ACB Sestaok ekoizpena etengo du azaroaren amaieran eta 2022ko urtarrilean itzuliko dira lanera. Enpresak dio kostu energetikoaren igoerak behartuta hartu duela erabakia. Hala ere, batzordeak “xantaiaz” hitz egin du, sindikatuek enpresak proposatutako antolakuntza aldaketak errefusatu dituztelako.

Auzitegi Konstituzionalak plusbalioaren gaineko udal zerga baliogabetu du, “gehiegizkoa” dela ebatzita. Konstituzionalak zerga hori kalkulatzeko modua indargabetu du, lursailaren balioa beti handitzen dela aurreikusten duelako, hala izan den kontuan hartu gabe.

Hezkuntza Sailak 132 milioi bideratuko ditu 2022an beka, garraio eta jantoki diru-laguntzetara. Sailak prestatutako aurrekontua Eusko Legebiltzarrean aurkeztu du Jokin Bildarratz Hezkuntza sailburuak. 3.235 milioi euroko partida aurreikusi du Sailak.

LAB sindikatuak kanpaina bat jarriko du abian energiaren garestitzearen aitzakian kaleratzeak egin edo prekaritatea sakontzen saiatzen diren enpresak salatzeko. Haien kontura! lelopean, patronalaren «erasoari» aurre egiteko beharra ikusi dute, «Jaurlaritzaren onespenarekin» moz- kinak handitzea ez den beste helbururik ez dutelako.

Iratxe Azkue eta Zorion Ortigosa LABeko industria federazioko kideek Sidenor eta Arcelor Mittalen ereduak jarri dituzte haien kezka azaltzeko, argindarraren prezioarengatik haien jarduna eten duten bi altzairutegi. Sidenorren kasuan gogoratu dute azken lau urteetan 103 milioi euro banatu dituela akziodunen artean, eta galdetu dute «bidezkoa» al den orain langileek jasatea lan espedientea. Arcelorren kasuan azaldu dute azken hamahiru urteetako emaitzarik onena lortu zuela iaz, eta altzairua argindarra baino gehiago garestitu dela.

Sindikatuko kideek salatu dute multinazionalek ireki dutela bidea, baina patronala aukera baliatzen ari dela «eskubideak murrizteko». Fenomeno hori, gainera, ustez suspertze ekonomiko fase batean ematen ari dela nabarmendu dute, eta enpresek, hala ere, «barra librea» dutela neurri traumatikoak hartzeko: «Uste bat orokortzen ari da: industrian arazoren bat eragiten duen arrazoiren bat badago, beti langileek ordaindu behar dute».

Deslokalizazioaren eragina

LABen iritziz, argindar konpainiek industria erabili dute erakunde publikoei xantaia egiteko, eta ustez erabiliak izan direnek ere haien mesedetan baliatu dute krisia. Era berean patronalak eta erakunde publikoek deslokalizazioaren alde eginiko lana kritikatu dute, eta politika horiek direla egun enpresa asko jasaten ari diren lehengaien hornidura arazoen oinarria. Adibide gisa, Mercedesen eta Volkswagenen kasuak aipatu dituzte.

Gaur eguerdiko elkarretaratzean 128 zenbakia itsatsiko dute pankartan. Vulcanizados Zuloagako (VZ) langileei Zaratamoko (Bizkaia) planta zapaldu gabe daramaten egun kopurua gogoratzen dien salataria da. «Orain ezin dugu atzera egin. Hitz egiteko prest gaude, eta lan egiteko gogoz, baina esan diegu enpresaren jabeei lan hitzarmen hor ez dugula nahi. Guk enpresa hitzarmena nahi dugu, hemengo errealitatea islatuko duena». Cristobal Jimenezena da azalpena (48 urte), lantokian sei urte daramatzan grebalariarena.

Diazek ondo laburbildu du gatazkaren korapiloa: enpresak Espainiako industria kimikoko hitzarmena aplikatzen du, eta langileek hobea nahi dute, enpresarako espresuki adosturiko bat. Lan erreformaren eztabaidako puntu baten lagina ere bada kasu hori. CCOO eta UGT sindikatuak Espainiako negoziazioa lehenestearen aldeko dira Madrilen, behintzat. ELAk eta LABek, berriz, euskal itunak nahi dituzte. Kasuaren arabera, Euskal Herriko hitzarmen sektorialak, lurraldekakoak edota enpresa mailakoak defendatzen dituzte.

Eta nolakoa da Espainiako itun hori? Hainbat langile maila daude: bigarren multzokoek, ugariena VZn, 17.159 euroko soldata gordina jasotzen dute urtean; hirugarren multzokoek, 18.603koa; eta laugarrenekoek, 20.688koa. Eta zenbat da garbi? Bada, gehienek mila euro pasatxo jasotzen dituzte hilabetean, eta laugarren multzokoek, 1.300 inguru. Sektore horretan ez dago itunik Euskal Herrian.

