langileek kotizaziorik txikiena izan duten urteetako batzuk baztertu ahal izango dituzte. Beste aukera bat kotizazio hutsuneak direlakoak estaltzeko mekanismo bat litzateke. Kotizazio hutsuneak kotizatu gabeko edo %100 kotizatu gabeko urteak dira.

Zurrumurruen arabera, beste aukera bat legoke, kotizazio epea 35 urtera zabaltzea, baina tartean langilearen 25 urterik onenak hartuko direla bermatuta. Escrivaren atzoko adierazpenek, ondo bidean, atea itxiko liokete aukera horri, baina zehaztu du litekeena dela «doikuntza txikiak» egotea. Neurri horrek asko arinduko luke Espainiako Gobernuek pentsioetan ordaindu beharreko dirua.

Europako Batzordeak jarritako etxeko lanei Espainiako eta, bide batez, Hego Euskal Herriko errealitate demografikoa gehitu behar zaio. Egun, Espainiako 55 eta 64 urte arteko populazioa guztiaren %13,7 da, eta oso epe motzean hasiko da pentsioa kobratzen. Erronka handia da belaunaldi ezberdinetako langileen arteko elkartasun akordioan oinarritzen den sistema batentzat.

Kotizazioak, mugarik gabe

Ministroaren beste asmoetako bat gehien irabazten dutenek gehiago ordaintzea da. Kotizazio gehiegizko muga kendu nahi du, eta soldataren araberakoa izatea. Egun, asko jota, 4.139,40 euro kotiza daitezke hilabetean. Aldaketa hori «modu leunean» egingo litzakeela aurreratu du. Sindikatuen aspaldiko eskaera bat da; enpresariak, aldiz, uzkurrak dira, haiek gehiago ordaindu beharko luketelako. Proposamen horren bidea errazteko, gehienezko pentsioa handitzeko aukera aztertuko da. Egun, asko jota, pentsiodunek 2.819,18 euroko hamalau ordainketa jaso ditzakete urtean.

Tapiak gizarte bonu bat proposatu du, gaizkien pasatzen ari diren pertsonentzat. Sailburua gizarte bonu baten alde azaldu da, ekoizleei eragin diezaieken prezioen mugatzearen aurrean. Neurriak beste modu batera ezar daitezela proposatu du, ez dadin lehen sektorea izan “egoera honetako paganoa”.

Carrefourren 30 euroko erosketa-saskia: oliba-oliorik eta elikagai freskorik gabe, baina txokolate zuriarekin

Enpresa banatzaile handien arabera, prezioei muga jartzeak merkatua desitxuratzen du. Banaketaren patronalak Yolanda Diaz Espainiako Gobernuko bigarren presidenteordearekin elkartu dira astelehen honetan.

Bizkaiko Gizarte Segurantzak Raquel M.E. izeneko 88 urteko emakumeari erabateko ezgaitasuna aitortu dio Barakaldoko enpresa batean amiantoarekin lanean aritzeagatik sortu zaion asbestosi gaitzagatik. Jesus Uzkudunek (Donostia, 1949) lagundu dio emakume horri aitortza eskatzeko prozesuan. Asviamie amiantoaren Euskadiko biktimen elkarteko kidea da, eta asbestosiak kaltetua ere bai, amiantoarekin kontaktuan lan egiteagatik.

Bizkaiko Gizarte Segurantzak zer ondorioztatu du, amiantoarekin harremanetan egoteagatik eta segurtasun neurririk gabe aritzeagatik gaixotu zela Raquel?

Raquelek istripu bat izan zuen kalean; aldaka apurtu zuen, eta, ospitalera joan zenean, ikusi zuten beste arazo bat ere bazuela. Berak ez zekien asbestosia zuenik, eta bertan esan zioten. San Eloy ospitalean [Barakaldo] izan zuten jokabide hori oso baliagarria da, askotan beste aldera begiratzen dute eta. Horren ondoren, neronek lagundu nion Raqueli tramiteak egiten, eta aitortu diote lan gaixotasuna dela.

Zer ondorio izan du aitortzak?

Horri esker, lehen kobratzen zuen 400 euroko pentsioa 1.200 eurokoa bilakatu zaio. Ondorioztatu dute duela 50 urte baino gehiago amiantoarekin jardun zuela eta handik datorkiola gaixotasuna. Viuda de Francisco Montero, Montero eta Fibras y Elastomeros, izen desberdinak izan ditu enpresa honek, Barakaldon. Beti amiantoarekin jardun da, eta azken urteetan, nahiz eta jende asko gaixotu eta hil amiantoak eragindako gaitzarekin, ez da posible izan aurrera egitea inongo epaitegitan kalte ordainak eskatuta.

