KPIk gora egiten zuen bitartean, gerraren eraginez, Euskadin gora egiten jarraitzen zuen ohe, loaldi eta bisitari kopuruak, urtarrila eta maiatza artean. EAEn, turismoak BPGari egiten dion ekarpena % 6,4koa da, goraka etengabean mantendu den datua da.

Renato Prunetti 59 urterekin hil zen biriketako minbiziak jota. Aurkitu ziotenerako, metastasiak burmuina hartua zion. Italia osoan ibili zen soldatzaile lanean, metal astunen keak irentsiz. «Amiantoak pozoitu zuen nire aita», dio Alberto haren semeak Amianto eleberrian (Hoja de Lata, 2012). XX. mendearen bukaerako Italiako langile klasearen erradiografia egiten du, eta bere aita amiantoaren eraginez hil zela frogatzeko epaibidea kontatzen du. Azkenean, Renato zenari aitortu zioten hamabost urte, bederatzi hilabete eta 21 egun egin zituela amiantoarekin lanean. Hala irakurrita, mediku diagnosi bat bainoago kartzela zigor bat dirudi; baina, antza, grafikoa baino gehiago da, zigor hark moztu baitzion errotik bizitza.

Renatok eleberria du, baina antzeko makina bat idatz zitezkeen Euskal Herrian. Asviamie amiantoak kalte egindakoen elkartearen arabera, milaka kutsatu daude. CAFen bakarrik 58 langile ohiri aitortu diete amiantoak gaixotu zituela. Epaibideen ondorioz, tren konpainiak kalte ordain ugari ordaindu ditu, 100.000 eurotik gorakoak gehienak. Baina amiantoaren beste biktima askok eta haien familiek ez zuten kalte ordainik jaso. Besteak beste, pozoitu ziren enpresa desagertua delako, enpresa txikiegia zelako kalte ordaina ordaintzeko eta langile autonomoak zirelako.

Horien hutsunea erreparatzeko hasi zen duela zazpi urte Eusko Legebiltzarren amiantoaren biktimen funtsaren bidea. Legebiltzarrak hirutan eraman du funtsa sortzeko eskaera Espainiako Kongresura. Lehen bi saiakeretan tramitazioa eten zuten Madrilen, epe eta forma arazoak argudiatuta. Azkenekoak, berriz, talde guztien babesarekin, bere helburua lortu du. Espainiako Gobernuak eta EH Bilduk funtsaren inguruko akordioa lortu zuten iazko azaroan, eta horrek bultzada erabakigarria eman zion eskaerari. Asteazkenean onartu zuten funtsa sortzea Kongresuan —Senatuak berrestea falta da—, eta hasieran 25 milioirekin hornituko dute.

Baina zergatik igaro dira zortzi hilabete? Besteak beste, kontsentsua ez zelako hain erabatekoa, batez ere gobernuaren barruan. Esaterako, Espainiako Gobernuak Imsersoren barnean nahi zuen funtsa, Eskubide Sozialen Ministerioaren barne. Beste eragile guztiek, berriz, Gizarte Segurantzaren menpe nahi zuten, lan-osasun auzia delako. Azkenean hala izango da, Europa guztian bezala. Frantzian, esaterako, duela hogei urte dago indarrean funtsa.

Nork zuzenduko duen ere izan da eztabaida iturri, eta azkenean batzorde independente bat osatu da. Finantzaketak ere eman du zeresana, eta hor Gobernuak bere asmoa lortu du, aurrekontuetan onartuko baita urtero funtsaren zenbatekoa. Finantzaketa iturriak, dena den, ez ditu hainbeste urduritzen biktimen elkarteak.«Momentuz, 25 milioi euro; bidea egin ahala ikusiko da asko den gutxi den», diote. Gehiago urduritzen ditu kalte ordainak zergapetuko dituzten eta funtsaren atzerako eragina noiz arterainokoa izango den.

