Enpresaren arabera, lan batzuk egiteko beharrak eta argindarraren prezio altuak bultzatuta etorri da etenaldia.

5.500 bonu jarriko dituzte salgai, iaz baino mila gehiago, otsailaren 28ra arte. Nahikoa izango da atxikitako 44 saltokietako batera joatea eta bertan deskontua aplikatzea.

Sarritan hitz egin da azken hilabeteotan gehiengo sindikalak deitu dezakeen greba orokorrari buruz, lan eta pentsio erreformen harira, eta, atzo, lanuztea ez, baina manifestazio jendetsuak egin zituzten Hego Euskal Herriko lau hiriburuetan eta hainbat herritan, sindikatuen deialdi bateratu bati erantzunez. ELA, LAB, ESK, Steilas, Etxalde, Hiru, CGT eta CNT sindikatuek milaka langile eta pentsiodun atera zituzten kalera, «lan, pentsio eta bizi baldintza duinen alde». Mobilizazio handi hori balizko greba baten atarikoa izango ote den ez da argitu, baina ELA eta LAB motorrak berotzen ari dira Madrilen laster bukatuko dituzten lan eta pentsio erreformak direla eta.

Bilboko martxa hasi aurretik, ELAko idazkari nagusi Mitxel Lakuntzak mezu argi bat helarazi zien EAJri eta EH Bilduri, biek ala biek erreforma horietan eragiteko botoak izango baitituzte Espainiako Kongresuan; pentsio erreformari dagokionez, gaur bertan: «Pentsiodunen mugimenduak esan duen moduan, erreforma zakarrontzira bota behar da». LABeko idazkari nagusi Garbiñe Aranburuk, berriz, esan zuen «orain» dela «Madrilgo agendan» eragiteko garaia: «Eta tinko jokatu behar da, denbora pasatzen ari baita».

Sindikatu abertzaleak bat datoz egoeraren diagnosian: «Garrantzi handiko garai bat bizi dugu, eta Europako funtsak Damoklesen ezpata bilakatzen ari dira». Horrek bultzatu ditu deialdi bateratua egitera, eta uste dute gaur bertan Madrilen bozkatuko duten pentsioen erreforma Europako funtsen ordainaren zati bat dela. «Erretiro aurreratuetan eta Belaunaldien arteko Ekitate Tresnaren bitartez murrizketak egingo ditu [erreformak], eta ez du bermatzen pentsioak KPIaren arabera eguneratzea». Lakuntzak EH Bilduri galdegin zion ez ditzala babestu Eusko Jaurlaritzaren aurrekontuak; goizean egindako eskaerak erantzuna izan zuen arratsaldean, EAJren eta EH Bilduren arteko akordioa iragarri eta gero. «Oso argia da lehendakariak berak eta gobernuak emandako mezua», esplikatu zuen ELAko buruak.«Ez da ezer aldatuko aurrekontuekin. Irizpidea da gizarte kontuetan gehiago ez inbertitzea, gehiago ez gastatzea; jaisten diren diru sailak Osasuna eta Hezkuntza direla ikustea besterik ez dago; benetako eskandalu bat».

Grebari buruz, bi iritzi

Diagnosi orokorrean bai, baina estrategian ez datoz bat ELA eta LAB. Garbiñe Aranbururen sindikatuak uste du «orain» dela greba orokorrera deitzeko garaia, eta ELAren zain dago; era berean, hura zain baitago, lan erreforma ezagutu eta edukien arabera balizko lanuztera deitzeko. Aranburuk salatu egin zuen lan erreforma ez dela indargabetuko oso-osorik, eta ohartarazi zuen murrizketak datozela pentsioetan. Baina Aranburuk gogorazi zuen dena ez dela Espainiako hiriburuan erabakiko. «Egoerak Madrilera begiratzera behartzen gaitu, orain han negoziatzen ari diren oso gai garrantzitsuak daudelako, baina anbizioa behar dugu Madrilen ezinezkoa dena Euskal Herrian egiteko, bide orri propio bat elikatzeko, eta hemengo gobernuak eta patronalak interpelatzeko».

Greba orokor baten egokitasunaren inguru ezadostasunak ez dira oztopo, ordea, bat etortzeko ikuspuntu orokor batean. «Urte bukaerarako hartu nahi dituzten erabakien araberakoak izango dira etorkizuneko bizi eta lan baldintzak», diote sindikatuek. Europako funtsak erreformekin estuki loturik ikusten dituzte, Europako Batzordearen baldintza gisa. «Beltzez jantzitako gizon berriek transferentziaren bigarren zatiari oniritzia eman diezaioten egin behar ditu erreformak Espainiako Gobernuak».

