Calviñok kontratuak sinpletzea eta behin-behinekotasuna murriztea jarri ditu baldintza gisa lan erreformarako. Subkontratazioa hobeto arautzea, negoziazio kolektiboko aldeak berriro orekatzea eta enpresen barruko malgutasunerako eta enpleguaren egonkortasunerako mekanismoak ezartzea babestuko du.

GASTEIZ. Tubacexen galerak handituz doaz. Iazko lehen bederatzi hilabeteen aldean, galera horiek halako hiru dira jadanik aurten, eta zuloa 32,4 milioi eurora iritsi da. Baina konpainiak «baikortasuna» helarazi du datozen hilabeteei begira, batik bat baduelako horretarako arrazoi bat: eskaera poltsa. Arabako hodi egileak jakinarazi du 500 milioi euroren kontratuak dituela zain. Gero bermatu beharko luke horrek. Lan gatazka luzea atzean geratzen hasi da, eta ohiko jarduerari ekiteko bidean dira fabriketan. Aldi baterako erregulazioak kentzen hasi da enpresa, baina langile batzuk erregulazioan daude oraindik ere; hain zuzen, Amurrion eta Laudion. Urriaren 5ean itzuli ziren planta horietara beharrera greba luzean egondako 129 kaleratuak. 236 eguneko lanuzte luzea izan zen; prozesu traumatikoa.

Aurreko astean, Joseba Madariaga Laboral Kutxako Ikerketa zuzendariak nabarmendu zuen uztailetik kontsumoa eta jarduera ekonomikoa apaltzen ari direla nazioarteko hornidura arazoen eta prezioen igoeraren ondorioz. Atzo, Nastat estatistika erakundeak joera hori baieztatu egin zuen. Aurtengo bigarren hiruhilekoan ekonomia %2,6 hazi ostean, uztailetik irailera bitartean hazkundea moteldu egin da, %1,8 handitu baita aurreko hiruhilekoarekin alderatuta. Iazko udako datuekin alderatuta, %4,1 handitu da ekonomia urtebetean.

Ikusi beharko da urtea amaitu bitartean joera hori areagotu egiten den ala ez. Dena den, gobernuak oraingoz ez ditu aurreikuspenak aldatu, eta, asteazkenean, aurrekontuen aurreproiektua aurkeztu zuenean, %7,7ko hazkundea iragarri zuen 2021erako.

Urte gorabeheratsua izaten ari da. BPGaren bilakaerari erreparatuta, zerra baten antza hartu du grafikoak, gora eta behera. Lehen hiruhilekoan, pandemiari aurre hartzeko ezarritako murrizketen ondorioz, atzera egin zuen barne produktu gordinak (-%0,5), baina udaberrian txertaketa prozesuak bizkortze handia izan eta gero, espero zen bezala, jarduera ekonomikoa indarrez suspertu zen. Haatik, itxaropen horiek zapuztu egin ditu udan gertatutakoak.

Eraginik agerikoena industrian jazo da. Autogintzako erdieroaleen krisia nabaritu du autogintzak eta industriako beste sektoreetan lehengai falta dago. Alde batetik, kanpo merkataritzak ekonomiari egindako ekarpena «tasa negatiboetan» dago, atzera egin baitu.

Bestetik, herenegun kaleratu zuen Nastatek enpresen konfiantza neurtzen duen adierazlea, eta datuek agerian uzten duenez, industriak ezkor ikusten du etorkizun hurbila. Lehengai eskasiaren ondorioz, garraioa, metalgintza eta mineralekin eta metalekin lan egin duten enpresak dira ezkorrenak. Nastaten arabera, industriaren produkzio ahalmena %75ean dago. Aurten, bigarren hiruhilekoan %79an izan da, eta iaz, garai berean, %80an zegoen.

Kapital eraketa gordina —enpresen inbertsio eta irabaziak, alegia— leundu egin da, baina, eskaintzaren arazo horiek barne kontsumoari ere eragin diote. Behin pandemiaren okerrena pasatuta, espero zen hirugarren hiruhilekoan kontsumoak gorantz egingo zuela berriro, bigarren hiruhilekoko joerari segida emanez, baina erritmoa moteldu egin dela ondorioztatu du Nastatek.

Inflazioa gorantz

Kontsumoari bete-betean eragiten dio inflazioaren igoerak, eta lehengaien garestitze orokorrak zuzeneko ondorioak ditu sendiek egunerokoan erosi ohi dituzten produktuen eta zerbitzuen salneurrietan. Europa osoan gertatzen ari da goranzko joera. Izan ere, analistek espero baino gehiago handitu da inflazioa urrian eurogunean. Aurreikuspenek %3,7ko tasa iragarri bazuten ere, prezioen indizeak azkenean %4,1eko hazkundea izan du, 2008az geroztiko izandako igoerarik handiena.

Energia eta elikagai freskoak bezalako osagairik aldakorrenak kanpoan uzten dituen azpiko inflazioak ere gora egin du, azken bi hamarkadetan ikusi gabeko %2,1eko tasara. Eurostaten datuen arabera, energia prezioek %23,5eko igoera izan dute urrian eurogunean. Askoz ere apalago, baina prezioak igo dira ere elikagaien, edari alkoholdunen eta tabakoaren prezioak neurtzen dituen arloan (+%2,2); industria salgaietan (+%2) eta zerbitzuetan (+%2,1). Europako Banku Zentralak herenegun aitortu zuen inflazioa aurretik uste baino gehiago igoko dela, eta uste baino denbora gehiago egongo dela goian.