Gobernuaren eragozpen harrigarriena, baina, funtsaren onuradunak zeintzuk izan daitezkeen zehaztea izan da. Hasieran, langileak onuradun ez izatea pro posatu zuen. Argudiatzen zuen haiek Gizarte Segurantzaren babesa badutela, eta funtsak amiantoaren beste biktimentzat behar zuela: bikotekideentzat, lan harremanik gabe kutsatutakoentzat… Funtsaren oinarria hankaz gora jartzea litzateke. Asteak eta bilerak pasatu ahala, baina, negoziazioko beste aldeen presioak gailendu ziren.

Amiantoaren erabilera 1997an debekatu zen Ipar Euskal Herrian, eta 2001ean Hegoaldean. Eraikuntza material gogor eta merkea izan zen. Amiantoaren minbiziak, baina, ez dira berehala garatzen, eta milaka langile daude kontrolpean pozoiarekin lan egin zutelako. Amiantoak iraganeko kontua dirudi, baina hamarkada batzuetan orainaldia izango da oraindik.

Osalanek lanbide eta produktu jakin batzuekin lotura zuzena duten hainbat minbizi mota atzemanak ditu. Amiantoarengan jarri zuen arreta lehenbizi; gero, silikatoetan, eta orain formaldehidoa da etsai ezkutua. Industria kimikoko arlo askotan oso zabaldua egon zen produktu hori, eta minbizia sor dezake. Etorkizuneko mamu isila bilaka daiteke; horregatik da beharrezkoa amiantoaren funtsak langileak babestea, eta, beharrezkoa bada, beste pozoi batzuen biktimetara zabaltzea.

Ipar Euskal Herriak 11 milioi bisitari errezibitu zituen guztira 2020an, Turismo Erakargarritasunaren eta Garapenaren Agentziak egin zuen azterketaren arabera. Horien artean %87 frantsesak ziren, eta %13 beste herrialde batzuetakoak. Euskal Herriak duen fama turistikoa ez da fenomeno berria; izan ere, izan ere, urteak eta urteak dira milioika lagun dabiltzala hemengo mendietan eta itsasoan. Alta, egoera geroz eta kritikoago bilakatzen ari da bertako biztanle askorentzat. Galdea urtez urte gora doan heinean, eskaintzak ere gora egiten du, eta, batzuek begi onez ikusten badute ere, kezka eta kexa ugari eragiten ditu beste biztanle batzuengan. 2020ko datu horiek, gainera, krisi sanitarioaren testuinguruan irakurtzekoak dira; pentsatzekoa da pandemiarik gabe jende gehiagok Ipar Euskal Herriko bidea hartuko zuela.

Turismo masiboak ondorio anitz dakartza. Erraterako, jendetza handia biltzen da hiri eta herrietan, eta bertako biztanleen eguneroko bizia geroz eta zailagoa bilakatzen da.

Halaber, lurraldeak pizten duen famak etxebizitzen prezioaren gorakada ere eragin du. Gaur egun, oso zaila egiten zaie lekuko gazteei, eta ez hain gazteei ere, arrazoizko prezioa duen etxe baten aurkitzea, atzerritik heldu diren aberatsek prezioak gehiegi igoarazten baitituzte.

Lurraldean gaindi pizten den kezkari erantzuteko, Ipar Euskal Herriko Garapen Kontseilua (IEHGK) turismo eztabaidagarri horren inguruan informatzen ari da, bisitariei zein biztanleei egokituko zaien turismo bat birpentsatuz.