Zer dela eta?

Ikuskariak esaten zuelako enpresak prebentzio eta segurtasun legeak betetzen zituela. Aurten bi kasu eraman ditut nik. Bata, Kepa Madariagarena. 16 urterekin Montero enpresan bertan jardun zen, bulegoan. Bulegotik tailerrera jaisten zen enkargu batzuk egitera. 2018an sortu zitzaion pleurako minbizia. Esan nionean enpresa hartan amiantoarekin harremanetan egon zela, ezustea izan zuen. Lortu dugu lehen aldiz enpresari segurtasun neurriak ez erabiltzeagatik errekarguzko prestazioa ezartzea. Horri esker, bera bizi den bitarteko pentsioa %30 igo diote. Eta emazteari beste horrenbeste egingo diote alargun geratzen bada; enpresak berak ordaindu behar du. Raquelen auzian, oso proba baliagarria den argazki bat dago. Osalaneko teknikaria eta ikuskaria bera harritu egin ziren argazkia ikusita. Raquel ageri da enpresaren aurrean, inongo babesik gabe, amianto biribilki batzuk buruan dituela.

Beraz, kasu horretan ez da egon zalantzarik.

Ez dago zalantzarik, ez. Apurtu egin dugu enpresa horrekin zegoen hesi bat. Ez zegoen inork kalte ordainik eskatzeko aukerarik. Orain, bai. Eta eskatzera goaz.

Raquelena kasu bakan gisa geratuko da, ala atea zabalduko die enpresa horretan lanean aritu eta gaixotu direnei?

Kasuak azken bost urteetakoak badira edo erresoluzioren bat ez baldin badago, aukera dute, baina hortik atzeragokoek ez, epeak pasatu direlako. Orain sortzen diren gaixotasunen kasuetan bakarrik dute aukera.

Enpresak esaten zuen eurek segurtasun neurriak betetzen zituztela. Raquelek gordea zuen argazkiak hori ezeztatzen al du?

Hala da. 1947an, emakume honek daukan asbestosia aitortuta zegoen. Bestalde, 1957an indarrean sartu zen lege batek esaten zuen 18 urtetik beherako gizonek eta 21 urtetik beherako emakumeek ezin zutela lan egin amiantoarekin. Kepa Madariagaren kasuan debekatuta zegoen 18 urtetik beherako mutil bat amiantoarekin ibiltzea. Eta, Raquelen kasuan, lege hau atera zenean, bazituen 21 urte, baina oraindik oso emakume gazteak zeuden lanean.

Garai hartan enpresek bazekiten amiantoarekin lan egiteak arriskuak ekar zitzakeela?

1947an aitortuta zegoen asbestosia. Ordurako bazekiten. Francok 1940an onartu zuen segurtasun eta higiene araudia. Haren arabera, laneko aireak erabat garbia izan behar zuen, arriskurik gabea. Eta zer neurri hartu behar ziren ezartzen zuen: ezin zen eskuekin lurra garbitu, maskarak erabili behar zituzten… Emakume hau laneko arropekin joaten zen etxera, zapia buruan, bekainak hautsez beteta; etxera eramaten zuen amiantoa. Eta ordurako bazeuden legeok.

Langileei jakinarazten al zieten zer arrisku zuten?

Ezer ez. Raquelek duen argazkiak erakusten du ez zekitela inongo arriskurekin ari zirenik. Zuri esaten badizute produktu arriskutsu batekin ari zarela, ez zara azalduko produktu hori burutik behera jarrita argazki batean, ezta?

Zer baldintza zehatzetan egiten zuen lan Raquelek?

Irule lanetan ari ziren, amianto zuntzekin sokak, mantak, zintak eta antzekoak egiten. Hautsa, kristorena. Inongo informaziorik gabe. Zuri-zuri eginda ateratzen ziren lanetik.

Bada jakiterik Bizkaian zenbat langile dauden gaixorik amiantoaren ondorioz?

Osalanek zerrenda bat darama. Bizkaian 6.110 zeuden joan den urtearen bukaeran.

Amiantoarekin gaixotutakoak dira horiek, ala harekin kontaktuan egondakoak?

