Errusiak Ukrainaren kontra abiatu duen gerraren ondorioz, gas naturalaren eta petrolioaren prezioak garestitu egin dira, eta Europako burtsek behera egin dute.

Greba Osakidetzako Lehen Arretan, 2022ko otsailaren 25ean. Sindikatuek langileen eta herritarren ezinegona eta nekea salatuko dituzte. Eusko Jaurlaritzaren arabera, ez da lanuzteak egiteko momentua. Sindikatuen eta Osasun Sailaren arteko negoziaketak etenda daude.

Mercedesek ekoizpena eten du datorren astean horniduren “egoera kritikoagatik”. Otsailaren 28an eta martxoaren 1ean, 2an, 3an eta 4an ekoizpeneko hiru txandak bertan behera utzi ditu zuzendaritzak erdieroaleen faltagatik.

DONOSTIA. Hiru garraiolari autonomoen sindikatuak kritikatu egin du Gipuzkoako Aldundiak A-15 eta N-1 errepideetako bidesariekin «modu irregularrean» kobratutako dirua itzultzeari «uko egin» izana, eta auzitara joko duela iragarri du. Bidesari horiek iaz baliogabetu zituen justiziak, hiru urtez indarrean egon ondoren. Aldundiak hurrengo urtean jarriko ditu berriz, araudia berrituta. Herenegun jakinarazi zuen kamioilarien erreklamazio guztiak atzera bota dituela. Hiruko garraiolariek 123 erreklamazio aurkeztu zituzten, eta 600.000 euro inguru eskatu zuten.

Angel Rodriguezen (Portugalete, Bizkaia, 1976) telefonoak etengabe jo zuen atzo goizean. Azken hamabost hilabeteak ez dira gozoak izan PCBko langile batzordeko buruarentzat (CCOO), eta jende askok zoriondu nahi zuen.

Zer moduz zaude?

Ondo. Oso pozik, langileengatik eta, bereziki, kaltetuengatik eta haien familiengatik. Borroka eredu izan dira guztiak. Eta pozik lantalde osoak izan duen inplikazio handiarengatik. Harro nago langile batzorde honetako kide izateaz. Multzo polita osatu dugu, eta lan ona egin. Esker ona adierazi nahi diet guztiei: batzordeari, CCOOko nire batzorde sindikalari, eta lantaldeari.

Gorenaren ebazpenak harritu egin al zaitu? Espero al zenuen?

Zuhurtziaz hartzen genuen: epaiketa batera itzultzea zen, eta inoiz ez dakizu zer emango duen. Zuhurrak ginen, baina bagenekien arrazoi asko zeudela kaleratzeen baliogabetzea berresteko. EAEko Auzitegi Nagusiaren ebazpena irmoa zen, lan ikuskaritzak ere arrazoia eman zigun… Biek zioten behin-behineko arazoa zela, eta malgutasun neurriekin konpon zitekeela egoera. Enpresak, aldiz, kontrakoa zioen. Estatuan babes mekanismoak aktibatu ziren industria ehunari eusteko, eta ezin da onartu multinazional handiek egoera erabiltzea lantaldeak murrizteko.

Gorenera ez iristeko aukera eskaini zenioten enpresari, eta ezezkoa jaso zenuten.

Askotan esan genion malgutasun neurriak zirela bidea. Lehenbizi kaleratuak onar zitzala, eta gero aztertuko genuela zer neurri hartu. Lantaldea ahaleginak egiteko prest dago, baina enpresak ere izan behar du borondatea. Denbora asko galdu dugu, eta diru asko xahutu da. Enpresa askotan ezarritako malgutasun neurriekin hau guztia aurreztuko genuen.

Orain bai hitz egin beharko duzuela enpresarekin.

Noski. Martxoaren 2an bilera bat genuen hitzartua, beste kontu batzuetarako, baina orain kaltetuen itzulera izango da bilera horretako mamia. Modu ordenatuan egin dadin, eta normaltasunaren bidera itzultzeko. Enpresak irakurketa egin behar du, modu basatiek, nahi dutena egiteak, ez dutela balio. Handiuste horrekin ez doa inora, eta argi gelditu da horrela jokatuta enpresaren bideragarritasuna kolokan jarri duela. Epaileek behin eta berriz esan diote zuzendaritzari oker dabilela.

Lan kargarik ba al duzue orain?