Azken hiru urteetan, Euskal Hirigune Elkargoarekin bildu dira eztabaidaren aberasteko, eta, bide hartatik, masa turismoa hobeki kudeatzeko, bertako biztanleekiko, batez ere. Xede horretarako, Euskal Hirigune Elkargoak bultzatutako 2020-2026 Turismo Estrategia Eskema proiektuak abiarazi zuen, 2019. urte bukaeran. Ikerketak egin ziren, eta aitzineratu ziren lehen elementuen arabera, bigarren lan fasea abiatu zen, 2021eko urrian. Protourisme bulegoarekin batera, Ipar Euskal Herriko turismoaren diagnostiko bat egitea zuten helburu; zeinak landu beharreko ardatz nagusiak identifikatu zituen, besteak beste.

Joan den uztailaren 1ean, proiektua abiatu eta hiru urtera, Garapen Kontseiluak prentsaurreko bat eman zuen. Aurkezpenaren ostean, turismo jasangarriago baten garatzeko egin beharrekoak diren aldaketak planteatzen dituen txosten bat aurkeztu zieten publikoari eta prentsari, honako galdera honi erantzunez: «Lurraldeari balio dion turismo baten bidean: zein estrategia behar du Euskal Herriko eredu turistikoak?».

Txostenak hiru urteren lana biltzen du, eta turismoa bertako biztanleei pentsatuz antolatu behar dela azaltzen saiatzen da, besteak beste. Haren proiektu baten baitatik landutako ikerketa dela eta, Euskal Hirigune Elkargoak hurbiletik segitzen ditu turismoaren arloan ematen diren aitzinamenduak. Gaur egungo turismo ereduari aurre egiteko, hain zuzen ere, konpentsazio araua bozkatu zuen Elkargoak joan den uztailaren 9an, eta %98ko babesa jaso zuen neurriak. Arau horrek turismorako bizitegien hazkundea oztopatzeko xedea du, eta 2023ko martxoaren lehenetik goiti indarrean izanen da.

Euskal Hirgune Elkargoko hautetsi Daniel Olzomendik adierazi du Garapen Kontseiluarekin eramandako lana «ezinago garrantzitsua» dela, baina azaldu du gerora begira proiektuak zehaztea espero dutela, estrategiak «herrikoia» izan behar duela azpimarratuz. «Turismo arduratsu» baten xedea ere aipatu du. Helburua hurbileko publiko baten erakartzea litzateke; Hego Euskal Herrikoa, adibidez.

Erakundeak problematikarekin interesatuta dauden arren, eta proiektuak garatuz doazen arren, batzuetan estrategia ez doa aski fite, eta turismoaren ondorioak zuzenki jasaten dituzten biztanleek erantzun lasterragoen beharra dute. Horregatik, eta halako egoerei aurre egiteko, mugimendu eta elkarte ihardukitzaile anitz sortu dira azken urteetan Ipar Euskal Herri osoan.

Herrian bizi, zer preziotan?

Herrian Bizik etxebizitzaren problematikari lotzen diren 32 elkarte batzen dituen plataforma osatu du. Daniel Harotzarene plataformako kidea da, Aterbea elkartearen bitartez. Harentzat, «dena lotua da». Alde batetik, aitortu du «turismoak ekonomikoki gauza onak ekartzen» dituela, baina, bestetik, «kalteak ere bai, bereziki etxebizitzaren gaiaren inguruan». Haren ustez, arazoa ez da baitezpada «hemengo jendeak bere bizilekua bi asteren denboran bere bizilekua alokatzea: hori betidanik gertatu da». Baina, «prozesuaren profesionalizazioa», berriz, lanjerosa iruditzen zaio.

Alda elkarteak, adibidez— Herrian Biziren kide ere bada—, alokairuan dauden pertsona askori ikasle kontratuak egiten zaizkiela salatu du. Izan ere, fenomeno hori anitz hedatu da Airbnb kontzeptuarekin batera. Egiteko moldea ondokoa da: irailetik ekainera, lekua berezko prezioan alokatzen da, eta, udako hilabeteetan egon nahi izanez gero, orduan udako prezioa pagatzera behartzen dituzte, kanporatuak izatearen mehatxupean. Alta, jende askok ezin du udako preziotan ordaindu, eta bizpahiru hilabeterako kanporatuak geratzen dira, familia edo lagunen etxean aterpea bilatu beharrean.

