MADRIL. Alarma piztu du Errioxan azken orduetan Errioxa sor-markaren barruan Arabarako posible izango litzatekeen adar autonomo baten aukerak. Hilaren 30ean eztabaidatuko dute Espainiako Kongresuan, EAJren proiektu bat, Errioxako sor-marka Arabako erakundeen esku gera dadin Arabako lurraldean, beste izendapen baten bidez. Errioxako presidenteak batzar batera deitu ditu lurralde horretako alderdiak eta eragileak, Arabako Errioxako jatorri izen posible baten sorrera nola eragotzi aztertzeko.

Madrilen eztabaidatuko dutena da lege egitasmo bat Jatorri Izenen Legea erreformatzeko. Aldaketa horrek ahalbideko luke erkidego bat baino gehiago hartzen dituzten sor-marketan, erkide bakoitzean eremu jakin batzuen izenak sortzea, eta, hortaz, kontseilu horrek edukitzea erkidego horren kudeaketa, esaterako, ardoaren alorrean. Uzta nola kudeatu, zenbat landatu, ardoa nola azaldu, uztak nola izendatu… aldagai guztiak bakarrik Arabarako litzatekeen kontseiluaren esku geratuko lirateke.

PPk ezetz bozkatuko duela aurreratu du, eta nekez emango diote bidea proiektuari Espainiako beste alderdiek, Errioxan oso hestu hartu baitituzte upategi handiek.

Lan istriputzat hartzeko eskatuko du ESK-k Azpeitian bere buruaz beste egin zuen langile baten heriotza. 20 urteko azpeitiarrak esana zuen “ezin zuela gehiago”. ESK sindikatuak, familiak eta eragile sozialek argi dute prekarietateak eraman zuela gaztea muturreko erabaki hori hartzera.

Hala baieztatu du Gabriel Rufian Kongresuko bozeramaileak prentsaurrekoan. ERCren babesarekin, Espainiako Gobernuak nahikoa boto ditu kontuak aurrera ateratzeko.

2022ko EAEko aurrekontuak: Jaurlaritzaren proposamenak “gabeziak” ditu arlo politikoan, baina “aukerak” esparru ekonomikoan, EH Bilduren iritzian. EH Bildu Jaurlaritzari bidaltzeko proposamen berri bat lantzen ari da. Koalizioak, gainera, negoziazio talde bat izendatu du.

GASTEIZ. Oinarrizko errenta baldintzagabea eskatzeko ekinaldiak 7.500 sinadura bildu ditu dagoeneko. Irailean jarri zuten martxan bilketa, eta bi hilabeteko epean helburua lortzear dago. Izan ere, gutxienez 10.000 sinadura bildu beharko dituzte Eusko Legebiltzarrak eskaria aintzat hartu eta eztabaida onartzeko. Urtarrilaren 7ra arteko epea dute horretarako. Adierazi dutenez, bi hilabete hauetan proposamena herritarrengana iristeari eman diote lehentasuna, eta, horretarako, dozenaka hitzaldi eta mahai ingurutan parte hartu dute. Kalean ere izan dira, informazioa ahoz aho zabaltzen. «Milaka pertsonarekin informazioa eta esperientziak trukatu eta eztabaidatu ditugu. 50.000 triptiko baino gehiago banatu ditugu».

Pozik daude orain artekoarekin, nola sinadura kopuruarekin hala jasotako laguntza ekonomikoarekin. Izan ere, 12.000 euro inguru lortu dituzte sarean egindako mezenasgo kanpaina bati esker. «Diru horri esker, herritarren artean hedapen handiagoa izango duen kanpaina bat egin dezakegu», zehaztu dute sustatzaileek. Sinadurei dagokienez ere, 7.500 horietatik 2.000 inguru dira webgunearen bidez modu elektronikoan jasotakoak gainerakoak eskuz jaso dituzte. 80 erakunde baino gehiago ere atxiki dira ekinaldira.

PSOEk, Unidas Podemosek, EH Bilduk eta ERCk pentsioen sistema publikoaren erreforman zuzenketa bat egitea adostu dute, 1967tik Gizarte Segurantzak izandako diru sarrerak eta gastuak ikuskatzeko, berari ordaintzea ez zegokion gastuen faktura zenbatekoa den argitzeko.

ArcelorMittalek jakinarazi du Condesa Taldea erosi duela, Europako Lehia Agintaritzaren oniritzia jaso eta gero. Condesa Taldeak hainbat lantegi dauzka Euskal Herrian eta Alemanian. Aurrerantzean, ArcelorMittal multinazionalaren esku egongo dira guztiak.