Bai, ez pandemia aurreko garai oparoenetan adina, baina badugu lana. Sektore indartsua gara, balio erantsi handiko produktu bat ekoizten duena, eta hegazkinak hasi dira hegan. Proiektu interesgarriak daude, ITP taldea mundu osoko erreferente bat da turbinen sektorean. Lana iritsiko da, eta bitartean aurkituko dugu kaltetuak lanera itzultzeko modua. Eta, beharko balira, malgutasun neurriak azter daitezke. Orain enpresako zuzendaritzari esan diezaiokegu eginikoa gaizki dagoela, baina ez gure ustea delako, ebazpen guztiek «ez joan hortik» esan diotelako baizik.

Aurrera begiratzeko garaia da.

Bataila bat irabazi dugu, baina honek aurrera jarraituko du. Langile klaseak gaur ikusi behar du borrokak merezi duela. Halaber, esker ona adierazi nahi diegu alboan izan ditugun kolektiboei: Ezkerraldeko gazteak, pentsiodunak, sindikatuak… Babestu gaituzten guztiak. Borroka egiten ez duena galduta dago hasieratik.

«Gabonetako otarrean eman ziguten xanpain botila ireki gabe nuen, gaurkoaren zain». ITP Aero PCBk kaleratu nahi zuen 83 langileetako baten esaldia da, atzo lantegiaren aurrean eginiko ospakizun inprobisatuan botarikoa, Barakaldon (Bizkaia). Freskatzen jarria zuen botila, eta baita ireki ere, Espainiako Auzitegi Gorenak arrazoia eman baitie, eta, ondorioz, haien lanpostuetara itzuli ahal izango baitira. Bide batez, amaiera jarriko diote maiatzaz geroztiko egoera absurdoari, etxean baitzeuden soldata eta gainsari guztiak kobratzen, ukitu gabeko Gabonetako otar eta guzti.

Precision Casting Bilbaok (PCB) kaleratu nahi zituen 83 langileak Sestaoko eta Barakaldoko plantetara itzuliko dira. Auzitegi Gorenak ez du onartu enpresako zuzendaritzak jarritako helegitea, eta berretsi egin du EAEko Auzitegi Nagusiak duela bederatzi hilabete emaniko ebazpena: PCBk egin nahi zuen lan erregulazioa baliogabea da. Ontzat eman ditu bere garaian Auzitegi Nagusiak emaniko argudioak, eta langileak beren txandetara itzuli ahalko dira.

Gorenaren ebazpen osoa hurrengo astean jakingo da, baina haren erabakiaren laburpenean dio enpresak ez duela frogatu kaleratzeen arrazoia egiturazkoa dela eta ez behin-behinekoa. 2020ko abenduko lan erregulazio saiakeraren aurretik, 2020ko udan, PCBk aldi baterako erregulazio bat egin zuen, eta epaitegiek baliogabetu egin zuten gero.

Gorenak uste du harremana dagoela aldi baterako erregulazio haren baliogabetzearen eta ondorengo kaleratze saiakeraren artean, eta enpresaren arazoen arrazoia egiturazkoa balitz ez zukeela zentzurik izango aldi baterako erregulazio bat egiten saiatu izanak. Horregatik uste du kaleratze kolektiboak oinarrizko eskubideak urratzen dituela, eta, horrenbestez, «baliogabea» dela.

Ebazpenak hamabost hilabete egiten du atzera, gatazka 2020ko abenduan hasi baitzen. Urte hartan ITP Aero hegazkin turbina ekoizlea bere planta guztietan kaleratzeak egiten hasia zen, negozio aeronautikoaren hondoratzea argudiatuta. Udazkenean beste lan erregulazio bat egin zuen lantegi nagusian, Zamudion (Bizkaia), eta abenduan iritsi zitzaion txanda fundizioari, PCBri. Hasieran 136 langile finko kaleratzea zen asmoa, baina ordurako 120 behin-behineko langileren kontratua berritu gabea zen. Negoziazio epean ez zen akordiorik egon, baina enpresak 87ra murriztu zuen kaleratze kopurua.

Behin-behineko krisia

Langileek, baina, ez zuten onartu zuzendaritzaren erabakia. Hasieratik mantra bera errepikatu zuten: enpresaren krisiaren arrazoiak «behin-behinekoak» zirela, eta pandemiaren ondoren aeronautika berpizten zenean ekoizpenak gora egingo zuela. Bi plantetan 410 langilek dihardute, eta guztiek egin zuten greba. Langile batzordeak batasun handia erakutsi du ekinaldietan. CCOOk eta UGTk seina ordezkari dituzte; LABek, lau, eta ELAk, ordezkari bakar bat.