Kontaktuan egondakoak. Horietako batzuk, 253, hildakoak. Gaur egun amiantoarekin lanean ari ez direnak 2.876 dira, eta amiantoarekin ari direnak, 1.330.

Egun amiantoarekin kontaktuan lan egiten duenik bada, ala?

Eusko Jaurlaritzak dio amiantoa erretiratu behar dela. Edozein igeltsero enpresa txikik amiantoa topatzen du obretan. Eurek kentzen dute, baina baimena behar da. Hori eskandalu hutsa da. Euskal Herrian 2.000 langiletik gora ari dira amiantoarekin kontaktuan egun. Ez egunero, puntualki ariko dira, baina arriskuan daude.

Unai Sordo: “Lan-gatazka eta mobilizazio ugari izango dira udazken honetan eta 2023an”. Udazken korapilotsua iragarri du CCOOko idazkari nagusiak, krisi energetikoak eta prezioen gorakadak eragindako ziurgabetasunaren ondorioz. Lan-hitzarmen kolektiboen negoziazioek gatazkak areagotuko dituzte.

«Prezioak emendatu dira, baina sos hori ez doa laborarien sakelara». Azken hilabeteetako inflazioak laborariengan duen eragina deitoratuta abiatu zuten protesta, atzo eguerdian, ELBko kideek. Manifestazioa egin zuten Donibane Garaziko karriketan barna, laborari sindikatuaren 40. urteurrenaren karietara antolatu zuten ospakizun egunaren barnean. Banku, instituzio eta supermerkatuen irabaziak eta egiteko manerak salatu zituzten ibilbidean zehar egin zituzten hitzartzeen bidez, «ELB beti aitzina» oihuen artean. Jende andanak parte hartu zuen mobilizazioan.

Credit Agricole bankuaren aitzinean egin zuten lehen geldialdia. Laborariak sostengatzeko sortu zen egiturak iazko urtean 9.000 milioi euroko irabaziak izan zituela ohartarazi zuen Maritxu Lopepe ELBko kideak. «Interesak hemen, fresak hortxe, kotizazioak bestalde, bipiltzen gaituzte. Mailegu bat fini delarik, atean joka beste bat hasi dezagun. Proiektu txikiekin mesfidati, eta handiak beti sostengatzen; ekonomikoki ez badira bizigarri ere, eta laboraria zorpetuko dela jakinik ere», salatu zuen.

Herriko etxe aitzinean gelditu ziren ondoren, Frantziako eta Europako instituzioen sinbolo gisa hartuta. NPB Europako Nekazaritza Politika Bateratua nola kudeatua den deitoratzeko baliatu zuen Mirentxu Auzkik. «60 urte Frantziako Estatuak eta Europak diru publikoa banatzen dutela laborantza industrialaren alde. Erreformak bata bestearen gibeletik lerrokatzen dira, eta ez da deus aldatzen». Azken urteetan galdu diren etxaldeen kopurua eman zuen, «desagerrarazi» erranez. «Ez baitute borondate politikorik lobbyen kontra joateko, etxalde txikien laguntzeko».

Azkenik, Donibane Garaziko Carrefour supermerkatuaren aitzinean gelditu ziren. Kate handi horiek laborariak itxurarako erabiltzen dituztela erran zuen Beñat Etxeto ELBko kideak, haien kontura «irabazi handiak» egiten dituztela nabarmenduta. Frantziako supermerkatu kate nagusiek izan dituzten irabaziak zerrendatu zituen. «Elikagaien prezioak %12 emendatu dira. Zuen etxaldeetan emendatze hori izan duzue?», galdetu zien laborariei. Laborariek supermerkatuetan egin izan dituzten ekintzak gogoan hartu zituen, eta berriz halakoetara itzuli beharko dutela aurreikusi.

Babes zabala

Jende andana batu zen ELBren ospakizun egunera, eta beste eragileetako kideak ere agertu ziren, hala nola alderdi politiko, sindikatu eta gizarte eragileetakoak. Igor Arroyo LABeko koordinatzaile orokorrak azaldu zuenez, «ELBrekin bat egiten dugu nekazaritza munduak behar dituen premiazko neurriak aldarrikatzeko. Beharrezkoa da lehen sektorea babestea». Amaia Muñoa ELA sindikatuko idazkari nagusiaren albokoak ere ELBren lana goraipatu zuen: «Azpimarratzekoa da ELBk beste eragile batzuekin batera laborantza jasangarri baten alde egiten duen lana».