Ekainean egin zuten azken bilera enpresarekin, eta, langileen arabera, jabeek esan zieten eskaerak betez gero itxi egin beharko luketela. Baina egia al da hori? ELA sindikatuak ez du hala uste; grebalariak han afiliatu dira. Merkataritza erregistroan ageri da VZk iaz 484.000 euroren irabaziak izan zituela eta ia 1,5 milioikoak azken lau urteetan. Are gehiago, betiere ELAren ikerketen arabera, enpresak 400.000 euroren zerbitzuak kontratatzen dizkie urtero jabe den familiako kideei «zerbitzu prestazioak» eta antzekoengatik.

Langileek 300 euroko soldata igoera eskatu dute lehen urterako, eta 42 direnez —32 dira greban daudenak—, 150.000 euro inguruko inbertsioa litzateke. «Ez dugu beste munduko ezer eskatzen; enpresak bere gain har dezake. Zenbakiek argi erakusten dute», azaldu du Eduardo Jimenez enpresan 26 urte daramatzan langileak. Izan ere, langileek diotenez, ez dago lan gabeziarik. Marian Oterok hemeretzi daramatza han, eta badu eskarmentua: «Autogintzarako ordezko piezak egiten ditugu, eta erritmo onean ari gara lanean. Pentsa, iazko itxialdi garaian legezko bi asteetan gelditu ginen bakarrik. Are gehiago, geldialdia Aste Santuan izan zen, eta gu, jai eguna izanda ere, pazko astelehenean lanean ginen».

Nahi dutena lortzeko, baina, enpresa hitzarmena behar dute, eta enpresatik ezezkoa esaten diete. Soldata txikiak dira —Basauriko batez besteko alokairua 605 eurokoa da (2019an)—, aurreztea zaila da, eta garbi diote erresistentzia kutxari esker eusten diotela grebari. «Bestela ezin duzu greba egin. Nola ordaindu maileguak? Familia asko daude hemen», azaldu du Diazek.

Etxekoen babesa

Luze doa greba, baina tinko diraute. Liskarrik gabeko protesta da, greba eskubidea urratzen ari dela ziurtzat jotzen duten arren. Jimenez: «Kanpotik makinak entzuten ditugu, lanean ari dira. Bulegoetako langileak buzoa jantzita ikusi ditugu. Hasieran grabatu eta guzti egin genituen; orain, berriz, ikuskatzera sartzen garenean, ezkutatu egiten dira». Oterok eman dio segida: «Batzuek modu informalean esan digute gogorra dela. Orain konturatu dira lan mekanikoen gogortasunaz».

Baina, oraingoz, jarrerak urrun daude. Bilerarik gabeko lau hilabeteak horren isla dira. «Kimikoen ituna onena dela esaten zuten jabeek. ‘Onena zuentzat’ esaten genien», gogoratu du Diazek. «Euskal Herrian bizi gara, eta hemengo bizi baldintzetara egokitu beharra dago». Dena den, grebalariak lasai daude: «Egun onak eta txarrak daude, baina sendikoen babesa dugu, eta hori da garrantzitsuena», amaitu du Oterok.

Lan erreforma egiteko joko zelaia mugatu dute Espainiako Gobernua osatzen duten alderdi biek, eta itun politiko horren bidez helarazi dute lan erreforma sakon bat islatuko duela azaro amaierarako bukatuta egon beharko lukeen agiriak. Baina partida jokatzeko dago oraindik. Alegia, orain hasiko da idazten PSOEk eta Unidas Podemosek atzo plazaratutako paktuaren letra txikia, edukiz eduki jasoko duena paperean erreformaren muina. Hau da, sindikatuekin eta patronalarekin negoziatzen jarraitu aurretik, Espainiako Gobernuak bere buruarekin negoziatu du zer egin lan erreformarekin.

Edonola ere, atzodanik jakina da PSOEk baztertu egin duela azaleko erreforma, indargabetu aditza jaso duelako itunak, 2012ko lan erreformari erreparatuta, eta azken hamar egunotan gobernu bazkideen arteko krisia eragin duen sabotaje saioa, Nadia Calviño Ekonomia ministroaren eskutik, ez da urrutirago helduko, itxura batean. Calviñok negoziazio mahaia errailetik aterarazi du, besteak beste, enpresa ituna sektorekoaren gainetik uzteko esku hartze ageriko batekin, baina lortutako itun politikoak errailean sartu du atzera. Bada, Unidas Podemosekin egindako akordioarekin mezu argi bat bidali dio Pedro Sanchez presidenteak CEOE patronalari: egiturazko erreforma bat gauzatuko da datozen egunetan, eta ez ukitu txikikoa. Gainera, CCOO eta UGT sindikatuek ere jaso dute benetako negoziazioa hasi aurretik konfiantzarako ohar bat: PSOEk errespetatu egingo du orain arte negoziatutakoa mahai sozialean, Yolanda Diaz Lan ministroaren gidaritzapean.