Greba gogorra izan zen, piketeak egin baitzituzten lantegiko sarreran. Ertzaintzarekin tentsio handiko uneak egon ziren, eta langileek askotan salatu zuten polizien jarrera. Oro har, oso urrun nabaritu dituzte erakunde publikoak, eta iragan astean onartu zuten «etsipena» eragiten ziela Jaurlaritzaren jarrerak; ITP Aeroko akziodunen taldean sartzeko asmotan dabil, eta langileek egotzi diote ez duela hatzik mugitu kaltetuei laguntzeko.

Mugarria, lehen ebazpena

Maiatzean iritsi zen EAEko Auzitegi Nagusiaren ebazpena. Tubacexekoaren ondoren izan zen, eta, hodigintza enpresaren kasuan bezala, lan erregulazioa baliogabetu zuen. Pandemiak eragindako edo hark areagotutako krisiak behin-behineko neurriekin konpondu behar zirela ebatzi zuen. Kalteturiko langileak berriz kontratatzera behartu zuen enpresa, baina hark, legearen zirrikitu bat baliatuz, plantetan sartzea debekatu zien. Egin zezakeen, Gorenak ebatzi arte behintzat.

Auzibidea eta eztabaidaren atzean lan gatazka osoa baldintzatu duen faktore bat egon da: ITP Aero saltzeko nahia. Rolls Royce aurreko jabeak turbina fabrika salgai jarri zuen duela bi urte. Sindikatuen ustez, kaleratzeak egiteko arrazoia soldaten zama arintzea zen, enpresa erakargarriago bihurtzeko. Bain Capital funtsak enpresaren %70 erosi du, eta gainerako akziodunen multzoan egongo dira, besteak beste, Sapa euskal arma enpresa eta Jaurlaritza. Salmenta prozesua ekainean amaituko da, eta sindikatuek ziurtzat jotzen dute ekoizpena asko handituko dela. Dagoeneko badakite eskaera jakin batzuk ugaritu egingo direla.

Madrilgo oposizioak Ayusoren anaiaren kasuari buruzko salaketak zabaldu ditu datu gehiagorekin. Madrilgo Asanbladako ezkerreko talde parlamentarioek Isabel Diaz Ayuso presidentearen nebari lotutako maskarak erosteko kontratuetan “zatikatzeak” ikertzeko eskatu diote Fiskaltzari.

Eusko Jaurlaritzako Ekonomia eta Ogasun sailburuaren esanetan, baliabide horiek euskal produkzio-sarera heltzea “premiazkoa” da. Gaur egun, 665,4 milioi euro jaso ditu Euskadik, kopuru osoaren % 3,9.

Lan Ikuskaritzak 898 arau-hauste atzeman zituen 2021ean Euskadin, ia erdiak laneko segurtasunarekin lotuta. Gainera, Euskadin aldi baterako 16.000 enplegu baino gehiago mugagabe bihurtzea ahalbidetu zuen, eta horietatik gehienak emakumeei zegozkien.

Lanbide gehienetan, sexuaren araberako soldata arrakala gutxitu egin da azkenengo bost urteetan, nahiz eta oraindik oso handia den. Gainera, kolektibo jakin batean handitu egin da: behin-behinekoetan. Sindikatuen arabera, mota horretako kontratu gehienak «sektore feminizatuetan» egiten dira: merkataritzan, zaintza zerbitzuetan, eraikinen garbiketan… Gainera, lan horietan aritzen diren beharginek oro har beste sektore batzuetan baino lan baldintza eta soldata eskasagoak izaten dituzte.

INE Espainiako Estatistika Institutuaren azkeneko datuen arabera, lan bera egiteagatik gizon batek emakume batek baino %22,4 gehiago kobratzen du Nafarroan, eta %19,5 gehiago Araba, Bizkai eta Gipuzkoan. Urtean 6.000 eurokoa da aldea: batez besteko soldata garbia 25.000 euro ingurukoa da andreetan, eta 31.000koa gizonetan. Alde hori gutxitu egin zen 2014tik 2015era: -7,3 puntu Nafarroan eta -4,5 puntu beste hiru lurraldeetan. Baina ez da hala izan kontratu mota guztietan, aldi baterakoetan aldea handitu egin baita: 4-5,3 puntu. Hala, arrakala handiagoa da orain: %26,1koa eta %23,9koa. Behin-behinekoekin batera, pentsiodunen kolektiboan dago alde handiena: %34 inguru.