Zubietako erraustegiko langileak greba mugagabera, lan-baldintza “duinak” eskatzeko. “Prekarietatea ezabatzea” eskatzen dute eta salatu dutenez, laneko segurtasun eta osasun arloko neurri falta “etengabea” da.

1 Baina, zer? Nola da posible animaliarik sakrifikatu gabe haragia jatea! Lasai, txantxa bat da. Hala ere, uste baino lehenago ikusiko duzu saltoki eta jatetxeetan. Dagoeneko errealitate bat da laborategietan ereindako haragia edo in vitro okela deiturikoa, eta, diotenez, hamarkada honetan merkaturatzen hasiko dira.

2 Pilulen bidez elikatzen amaituko dugu! Ez dira pilulak. Animalia baten ama zelulak erabilita lortzen da, benetakoa da. Alde batetik, muskulu zelulak bereizten dira, eta, bestetik, koipe zelulak, eta biorreaktore batean hazten dira, haragia lortu arte.

3 Nolakoa den, hori beste kontu bat da. Gutxi batzuek baino ez dute probatu, eta, konfidentzialtasun klausulak tarteko, ez dute iritzirik eman. Printzipioz, teknologia horrek ia mota guztietako produktuak egiteko aukera eman dezake, nahiz eta orain arte barietate mugatua izan. 2013an lehen txahal hanburgesa aurkeztu zenetik, beste produktu batzuk garatu dituzte: hala nola txahal mokadutxoak eta xerrak, oilasko kurruskatua… Behi, txerri eta indioilar saltxitxak ere badaude, eta Euskal Herrian eginak, gainera.

4 Bai, eta euskal labelarekin, ezta? Iritsiko da hori ere; zeinek daki. Horretan ari dira Donostiako Biotech Foods enpresan. Erreferenteetako bat da nazioartean, eta diru asko lortzen ari da, Europako erakundeetatik bereziki. Aste honetan jakinarazi du Brasilgo JBS, munduko proteina ekoizlerik handiena, izango dela aurrerantzean bere akziodun nagusia, eta hark jarritako 36 milioi euroekin ekoizpen planta bat irekiko duela, Europako handienetako bat, Donostian bertan. Elikadurako multinazionalek interes handia dute: Nestlek, esaterako. Eta Europan eta AEBetan sortzen ari dira enpresa gehienak.

5 Baina legezkoa da merkaturatzea? Europan, ez. Etiketen eztabaida argitu behar da, landare jatorriko ordezkoekin gertatu den bezala. Estatu batzuetan debekatuta zegoen xerra, saltxitxa eta hanburgesa deitzea, edo jogurta, esnea eta esne gaina. Baina EBk, luze eztabaidatu ondoren, baimendu egin du.

6 Izenak bainoago, izanak sor ditzake kezka gehiago. Egia da Europako kontsumitzaileak eta erakundeak elikagaietan bioteknologia erabiltzearen aurkakoak izan direla historikoki. Ia ezinezkoa da genetikoki eraldatutako produktuak merkaturatzea, baina hori ere aldatzen ari da. Singapurren eta Israelen legezkoa da iaztik, eta jatetxe bana ireki dituzte, proba modura. Dena den, zalantza asko daude, ez baitakite halako produktuen kontsumoak zer albo ondorio sor ditzakeen, osasunekoak bereziki, eta bestelakoak ere bai: kulturalak, ekonomikoak…

7 Baina errentagarria bada, aurrera. Elikadura beharrak eta gosea modu jasangarriago batean arintzeko aukera gisa aurkeztu da haragi mota hau. Dena den, kontuan hartu beharko da modu masiboan ekoizteak ondorio larriak izan ditzakeela landa eremuetako ekonomietan. Gainera, ikusteko dago zein neurritan den dioten bezain jasangarria, biorreaktoreen erabilera dela eta. Eta prezioa: hasieran produktu garestia izango da. Egun, abeltzaintza intentsiboko animalien metano isuriak daude jopuntuan, baina munduko pertsona askok beste aukerarik ez dute horrela ekoitzitako haragi merkea erostea baino.