Azkenean, etxebizitzaren problematikak «prekaritate arlo» berri bat sortu du, talde horien iritzian. «Etxebizitzak badaude bertako jendearentzako, baina ez dira helburu horretarako erabiliak, eta sekulako eskasia sortzen du», salatu du Harotzarenek. Haren aburuz, gelditu ezin den zirkulu zikoitza da, «hazkurri kate bat, zeinetan elementu batek ez duen funtzionatzen eta, orduan, dena gelditzen duen».

Azaldu duenez, «prezioak geroz eta gehiago igotzen dira, erosteko edo alokatzeko izan dadila, eta orduan jendeak ezin du inbestitu». Gero, «laguntza eta egitura sozialetan sartzen dira, eta aski laster atera beharrean, bertan egoten dira, prezioek gora segitzen dutelako, eta etxebizitza posibleak ez zaizkielako bertako biztanleei dedikatuak». Dirudienez, etengabe berritzen den arazo bat da, etxebizitzaren logika turistei edo bigarren etxebizitza bat erosten duten atzerritarren zentzuan doalako beti, biztanleriari lotua izan beharrean.

Hauteskunde kanpainan zegoela, Joe Bidenek esaldi biribil horietako bat bota zuen: «Ez ditut berriro AEBen printzipioak atean utziko petrolioa erosi edo armak saldu ahal izateko». Bi urte beranduago, horretan ari da. Printzipioen eta sakelaren arteko etengabeko dialektikan, Saudi Arabiari beste begirada bat ematea erabaki du Joe Bidenek.

Jamal Kashoggi kazetariaren hilketa krudelaren ondorioz —haren gorpua zatikatu egin zuten Saudi Arabiaren Istanbulgo kontsulatuan—, AEBetako presidentearen eta Saudi Arabiako Gobernuaren arteko harremanak hotz zeuden, oso hotz. Baina bero dago petrolioaren merkatua, eta horrek elikatzen duen inflazioari airea kendu nahi dio Bidenek, azaroko hauteskundeetan porrot egingo ez badu. Petrolioa merkatzeko bidea merkatuan upel gehiago jartzea da, eta hori egin dezakeenarengana jo du AEBetako presidenteak: Saudi Arabiara, alegia. Kashoggiren hilketaren ondoren «paria»bihurtu nahi zuena «80 urteko partaide estrategikoa» da atzera.

Berez, giza eskubideei buruzko kezka ez da inoiz izan oztopo handia Saudi Arabiaren eta AEBen arteko harremanetan. Aliatu historikoak dira, elkarri hainbat bekatu barkatutakoak, eta interes osagarriek batutakoak: petrolioa nahi dute AEBek, eta petrolioaren diruarekin erositako armak Saudi Arabiako monarkia autoritarioak, barne eta kanpoko etsaiengandik babesteko.

Harreman hori konpontzeko, Jidda hirira iritsi zen atzo Biden, eta han hitz egin zuen Mohammed bin Salman de facto Saudi Arabiako buru denarekin, eta, uste denez, Kashoggiren hilketa agindu zuenarekin. Urruntasun pixka bat erakusteko, eskumuturrak joz agurtu zuten elkar; Salman bin Abdelaziz erregeari, ostera, eskua eman zion.

Iragarpen jakinik ez zen espero bilera horien ostean. Ezer etortzekotan, irailetik aurrera etorriko da, Saudi Arabia buru duen LPEE Lurralde Petrolio Esportatzaileen Erakundearen eta Errusiaren arteko hitzarmena agortzen denean. Izan ere, Washingtonen kezkarako, Saudi Arabiak eta bere aliatu arabiarrek harremanak estutu dituzte azken urteetan Vladimir Putinekin, interes komun baten ondorioz: petrolioaren prezioa igotzea.