Atzo soldata arrakalaren aurkako eguna izan zen; horren harira sindikatuek eginiko mobilizazioetan eta kaleratutako oharretan enpresa, patronal eta instituzioei zuzendu zitzaizkien, eta neurri zehatzak eskatu zizkieten arazoa lehenbailehen amaitzeko.

ELAk garbitzaileen sektorean dagoen arrakala «ikaragarria» nabarmendu zuen: %28,8koa Nafarroan eta %24,4koa Araba, Bizkai eta Gipuzkoan. Horrekin batera, azpimarratu zuen horretan ari diren langile gehienak azpikontratetakoak direla, bai enpresa pribatuetan, bai sektore publikoan, eta alde handia egoten dela lan jakin batzuetatik besteetara: adibidez, kalekoek eta errepideetakoek —non langile gehienak gizonezkoak izaten diren— eraikinetakoek baino gehiago kobratzen dute oro har. «Zuritze moreko politikak bogan daude, baina soldatetan benetako berdintasuna aldarrikatzen duten langileak mespretxatu egiten dituzte, kaleratu egiten dituzte edo lanpostuak galtzeko mehatxua egiten diete» salatu zuen, ohar batean.

LABek Eusko Jaurlaritzaren eta Confebasken Bilboko egoitzak «lotu» zituen manifestazio batekin. Han izan zen Garbiñe Aranburu idazkari nagusia, eta sektoreen artean egiten den sexuen araberako bereizketa salatu zuen: «Patronalarentzat eta instituzioentzat emakumeak bigarren mailako langileak dira, eta bigarren mailako hitzarmenak dituzte».

«Erabaki politikoa»

Aranburuk azaldu zuenez, patronalak «blokeatuta» dauzka eremu feminizatuetako hogei bat itun: besteak beste, zahar etxeena eta merkataritzarena. Aldiz, gogorarazi zuen nagusiki gizonezko langileak dituztenetako batzuk berritu egin direla azken hilabeteetan. Aranbururen arabera, hori gertatzea «ez da kasualitatea: erabaki politiko bat da»: «Confebaskeko buruak, inolako lotsarik gabe, askotan esaten du balio erantsi gutxiago dutela sektore feminizatuetako lanek». LABeko buruak instituzioei leporatu zien horri «ez ikusiarena» egitea eta horren «konplize zuzenak» izatea.

CCOOk eta UGTk, berriz, esperantza agertu zuten Madrilen onartu berri diren lan erreformak eta SMI lanbide arteko gutxieneko soldataren igoera baliagarriak izango direlakoan behin-behineko langileek pairatzen duten soldata arrakala murrizteko, baina nabarmendu zuten «lan asko» dagoela egiteko oraindik, bereziki instituzioen aldetik eta zehazki lan ikuskaritzan.

Idoia Mendia Eusko Jaurlaritzako Lan eta Enplegu sailburuak ideia bera azpimarratu zuen: «Baina, legeak ez ezik, enpresek ere aldatu behar dituzte beren jarrerak». Horri begira, 2022-2025erako plana aurkeztu zuen atzo Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiken sailburu Beatriz Artolazabalek. Azaldu zuen horren bitartez ikuskaritza lanak eta «sentsibilizazio kanpainak» indartuko dituztela, soldata arrakala murrizteko eta berdintasun politikak bultzatzeko enpresetan.

Besteak beste, 2019ko martxotik dago indarrean berdintasun planei buruzko araudia Hego Euskal Herrian: 50 langile baino gehiago dituzten enpresak derrigortuta daude halako planak egitera, baina tamaina horretako lau enpresatik batek baino ez du egin Araba, Bizkai eta Gipuzkoan, Jaurlaritzako Lan eta Enplegu Sailak iaz kaleratutako ikerketa baten arabera. Gainera, berdintasun klausulak dituzten hitzarmen kolektiboen erdiek baino gehiagok legeak ezarritako betekizunak bere horretan aipatu besterik ez dute egiten, eta heren batek baino ez du hobekuntzarik gehitzen.