Hirugarren hiruhilekoko euroguneko hazkunde datuen aurrerapena ere zabaldu zuen atzo Eurostatek, eta, inflazioarekin ez bezala, BPGaren portaera analistek espero baino hobea izan da, hainbat herrialdetan arinduz joan direlako COVID-19ari lotutako murrizketak. Bigarren hiruhilekotik hirugarrenera, %2,2ko hazkundea izan du euroguneko ekonomiak, eta %2,1ekoa Europako Batasunekoak. Frantzian (%3) eta Italian (%2,6) sendoagoa izan da hazkundea, Alemanian (%1,8) eta Espainian (%2) baino.

Bizkaiko eta Gipuzkoako foru aldundiek inoiz baino diru gehiago izango dute eskura 2022an. Bi erakundeek atzo aurkeztu zituzten hurrengo urterako aurrekontu proposamenak, eta inoizko handienak dira. Bizkaiko Aldundiak 8.886,1 milioi euro biltzea espero du, aurten baino 915 milioi gehiago. Horietatik 1.459,8 milioi euro egongo dira sailen esku, iaz baino %7,3 gehiago. Gipuzkoako Aldundiak, berriz, 5.620 milioi euro biltzea espero du, baina «aurrekontu propioa» deritzona 1.042 milioi eurokoa izango da, aurten baino 59 milioi euro gehiago —%7 handiagoa—. Araban ere hala gertatuko da. Azaroaren 15ean emango dute haien berri, baina Ramiro Gonzalez ahaldun nagusiak dagoeneko aurreratu du aurreko urteetako «marka» hobetuko dutela.

Bi aldundiek atzo hasi zuten aurrekontuen onarpenerako tramitea, eta, ezusteko handirik ezean, urte amaitu aurretik onartuko dituzte batzar nagusietan. Hurrengo asteetan hasiko da sail bakoitzeko entresakak azaltzeko prozesua, eta eztabaidan bi hilabetez aritzea espero da. Bizkaikoaren kasuan asteartean hasiko da herritarrek proposamen formalak egiteko duten epea eta azaroaren 12ra arte iraungo du.

«Susperraldirako» kontuak

Bi aldundiek nabarmendu dute pandemia osteko aroak baldintzaturiko aurrekontuak direla hurrengo urtekoak. Bizkaikoak «susperraldia bultzatzeko diseinatuta» daudela azaldu du Unai Rementeria ahaldun nagusiak, eta «enpleguari laguntzeko eta lurraldeak behar dituen trantsizioei» ekiteko erabiliko dituztela.

Euskara eta Kultura Sailak handituko du gehien aurrekontua: %26,5 gehiago jasoko du —49 milioi eurotik 62ra igaroko da—. Ohi denez, Gizarte Ekintza izango da diru gehien mugituko duen saila: 599 milioi euro, %2,5 gehiago.

Gipuzkoan ere Gizarte Politikek izango dute baliabide ekonomiko gehien: 454 milioi euro, aurten baino %8,68 gehiago. Era berean, gehien haziko dena, alde handiz gainera, Ingurumena eta Obra hidraulikoena izango da. 34 milioi jasoko ditu, aurten baino %19,8 gehiago.

Markel Olano ahaldun nagusiak gorako joera mantentzea espero du, eta 2023an berriz ere aurreko urteko kopurua hobetzea. Era berean, zehaztu du egitasmo jakin batzuek bultzada berezia izango dutela. Adibidez, Mubil zentroak 22,2 milioi euro jasoko ditu, eta Adinberrik, zazpi milioi.

Nafarroako Barne Produktu Gordina % 1,8 hazi da azken hiruhilekoan. Elma Saiz Ekonomia eta Ogasun sailburuak azaldu du zerbitzuetako aktibitatearen igoerari zor zaiola gorakada. Industria aktibitatea, berriz, ez da neurri berean hazten ari.

Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako Foru Aldundiak euren aurrekontuak izapidetzeko prest daude. Bizkaiak eta Gipuzkoak gaur aurkeztu dituzte euren proiektuak, eta Arabak azaroaren 15ean ezagutaraziko du berea.

Oposizioarekin aurrekontuen negoziazio “errealista” egiteko konpromisoa agertu du lehendakariak. EH Bilduk “ikuspegi zabala” eskatu dio aurrekontuen esparrutik harago doazen akordioak bilatzeko, eta Elkarrekin Podemos-IU beldur da aurrekontuetan jasotako inbertsioa ez ote den nahikoa izango.

Eusko Jaurlaritza telelana arautzeko eta eredu hori administrazio publiko guztira zabaltzeko legea lantzen ari da, eta dekretu horren zirriborroa aurkeztu die sindikatuei ostegun honetan egin duten bileran.

Facebook-en enpresa jabeak Meta izena hartu du eta metabertso berria iragarri du. Erraldoi teknologikoaren sortzaileak “Interneten hurrengo atal” gisa izendatu du metabertsoa, presentzialtasun sentsazioaren bitartez elkarrekintza simulatuko duena.

3.000 langabe gehiago daude Hego Euskal Herrian 2021eko hirugarren hiruhilekoan. Nafarroan nabarmen igo da langabezia, 1.600 langabe gehiago baitaude, eta langabezia tasa % 10,70ekoa da.