Gehiengo sindikalak uste du aurreko urteetan ezarritako murrizketak ez direla indargabetuko, eta pentsio sistema publikoa ez dela sendotuko. «Lan erreformaren nondik norakoak oso ilunak dira: ez dirudi Euskal Herrian gure lan hitzarmenak negoziatzeko eskubidea bermatuko denik edota indargabetuko direnik aurreko erreformen funtsezko puntuak; esaterako, kaleratzeko erraztasuna».

Mobilizatu diren sindikatuek uste dute, halaber, Eusko Jaurlaritzak ez duela zabaldu «ereduaren oinarrizko zutabeak aldatzeko aukera»; adibidez, osasun, hezkuntza edo zaintza sistema publikoari dagokionez, «edo premiazko erreforma fiskalari dagokionez». Haien arabera, Confebask eta CEN patronalek erabakitzen dute politika fiskala.

«2008ko krisialdian eta koronabirusaren pandemian ikasitakoa ez dute aintzat hartu nahi», esan dute. Krisi sanitarioaren kudeaketak «agerian utzi du», manifestarien ustez, sistema autonomikoa «zein hauskorra den». Argi ikusten dute estatuak «nahi duenean» inposatzen dituela bere irizpideak.

Kultura bonuaren kanpaina ostiralean abiatuko da Gipuzkoan. 64 saltokitan 8.700 bonu saltzeko 80.000 euro izango dira; 2.700 bonu euskarazko kultura produktuentzako izango dira, eta gainerakoak gaztelaniarentzako eta beste hizkuntzentzako.

Sindikatuak lan eta pentsio duinen alde mobilizatu dira Hego Euskal Herrian. ELA, LAB, ESK, Steilas, Etxalde, Hiru, CGT eta CNT sindikatuek borrokak eta mobilizazioak kalean aktibatzen jarraitzeko deia egin dute.

Belgikako VGP taldeak La Navalen orubea eskuratu du 36 milioiren truke eta 175 langile ohiek laster jasoko dute kaleratzeari dagokion behin betiko kitapena. Talde belgikarrak parke logistiko bat eraikiko du lehen ontziola zegoen tokian.

Langabeziaren erreforma osoki indarrean da Ipar Euskal Herrian. Lege joan-jinkarian ibili ondotik, azkenean, gaurtik aplikatuko dira neurri guziak. Urriaren 1etik erreformaren parte bat indarrean da jadanik, baina, sindikatuek zenbait neurriri helegitea ezarri zieten Frantziako Estatu Kontseiluan, langabezia saria lortzeko baldintzak zorrotzegiak izanen direla argudiatuta. Kontseiluak ez du onartu helegitea, eta, onespena eman ondotik, dekretua Frantziako Agerkari Ofizialean agertu da, osotasunean.

Dena den, erreformak bide luzea egin du. Izan ere, Emmanuel Macron Frantziako presidenteak 2020eko urtarrilean ezarri nahi zuen plantan, baina COVID-19ak eragindako pandemiaren ondorioz gibelatzea erabaki zuen. Urtea pasatu ondotik, osasun egoerak eragin duen krisi ekonomikoaren kari, «lanaren balioa» indartzeko asmoa adierazi zuen Macronek, iragan azaroan, koronabirusari aurre egiteko neurriak iragartzeko egindako agerraldi batean. Langabeziaren erreforma bururaino eramanen zuela berretsi zuen orduan.

Sindikatuen ustetan, indarrean sartzeko gorabeherek «nahasmendua» eragin dute. «Zernahi epe eman dizkio Frantziako Gobernuak erreformaren plantan jartzeari; gibelatzen aritu dira etengabe. Jendearentzat zaila izan da ulertzea noiztik aitzina sartuko zen zinez indarrean. Galduak ibili gara, eta, nahasmendu horretan, neurriak ongi ulertzea zaila da», gaitzetsi du Stephane Blondel Ipar Euskal Herriko LABeko permanenteak.

Sariaren apaltzea

Frantziako Gobernuaren arabera, hiru helburu nagusi ditu erreformak: gehiegizko epe motzeko lan kontratuen kontra egitea; langabezia saria kalkulatzeko moldean lan egindako epeak lanik gabekoak baino gehiago kontuan hartzea, eta enplegu galdegileak are gehiago laguntzea lanerako bidean.

Sindikatuek, ordea, «prekarioenak prekarioago eginen» dituen erreformatzat jo dute. Izan ere, langabezia saria lortu ahal izateko baldintzen ingurukoa da hautsak harrotu dituen neurria. Orain arte, langabezia saria eskuratu ahal izateko lau hilabete lan egin behar ziren azken 28 hilabeteetan. Hemendik aitzina, azken 24 hilabeteetan sei hilabetekoa beharko du lan epeak.

Bestalde, langabezia saria kalkulatzeko metodoa aldatzea erabaki du Frantziako Gobernuak. Aldaketak lan epeak eta lan etenak aldizkatzen dituztenei eraginen die gehienbat. Izan ere, sariaren zenbatekoak kontuan hartuko ditu lan egindako eta lanik gabe egondako epeak. Horren eraginez, egunkako sari erreferentziala apalduko da, lanik gabeko egunak ere kontabilizatuko baitira. Hilabeteko langabezia saria ere apalduko da, beraz.