Madrilek ezagutarazi duen itunean hitz guztiak daude neurtuak, eta esaldi bakoitzak arrasto bat ematen du aurreikusteko aste gutxi barru dekretu egitura hartuko duen idatziaren nondik norakoak: «Gobernuak konpromisoa du 2012ko lan erreforma indargabetzeko, koalizio akordioak jasotzen duen terminoetan eta Europako Batzordeari igorritako Susperraldi Planarekin batera. Behin-behinekotasuna eta prekaritatea dira, langabeziarekin batera, Espainiako lan merkatuaren anomalia nagusiak, eta atzean utzi nahi ditugu. Nahitaezkoa da lanabes orekatuak edukitzea negoziazio kolektiboan, eta, aldi berean, baldintza argiak ezartzea azpikontratazioan».

Gobernuak Brusela aipatzen du testuan, eta begien bistakoa da: Batzordeak badu zeresana prestatzen ari diren erreforman. Ez alferrik Next Generation funtsen bigarren poltsarekin loturik dago «lan merkatuaren modernizazioa»: 13.793 milioi euro. Sanchezek Batzordeari agindu dio urte amaierarako egingo dela erreforma, eta «elkarrizketaren eta kontsentsuaren bidez» egingo dela. Eta hori oso argi jaso du gobernu bazkideen paktuak: «Eragile sozialekin egindako lana oinarri hartuta, gobernuak bilatzen du elkarrizketa sozialaren bidezko akordio orekatu bat alde guztiekin. Erreforma iraunkorra lortzeko bermerik onena da borondate hori, Europako Batzordearekin egindako akordioaren barruan».

Beraz, erreforma sakona bai, Diaz ministroak zuzendutako mahai sozialak orain arte adostutakoa bai, baina patronalak egon behar du akordioan; hori ere garbi uzten du PSOEk, Bruselarekin lotuz baldintza hori. Batzordeak CEOEren betoa inposatzeko adina indar ote du Madrilen konpromisoak direla eta? PSOE bera al da beto hori eman nahi diona patronalari? Datozen egunetan argitu beharko dira galdera horiek, baina bere hartan dago oraindik galderarik potoloena: posible al da CEOEren oniritzirik ez duen lan erreforma bat igortzea Europara, eta Next Generationen bigarren poltsa jasotzea?

Negoziazio kolektiboa

Gaur bertan hasiko da mataza hori askatzen. Gobernuko zenbait ministerio, sindikatuak eta patronala mahai sozialean elkartuko dira moldean dagoen erreformari forma zehatzak ematen hasteko; hau da, aurrerako eragin mugagabea, bai ala ez? Sektoreko itunak enpresa itunen gainetik, bai ala ez? Itunak betetzeari uzteko enpresen pribilegioa, bai ala ez? Kaleratze kolektiboak, orain bezain erraz eta merke, bai ala ez?

Eduki horiek eta beste hainbat eztabaidagai direla, gobernuak «kotoiaren proba» pasatu beharko du, Unai Sordo CCOOko idazkari nagusiaren arabera. Gobernu bazkideen itun politikoa «kriptiko samarra» dela uste baitu, eta «orokorkeriaz betetakoa». Alegia, Nadia Calviño Ekonomia ministroa negoziazioen makinak gelditzera eraman duen zioak aurpegia eman dezakeen susmoa daukate sindikatuek. Lan Ministerioaz gain, Gizarte Segurantza, Ekonomia, Ogasuna eta Hezkuntza egongo diren bileran, «gobernuaren proposamenak orain arteko berak diren» ikusi nahi du Sordok.

Lan erreforma ez da bilera batean erabakiko, ordea. Azaroa amaitu baino lehen nahi du adostu Madrilek, abenduan dekretu gisa onar dezan. Ez da erraza sindikatuak eta patronala ados jartzea, CEOE ez dagoelako prest negoziazio kolektiboan PPren gehiengoak eman zion abantaila handia besterik gabe galtzeko. Baina eduki batzuetan amore emateko prest egon daiteke beste batzuen truke. Esaterako, ez PSOEk, ezta Unidas Podemosek ere ez diote erreparatu kasik enplegu erregulazioen espedienteen arauari. Kaleratze kolektiboak egitea oso erraza da enpresentzat, eta kaleratze horiek inoiz baino merkeagoak dira. Lan merkatuaren «dinamismoaren» izenean, litekeena da arau horiek bere hartan jarraitzea.