Zein dira munduko automobilgintza konpainia nagusiak? Bai, jakina, galdera horren erantzuna aukeratutako neurriaren araberakoa da. Enpresak sailkatzeko neurri horietako bat burtsako kapitalizazioa izaten da, enpresaren akzio kopurua bider akzioaren kotizazioa, inbertsiogileen usteen araberako nolabaiteko balioa egozten diona konpainiari. Eta, aste honetako burtsako kapitalizazioari begira, munduko lehen autogintza enpresa, alde handiz, Tesla da; bigarrena, Toyota, eta hirugarrena, Rivian, Volkswagenen aurretik. Datua: VWek hamar milioi auto saltzen ditu urtero; Rivianek, bat ere ez, zero auto.

Nola liteke autorik saldu ez eta irabazirik ez duen konpainia batek gehiago balio izatea Volkswagenek, General Motorsek eta Fordek baino? Forden aurretik, kapitalizazioan zortzigarren gelditu da Lucid ere, bere lehen autoarentzako enkarguak jasotzen hasi berri den konpainia.

Dena esateko, Rivianek bere bultzatzaileen artean ditu Ford bera eta Amazon ahalguztiduna. Pick up eta furgoneta elektrikoen segmentuan kokatu nahi du, eta Amazon 100.000 banaketa furgonetarekin hornitzeko kontratua du. Lucidek ere ibilgailu elektrikoak egingo ditu, luxuzko autoak. Fordek baino gehiago balio du burtsan, nahiz eta hirugarren hiruhilekoan 524 milioi dolarreko galerak izan —Fordek aldi horretan 3.000 milioi dolarreko irabaziak izan ditu—. Nola liteke?

Analista batzuen eta inbertsiogile askoren ustez, Rivian, Lucid eta ibilgailu elektrikoetan sartu berri diren konpainia gazteek aukera handiak dituzte arrakastarako. Behin martxa hartuta, haien izaera disruptiboari esker, uste dute merkatuan nagusitasuna, irabazi tarte handiak eta kapital intentsibitate txikia duten negozioak izango direla. Bateren batek ibilgailu elektrikoen merkatuarentzat iragartzen den jauzia ere izango du gogoan.

Aldiz, beste batzuen ustez, agerikoa da burtsako kapitalizazio horien atzean burbuila bat dagoela; dot.com burbuila haren antzekoa —gazteenek ziurrenez ez, baina oraindik bateren batek gogoratuko ditu Terraren akzioak—. Burbuilak eztanda egiten duenean, konpainia gazte horietako asko desagertu egingo dira, besterik gabe, eta irautea lortzen duten irabazle gutxi batzuen eskuetan egongo da auto elektrikoen merkatua.

Irabazle horien artean Tesla egongo dela gero eta garbiago dago. Hori dute buruan, ziurrenez, Rivianen edota Luciden akzioak erosi dituztenek. Elon Musken konpainia hainbat urtez egon da dirua galtzen, eta ez dira hainbeste urte autoak saltzen hasi zela, baina Tesla hasi da abiada hartzen. Hori nahikoa da autogileen zerrendaren buru egoteko, bilioi bat dolarreko —bai, 1.000.000.000.000 dolar— kapitalizazioarekin? Toyotaren, sailkapeneko bigarrenaren, kapitalizazioa 260.000 milioi dolar ingurukoa izanda? Elon Musken konpainia 2020an hasi zen irabaziak izaten.

Baina lehiakideek kezkaz begiratzen diote baita Europan ere, eta ez soilik automobilgintza enpresetako buruek, baita langileek ere.

Berlinen lantegia zabaltzear da Tesla. Eta hori behin eta berriz izan du ahotan Volskwageneko buru Herbert Diessek, taldeko langileen haserrerako. Orain aste gutxi, modu pribatuan, Diessek esan zuen Teslaren lan egiteko moduekin eta, oro har, auto elektrikoen ekoizpenarekin VWen 30.000 langile egongo direla sobran. Teslak hamar ordu behar omen ditu auto bat muntatzeko; VWek, berriz, 30 ordu, nahiz eta saiatzen ari den denbora tarte hori txikitzen Alemaniako lantegietan. Baina hori bai, VWeko langileen ordezkari boteretsuek ez dute enplegu murrizketez ezer entzun nahi, hain zuzen, taldea hurrengo bost urteetarako bere estrategia negoziatzen ari den honetan.

Automobilgintza zenbat aldatuko da, eta nola ibilgailu elektrikoen goraldia iristen denean? Zer da burbuila eta zer ez? Nor geldituko da sektorean? Zer gertatuko milaka eta milaka enpleguekin? Bihurguneak datoz automobilgintzaren ibilbidean.