2020an, konfinamenduak hasi eta petrolio kontsumoa amildu zenean, Saudi Arabiak ekoizpenari eutsi eta bere lehiakideak merkatutik botatzen saiatu zen, bere ekoizpen kostua txikiagoa delako. Baina hainbeste merkatu zen upela —27 dolarrera amildu zen—, hari ere kalte egin baitzion, eta, ziaboga historiko batean, Errusia eta haren aliatuengana hurbildu zuen kartela. LPEE taldean bilduta, Riad eta Mosku buru zirela, petrolio ekoizpena asko txikitu zen, eta horrekin batera hasi zen prezioa igotzen, itxialdiak amaitu eta berehala. Iturria poliki ari dira irekitzen orduz gero, eta beren kutxak ederki betetzen, eskaria nekez betetzerik duen eskaintzak upela 2008ko marka historikoetara hurbildu duelako.

Abuztuaren amaieran da ekoizpena pandemia aurreko mailara itzultzekoa. Hortik aurrerako ekoizpenean eragin nahi du Bidenek, eta horregatik eskatuko dio Saudi Arabiari upel gehiago ekoizteko. Trukean, espero da AEBei eskatuko diotela babes handiagoa eman diezaiela Iranek berriro haren petrolio azpiegiturei eraso egiten badie, eta demokratak konbentzi ditzala arma salerosketa gehiago baimentzeko. Oso haserre dago demokraten adar ezkertiarra, Saudi Arabiak eta aliatuek, Yemengo gerra zibilean ez ezik, barne disidenteekin ere oso bortitz jokatu dutelako.

Beste kontu bat da Saudi Arabiak petrolio ekoizpena handitu ote dezakeen. Gaur egun, egunean 11 milioi upel ekoizten ditu, eta asko jota beste milioi bat ekoitzi dezake. Baina, hori egingo balu, ezingo lituzke konpentsatu LPEEko beste kideek izan ditzaketen galerak.

Bidenen beste eskaera bat izango da Riadek lagun diezaiola Errusiako petrolioaren prezioari gehienezko prezio bat jartzen. Neurri horren helburua da Moskuk petrolioa saltzen jarraitzea, merkatuan nahikoa egon dadin, baina ez dezala haren truke diru asko lortu.

Alaska eta golkoa

Baina, Saudi Arabian ez ezik, etxean ere handitu nahi du Bidenek petrolio ekoizpena. Frackingaren bidez, AEBak munduko ekoizle handiena izan dira 2018az geroztik —16,5 milioi upel egunean iaz—. Agintera iristean, Bidenek agindu zuen eremu federaletan erregai fosilak ustiatzeko proiektu berriak geratuko zituela, baina, erregaiak gasolindegietan hartu duen prezioa ikusita, kontrakoa egitekotan da.

Iragan astean, Alaska iparraldean ConocoPhillipsek ustiatu nahi duen proiektuari ingurumen baimena eman zion, eta, dirudienez, aurki emango dio azken baimena. Egunean 180.000 espero dituzte putzu horietan. Mexikoko golkoan, berriz, hamar proiektu baimentzeko prozesua abiatzeko prestatzen ari da Bidenen gobernua.

Nola funtzionatzen zuen eraikuntzaren G7koak?

Astero-astero biltzen ziren, enpresa bakoitzaren egoitza nagusian, txandaka, enpresen izenaren atzekoz aurrerako ordena alfabetikoan. Funtzionamendu araudi bat eta irizpideak idatziak zituzten, eta sekretupean gorde behar zen koordinazio gune hori.