Eusko Jaurlaritzak Laneko Arriskuen Prebentziorako Behatokia sortuko du eta Euskal Herriko Unibertsitatearekin (EHU) elkarlanean lan medikuntzari buruzko katedra bat bultzatuko du. Enplegu Sailak 936 milioiko aurrekontua izango du datorren urtean eta Idoia Mendiak ekimen nagusiak azaldu ditu.

Emakumeak pentsioetan 648 euroko arrakala “onartezina” pairatzen ari direla salatu dute. Datorren ostiralean Euskal Herriko Emakume Pentsionistek batzarra egingo dute Bilbon, “Gure eskubideen defentsan” lelopean.

Forbes aldizkariak 2021eko pertsona aberatsenen zerrenda publikatu du eta hamargarren tokian Daniel Mate enpresari gipuzkoarra ageri da, 2.200 milioi eurorekin. Beste urtebetez jarraian, Amancio Ortega da Espainiako enpresaririk aberatsena.

Azaroarekin are gehiago apaldu da gasbideetatik Europara iristen den gas naturalaren hornidura. Gasaren eta argindarraren prezioak errekorretan daudela, eta neguari begira gas erreserbak osatzeko premia gero eta handiagoa dela, kontinentearen alde banatan izan dira murrizketak. Batetik, Aljeriak iragarritakoa bete du, eta Maroko zeharkatuz Iberiar penintsulara doan Magreb-Europa gasbidea itxi du. Eta, bestetik, Ukrainak salatu du herrialdea zeharkatzen duten gasbideetan urrian baino gas gutxiago ari dela ponpatzen Errusia.

Hala ere, gasak Europan azken egunetan merkatuetan markatutako prezioei begira —goian oraindik, baina errekorretatik azpira—, esan daiteke azken murrizketek ez dutela antsietaterik hauspotu energia merkatuetan. Seinale merkatu horiek uste dutela bi gertakarien egiazko inpaktua ez dela hainbesterainokoa izango.

Aljeriak ziurtatu du Magreb-Europa gasbidea ixtearekin ez dela gutxituko Iberiar penintsularako gas hornidura; besteak beste, Medgaz gasbidea baliatuko duelako. Gas gehiago garraiatuko du Aljeriatik Alboran itsasoa zeharkatuz zuzenean Almeriara (Espainia) iristen den gasbide horrek; eta Aljeriatik gasontzi bitartez ere iritsiko da gasa penintsulara, GNL gas natural likidotu eran.

Espainian, lasaitasun mezua eman du Enagasek. Herrialdera dagoeneko iaz baino %65 GNL gehiago iritsi da, eta lurrazpiko gas biltegiak %85ean daude beteta; hots, Espainiaren gas erreserben maila hobea da Europako beste herrialde batzuena baino.

Marokok berak ere garrantzia kendu dio Magreb-Europa gasbidearen itxierari, esanez ez duela «eragin antzemangarririk» izango. Baina, gasbidea itxita, eta 25 urteko kontratua amaituta, Marokori bere argindarraren %10 ekoizteko erabiltzen zuen gasa faltako zaio, baita gasbideagatik urtero jasotzen zituen 200 milioi dolarrak ere (172 milioi euro inguru). Ikusi beharko da Aljeriak noraino estutu nahi duen Maroko.

Ukraina

Estututa Ukraina dago, Errusiarekin. Kezka nagusia Nord Stream 2 du Ukrainak. Gasbide hori gasa zuzenean Errusiatik Alemaniara (itsaso azpitik) eramateko egin da. Horrekin, Errusiak ez du Ukrainako gasbideekin horrenbesteko menpekotasunik izango bere gas esportazioetarako; eta Ukraina posizio ahulagoan geldituko da Errusiarekin duen gatazkan.

Baina Nord Stream 2 gasbideak ez du oraindik Alemaniaren baimenik gasa garraiatzen hasteko. Zenbait analistaren arabera, baimen hori baldintza dezakete Alemanian gobernua osatzeko abian dauden negoziazioek ere. Eta, beraz, Errusiak izango luke arrazoirik presio egiteko, adibidez, Europarako gas hornidura erabiliz.

Ukrainaren arabera, orain herrialdea igarotzen duten gasbideetara gas gutxiago ponpatzen hasi da Errusia. Gasbide horietatik egunean 109 milioi metro kubo gas garraiatzeko pagatzen du Gazprom Errusiako monopolioak, baina urrian, egunean batez beste 86 milioi metro kubo ponpatu zituen, eta atzo, 57 milioi.

Murrizketak murrizketa, hala ere, badirudi merkatuek Vladimir Putini sinetsi diotela. Iragan astean, Errusiako presidenteak esan zuen Gazpromi agindua eman diola, behin Errusiako erreserbak hornituta, azaroaren 7an edo 8an Alemaniako eta Austriako biltegiak betetzen hasteko. Berehala jaitsi zen gasaren prezioa Europan.