Haatik, erreformak manera emanen du langabezia saria hilabete gehiagoz hunkitzeko, apalagoa izanik ere. Blondel: «Kalkulatzeko modua lausoa da; horretan aditua ez bazara, ulertezina da. Frantziako Gobernuak plantan jarri duen kalkulatzeko modu berriak eragiten du herritarrek beren eskubideetatik are urrunago sentitzen dutela beren burua». Izan ere, Blondelek azpimarratu du langabezia saria ukan dezaketen herritarren erdiek ez dutela baliatzen eskubide hori, «desmartxen zailtasunagatik».

Aldi berean, lan kontratu mugatu «gehiegi» egiten dituzten enplegatzaileentzako bonus-malus sistema bat ezarri du plantan erreformak. Hala, kontratu labur gehiegi egiten dituzten enplegatzaileek langabezia aseguru gehiago ordaindu beharko dute; lan kontratu luzeak hobesten dituztenek, berriz, gutxiago.

Sindikatuek salatu dute lan arlo gutxi batzuetan besterik ez dela aplikatuko neurri hori, eta, gainera, 11 langile baino gehiagoko enpresetan soilik izanen dela indarrean. Hala, sindikatuen ustez «enpresa gutxi batzuei» eraginen die neurriak, eta langabezia sariaren apaltzeak, haatik, «langabeen gehiengoari».

Erraterako, langabeziaren araubidea kudeatzen duen Unedic erakundeak egindako ikerketa batek hauxe dio: langabezian dauden herritarren %63k ez dute agortzen langabezia saria. Bestela erranda, erreformaren ondorioz saria hilabete gehiagoz hunki badezakete ere, epe hori amaitu aitzin lan bat atzematen dute. Ondorioz, Unedic erakundeak dio langabezian diren herritarren %63ri apalduko zaiela hunkitutako sariaren zenbatekoa erreformaren ondotik.

Erreforma «maltzurra»

Sindikatuek salatu dutenez, erreformak «ez du lanerako bidea errazten», eta pandemia betean burura eramatea «maltzurra» da. CGT sindikatua kexu agertu da: «Pandemiak pobreenak —batez ere langabeak— kolpatu ditu gogorrenik. Frantziako Gobernuak krisiaren ondorioak areagotuko ditu, eta pobrezian murgilduko ditu langabezia aseguruen sistema mantendu izan balitz estuasunik gabe egon zitezkeenak».

CGTk uste du langabezian dauden herritarrak «are gehiago estigmatizatuko» dituela erreformak. «Langabezia garaiak bizi izan dituen edonork estresa areagotzen sentitu du, eskaera anitzen erantzunik ezagatik, elkarrizketa etsigarriengatik, bilaketa antzu hori frogatu ez izanagatik, eta justifikatu ezinak eragindako zigorrengatik. Langabezia garaiak bizi izan dituenak larritasunez ikusten du langabe sariaren amaiera; gizarteak alfertzat jotzen ditu, gainera, eta iritzi publikoaren zati batek iruzur egiten dutela susmatzen du».

LABeko Blondelek ere langabeen egoeraren okertzea salatu du: «Frantziako Gobernuak dirua aurreztu nahi du jendearen biziaren bizkar, sistema sozial bat deseginez». Eta uste du gaur egungo gizartean langabezia garaiak «iraute» garaiak direla. «Prezioak etengabe igotzen ari dira. Iparraldean, adibidez, etxebizitza bat alokatzea geroz eta garestiagoa da. Langabezian izanik oso zaila da; saria apaltzen bada, are gehiago». Laburbiltzeko, Blondelen ustez, «gizartearen pobretzea» dakar erreformak.

EHNE sindikatuak salatu du esnea ekoizten duten abeltzainak egoera oso larrian daudela daudela, produkzioren kostuak handitu direlako eta industriak ordaintzen dituen prezioak baxuegiak direlako.

Sindikatuen hitzetan, grebaren jarraipena “ia erabatekoa” izan da Bizkaiko kontserba sektorean. Lanuztearen jarraipena % 90ekoa izan dela esan du LABek. CCOOren ahotan, langileen borroka “eredugarria” izaten ari da. “Blokeoaren” aurka mobilizatzen asteak eman dituztela gogorarazi du ELAk.

ELAk bost greba egun deitu ditu Bizkaiko autoeskoletan abenduaren 13tik 17ra, patronalak ez diolako erantzun lan hitzarmena berritzeko sindikatuak aurkeztu dion azken proposamenari. Halaber, negoziazio mahaiaren bilera deitu du abenduaren 9an eta batekin joateko eskatu dio patronalari.