Bilera bakoitza enpresa batek koordinatzen zuen, gai zerrenda zehatz batekin. Bat: azkeneko astean argitaratutako lehiaketa publikoak aztertzen zituzten. Bi: eztabaidatzen zuten ea obra horietako zeinetan zuten txosten teknikoak partekatzeko interesa. Hiru: enpresa batzuek lehiaketa bateko txosten teknikoak partekatzeko asmoa izanez gero, erabakitzen zuten ea lehiaketa publikoaren zer atal koordinatu, zein enpresek parte hartuko zuten, zein aholkularitzari enkargatu lan horiek, eta G7ko nork koordinatuko zuen zeregina. Lau: aurreko bileretan martxan jarritako lanen jarraipena egiten zuten. Bilera aurretik eta ondoren, datu base batean jasotzen zuten informazioa, eta aldi oroz partekatzen zuten. Posta elektronikoz koordinatzen ziren bilera eta bilera artean.

Baina zertarako koordinatzen ziren?

Obra zibiletako lehiaketa publikoetara aurkezten diren enpresek dokumentazio ugaria aurkeztu behar izaten dute: neurketa teknikoak, ikerlan geoteknikoak, topografikoak, segurtasunari eta osasunari buruzko azterketak, ingurumen eraginei buruzkoak… G7ko enpresek lehiaketa baterako lanak partekatzea adosten zutenean, aholkularitza enpresa jakinei eskatzen zizkieten txostenak —lista bat zuten, eta ordena jakin baten arabera enkargatzen zizkieten lanak—.

Ondoren, G7ko enpresa bakoitzak pertsonalizatu egiten zituen dokumentu horiek, aldaketa txikiak eginda eta bere izena eta logotipoa jarrita, eta funtsean dokumentu tekniko bera aurkezten zioten administrazioari, bakoitzak berea egin izan balu bezala. Dirua aurrezten zuten horrela iruzur eginez, lehiaketa batera aurkezteko enpresa bakoitzak bere azterketak egin beharko lituzkeelako berez.

Ez ziren G7ko enpresa guztiak lehiaketa guztietara aurkezten, bakoitzak erabakitzen zuen zeintzuetan parte hartu. Obrarik handienetako lehiaketa gehienetan, berriz, zeinek bere aldetik egiten zituen txosten horiek.

Zer-nolako lehiaketatan egiten zuten iruzurra?

Era guztietako azpiegitura zibilak eta eraikin publikoak egiteko lehiaketatan koordinatzen ziren: errepideak, ospitaleak, araztegiak, trenbideak… Administrazio maila guztietako lehiaketatan egin zuten iruzur: udalak, diputazioak, instituzio publikoen erakunde pribatuak, gobernu autonomoak, Espainiako Gobernua… Hego Euskal Herriko administrazioen lehiaketa ugaritan jokatu zuten horrela, baina ezin da jakin zehazki zenbatetan.

G7ko enpresen arabera, lehiaketa publikoen %5etan soilik egin zuten iruzur hori. Halere, milaka eta milaka izan ziren. Sacyrrek, adibidez, 8.000 lehiaketa publikotan baino gehiagotan partekatu zituen txosten teknikoak beste enpresekin, 2002 eta 2016 artean.

Zenbat diru aurreztu zuten iruzur horrekin?

FCCren barne mailako 2016ko dokumentu batek aipatzen du koordinazio talde horren asmoa: «Azpikontratatu edo kanpora atera ohi diren lanak partekatzea da helburua, lanak partekatuta kostua ere banatzen baita, bistan denez, eta dirua aurreztu bailiteke». Enpresek eurek emandako datuen arabera, batez beste, urtero 300.000 eta 500.000 euro artean aurrezten zituen enpresa bakoitzak, iruzurrari esker. G7koak koordinatzen aritu ziren azken urtean, 2016an, 725.000 euro gastatu zituzten zazpi enpresa horiek proiektu partekatuetan. Enpresa bakoitzak txosten horiek bere kasa enkargatu balitu, 2.850.000 euro ordaindu beharko zituzketen guztira. Alegia, 2,1 milioi euro aurreztu zituzten, urte bakarrean. Baina 2010 aurretik askoz gehiago aurrezten zuten, txosten tekniko horiek krisi handiaren aurretik askoz garestiago fakturatzen zirelako. Adibidea: Sacyrrek berak bakarrik lau milioi euro aurreztu zituen 2007an, urte bakarrean. 2011 aurreko daturik ez dute eman beste enpresek.