Eusko Jaurlaritzak argi du: Bilboko portuak gas natural likidotuarentzako (GNL) bigarren zamalekua behar du. Azken egunetan Arantxa Tapia Ekonomiaren Garapeneko sailburuak hainbatetan esan du bere ustez «ezinbestekoa» dela, argudiatuta dagoenarekin ez direla asetzen beharrak. Espainiako Gobernuak iragan uztailean oniritzia eman zion eskaerari, baina Trantsizio Ekologikoko Ministerioak oraindik ez dio oniritzia eman, eta horren zain dago Jaurlaritza. Azpiegitura inbertsio pribatu bitartez egingo litzateke, eta bi milioi euro inguruko kostua izango luke. Lanek hamabost hilabete inguru iraungo lukete, eta Tapiak esana du eraikuntza enpresaren bat interesatuta dagoela.

«Inbutu bat dago portuan. Merkatuen eta Lehiaren Espainiako Batzordeak argi esan zuen iaz: Bahia de Bizkaia Gasek (BBG) Bilboko portuan duen zamalekua kolapsatuta dago, eta aurten eskaria handitu egin da». Idoia Sagastizabal EAJren diputatuarena da azalpena. Haren alderdiak eraman zuen eskaera Espainiako Kongresura, eta hark egin dio jarraipena gaiari. Madrilgo gobernuak aintzat hartu zuen eskaera eztabaida orokorrean, baina oraindik ez du eraikuntza baimendu. Portuaren kudeaketaren eskuduntza Espainiako Gobernuarena da, eta, Sagastizabalek azaldu duenez, Trantsizio Ekologikoko Ministerioaren eskuetan dago auzia.

Baina hainbesterainoko premia al dago? Aurten Bilbokoa izan da GNL gas natural likidotu gehien mugitu duen Iberiar penintsulako portua. 38.245 GWh jaso ditu, iaz baino %48,5 gehiago, eta uztailera arte 37 gasontzik baliatu dute azpiegitura. Europa egiten ari den gas pilaketaren eragina da. Enagasen arabera, urteko lehen hiru hilabeteetan birgasifikazioa %81 handitu zen iazko epe berarekin alderatuta. GNL ontziek deskargaturikoa %69 handitu zen, eta birkarga, %170. BBG gas likidotua bere egoera naturalera itzultzeko eraikitako planta bat da, eta Enagas eta Eusko Jaurlaritza dira jabeak, erdi bana.

Metanontzien beharrei Brittany Ferries konpainiarenak gehitu behar zaizkie. GNL bidez doazen ontzi batzuk ditu, Bilbotik eta Santandertik (Kantabria, Espainia) Ingalaterrarako bidea egiten dutenak, eta Bilboko zamalekua erabiltzen dute. «Kamioi ilarak egon dira gasaren zain, eta metanontzi batzuek Belgikara jo dute. Beste kargaleku bat jartzeak lehiakorrago bihurtuko luke portua», azaldu du diputatuak.

Gainera, Europak hornitzaile nagusi berri bat du. AEBek %68 handituko dute Europara bidaliko duten GNL kopurua. Urrunago joan gabe, Espainiak aurten bost aldiz handitu du AEBetatik inportaturiko gasa, hein handi batean fracking bidez lortua. Bilbo ongi kokatuta dago hori jasotzeko.

Hidrogenoarentzat ere bai

Eztabaida, baina, argia da: gizartearen deskarbonizazioa helburu denean, zer zentzu du gasaren jarioa indartzeko azpiegitura bat egiteak? «Gasa babes teknologia bezala erabili behar dugu. Ez da 2022ko kontua bakarrik; 2023an, 2024an, 2025ean… beharko da. Epe ertainean gutxienez, gasa beharrezkoa izango da. Elektrifikatu ezin daitezkeen garraio eta industria mota asko daude», justifikatu du Sagastizabalek.

Iaz egin zuen lehenbizikoz eskaera EAJk, eta aurten berriz ere jarri du Kongresuko mahai gainean. Haien ustez, EBk gas naturaletik sorturiko argindarra bere taxonomian sartu izanak erraztu egin du Espainiako Gobernuak oniritzia ematea. «Europak esan zuen gas azpiegiturak egitea baimentzen zuela, betiere etorkizunean hidrogeno berdea ere garraiatzeko balio bazuten. Oraingoan, zamalekua egokitu ahal izango da, baina oraindik urteak beharko dira hidrogenoak gasa ordezkatzeko».