Zergatik zigortu ditu Lehiaren Batzordeak?

Merkatu librea, kapitalismoan, lehiakortasunean oinarritzen da, eta Merkatuen eta Lehiaren Espainiako Batzordeak ondorioztatu du printzipio hori urratu dutela G7ko enpresek: «Merkatuaren funtzionamendu lehiakorrak exijitzen du eragile bakoitzak bere jokaera erabakitzea eta bere erabakiak hartzea era independentean, erabaki horiek modu itunduan hartzen badira merkatu librearen jokoa faltsutzen baita, lehia mugatu egiten denez».

Lehiaren Batzordeak bi akusazio egin dizkie G7koei: batera egin ezin zituzten lan batzuk partekatzea, eta informazio komertziala ere partekatzea. Arau hauste larritzat jo du, lehiakortasunari kalte egiten diotelako praktika horiek, eta enpresa horiei abantailak eman dizkielako sektoreko beste enpresen aurrean. Administrazio publikoei kalte egiten zietela ere ondorioztatu du, lehiaketara aurkeztutako proiektuen aniztasuna mugatzen zutelako iruzurrarekin.

Ezohikoak dira era horretako iruzurrak?

Ez. Eraikuntzako enpresa handiek maiz urratu dituzte merkatu librearen printzipioak. 2015ean, Merkatuen eta Lehiaren Espainiako Batzordeak 35 eraikuntza enpresa zigortu zituen —tartean ziren ACS, FCC, Ferrovial eta Sacyrren filialak—, zaborrak kudeatzeko lehiaketa publikoak euren artean partitzeagatik.

2019an, Abengoa, ACS, Indra, Isolux, OHL, Sacyr eta dozenaka enpresa eta filial zigortu zituen, trenbide sareko elektrifikaziorako lehiaketa publikoak elkarren artean banatzeagatik.

Urte berean, muntaketa industrialeko zerbitzuak ematen zituzten enpresa batzuk zigortu zituen Lehiaren Batzordeak, tartean ACSren eta Sacyrren filialak, prezioak adostu eta garestitzeagatik.

Eta 2021ean, Espainiako Sustapen Ministerioaren errepideetarako lehiaketa publikoak euren artean banatzeko kartel bat osatzea leporatu zieten G7ko enpresei eta Elecnorri.

Parte hartu zuten Euskal Herriko lehiaketetan?

Lehiaren Batzordeak lagin txiki bat argitaratu du, eta horretan ikus litezke G7ko enpresek 2008 eta 2017 artean iruzur egindako lehiaketa publikoetako batzuk. Horien artean badira Euskal Herriko administrazioen bederatzi obratako lehiaketak, baina pentsatu behar da askoz gehiago izango zirela, milaka lehiaketari eragiten baitie iruzurrak. Hauek dira argira atera direnak:

2007, Interbiak. Bilbo hegoaldeko saihesbideko zati batzuetako lanak, Trapaga eta Larraskitu artean.

2010, Gipuzkoako Foru Aldundia. Hernaniko hego saihesbidea bikoizteko lanak.

2011, Bizkaiko Foru Aldundia. BI-2731 errepidearen saihesbideko lanak, Leioan, EHU inguruan.

2012, Eusko Trenbide Sarea. Ermuko trenbide zatiaren lanak.

2013, Bilbo Bizkaia Ur Partzuergoa. Butroe ibaiaren saneamenduaren bigarren faseko lanak, Billela mendebaldean.

2013, Bilboko Udala. Deustuko kanalaren irekiera eta Zorrotzaurreko irlarako sarbidea.

2014, Bilbo Bizkaia Ur Partzuergoa. Undurragako presaren bypassa, Zeanurin.

2015, Uraren Euskal Agentzia. Sukarrieta eta Lamiarango araztegiaren arteko hodi biltzaile orokorra eraikitzeko lan batzuk.

2016, Arabako Foru Aldundia. N-124 errepidea autobia bihurtzeko obra eta Berantevillako saihesbidea eraikitzeko obra.

Aurreakordioaren bozketako nondik norakoak, Gasteizko Mercedes-Benz lantegian. Zentro bakoitzak bozketa mahaia izango du, eta txanda ezberdinetan botoa emateko denbora izango dute langileek. Gainera, beharginek boza elektronikoa emateko aukera izango dute.

Behargin bat oso larri zauritu da Tafallan, AHTko eraikuntza lanetan aldamio batetik erorita. Langilea Nafarroako Unibertsitate Ospitalera eraman dute. Ezbeharra 9:30 aldera gertatu da NA-132 errepidearen ondoan.

Greba Gasteizko Mercedesen gaur, 2022ko uztailaren 15ean, ELAk, LABek eta ESK-k deituta. Bederatzigarren lanuztea da gaurkoa, eta hilaren 18ko bozketa garrantzitsuaren atarian egingo dute. Langileek astelehenean erabakiko dute hitzarmena berritzeko aurreakordioa babestu ala ez.

Lan Harremanen Kontseiluari (LHK) ez zaio lanik faltako udazkenean. Enpresa eta langileen ordezkarien arteko artekaritza kudeatzen duen erakundearen arabera, «ukaezina» da eten handia dagoela negoziazio kolektiboan. Tomas Arrieta LHK-ko presidentearen ustez, inflazioa da arrazoi nagusia, eta zaila da KPIaren igoera soldatetara eramatea. «Agerikoa da erosteko ahalmena apaltzen ari dela», onartu du. Hori horrela, igoera horiek denbora tarte luzeago batean ezartzearen alde agertu da: «Desiragarritzat eta beharrezkotzat daukat KPIari loturiko igoerak epe ertainean aplikatzea, berehalako epean erosteko ahalmena galtzea eragingo badu ere».

Arrietaren ustez, LHK-k izan duen «erronkarik handiena» da hori lortzea. Izan ere, agerikoa da ez direla garai onak negoziazio kolektiborako. 2021. urtearen amaieran lan hitzarmen baten pean diharduten Araba, Bizkai eta Gipuzkoako langileen %45,9k bakarrik zuten ituna indarrean. Hori gutxi ez, eta iaz LHKren bidez adosturiko hitzarmen berriak %5 baino ez ziren izan.

Egoera zaila da, baina, Arrietaren hitzetan, lan gatazken iazko egoera ez zen izan 2019koa baino okerragoa —LHKren ustez, 2020. urtea ezin da hartu erreferentziatzat, pandemia dela eta—. 2021ean greba gehiago egin ziren, baina 2019koetan baino langile gutxiagok parte hartu zuten.

Soldatak %1,23 igo ziren

Soldatei dagokienez, iaz %1,23 igo ziren batez beste. KPIa, berriz, %6,4 izan zen. Kontua da hitzarmen askotan KPIaren igoera urtebete geroago aplikatzen dela. Horren eraginez, eta LHKren iragarpenen arabera, soldatak batez beste %3,75 igoko dira aurten. Langileen %56,2k KPIarekin zerikusirik ez duten soldata igoerak dauzkate adostuta.

Bruselak aire girotua 25 gradu azpitik ez jartzea eta berogailua 19ra mugatzea planteatu du. Bestalde, gasa ez den energia iturri alternatiboak erabiltzeko eskatuko die industriei. Neguari begira, Errusiak gas hornidura eteten baldin badu, gas erreserbak areagotzea da helburua.