“Berreskuratu dezagun gure baliabideen kontrola!”. Esaldi horrekin aldarrikatu eta laburbildu dute Hernani Burujabe-ren oinarria. Ostiralean aurkeztu dute egitasmoa Hernanin, ekonomia desmerkantilizatu baterantz eta demokrazia sakonagorantz egiteko helburuz.
Beste protesta egun bat izan zen atzokoa Laudion, bai behintzat greba bertan behera utzi zutela jakinarazi zieten arte. Goizean goizetik elkarretaratzea egin zuten langileek enpresaren atarian, azken hilabeteetan egin duten moduan. Batzuk karta jokoan ari ziren bitartean, beste batzuk hitz aspertuan ari ziren, berriak noiz jasoko zain. Izan ere, aldi berean bilduta zeuden sindikatuetako ordezkariak, zuzendaritzarekin aurreko astean egindako akordioaren aurrekoa berretsi edo ez erabakitzeko.
Eguerdia iristerako heldu zen notizia, Bilbotik. Apenas egon zen erreakziorik, halere. Langile batzuek Borroka da bide bakarra leloa margotu zuten enpresaren sarreran, lurrean, «borroka» horren azken arrastoa utzi nahian.
Arrasto horietako batzuk ikusgai daude oraindik inguru horretan: pankartak, pintaketak eta egurrezko gurutzeak, esate baterako. Baina badira ikusi ez arren luzaro iraungo duten irudiak ere, hala nola buzo gorriak jantzita eserialdia egin zutenekoa, zuzendaritzaren autobusa babesteko argudioarekin Ertzaintza oldartu zitzaienekoa, edota EAEko Justizia Auzitegi Nagusiak lan erregulazioa indargabetu ondoren kaleratze gutunak erre zituztenekoa.
Lasaitasuna herrian
Ia zortzi hilabete iraun du gatazkak, eta tarte horretan, Laudioko eta Amurrioko herritarrena ez ezik, Aiaraldea eskualde osoaren babesa ere jaso dute langileek. Merkatari, tabernari, elkarte, norbanako…: bere egin dute protesta guztiek, lehen egunetik hasi eta azkenera arte, nola manifestazio eta lanuzteekin bat eginez, hala elkartasun ekintzetan parte hartuz. Hori dela eta, begi onez hartu dute askok akordioa ere.
Hala aitortu zuen Carlos Escuzak esaterako: «Albiste ona da guztiontzat, bai langileentzat, baita herriarentzat eta bertako negozio txikientzat ere. Lanpostu asko zeuden jokoan, eta eskualdearen etorkizunari eragiten zion erabakia garrantzitsua zen». Escuza harategiaren arduraduna da, eta, adierazi duenez, behin baino gehiagotan lagundu izan die grebalariei. «Askotan etorri izan dira dendara erosketak egitera, eta ahal dugun heinean laguntzen saiatu gara beti. Saiatu gara gure aletxoa jartzen, protestetan parte hartzen…». Oraindik erakusleihoan dauka langileen aldeko afixa, hain zuzen.
Jorge Castellon Sever oinetako dendako arduradunaren hitzetan ere, «hilabete gogorrak» izan dira herriko merkatarientzat; pandemiaz gain, ziurgabetasun egoera bati aurre egin behar izan diotelako : «Luze joan da guztiontzat, eta behar genuen halako albiste bat. Kaleratzerik egongo ez dela jakitea oso pozgarria da, eta uste dut eskualde guztiarentzat albiste ona dela. Ea denon artean aurrera egiten hasten garen berriz».
«Normaltasunera» itzultzeko «beharra» azpimarratu zuen Jurdana Patiño Haitzulo Barri tabernako zerbitzariak, halaber. «Ohiko egunerokora itzultzeko beharra genuen guztiok, nik uste. Ziurgabetasun handia izan dugu denbora luzez, zuzenean eragin baitigu honek guztiak guri ere. Denoi lagunduko digu, baina bereziki langileei eta haien familiei, eta horrek zeharka guri, batez ere ostalaritzari eta gainerako negozioei».
Gaur beste egun bat izango da Aiaraldean. Tubacexen, langileak beharrera itzuliko dira ostera, baina enpresaren atariko kontagailuak ez du egun gehiago zenbatuko.
Eusko Jaurlaritzak egin ditu artekari lanak enpresaren eta langile batzordearen arteko azken bileretan. Enpresak hala eskatuta, Lan Sailak esku hartu zuen, eta Jaurlaritzak Bilbon duen egoitzan antolatu zuen sinadura ekitaldia. Sindikatuek, baina, ez zuten argazkirik nahi izan, eta kameren begiradatik kanpo sinatu zuten. «Langileek izan behar dute protagonismoa orain, ez kanpoko eragileek. Gatazka hau lehenago konpon zitekeen enpresak eta Jaurlaritzak borondatea izan balute», salatu zuen Edu Ibernia Tubacexeko langile batzordeko presidenteak (ELA).
Patua, izan ere, apetatsua da askotan. Atzo akordioa sinatu zuten eraikinaren alboan egin baitzen enplegu erregulazioaren negoziazio prozesuko azken bilera, atetik hamar metro eskasera. Hotel batean izan zen, martxoaren 10ean, eta egun hartan Ertzaintzak miatu egin zituen bilera hartara sartu ziren batzordeko kide guztiak. Sindikatuek tratu hura salatu zuten, eta atzo ez zioten argazkia oparitu nahi izan Jaurlaritzari.
Gas sektoreko eskariak
Ituna hain bizkor sinatzea goizeko bileraren ondorio izan zen. Gai bakarra zuen: iragan ostiralean ELA eta CCOOk sinatu zuten ituna langileen artean bozketa bidez berretsi behar zen edo ez. ELAk aurka egin zuen, galdeketa ordurako egina zegoela argudiatuta. STATek ere ez zuen onartu. LABek, berriz, asanblada eskatu zuen. Ondorioz, CCOOk eta independenteek bakarrik egin zuten bozketaren alde, hamahiru ordezkarietatik lauk.
Hortik aurrerakoak arrapaladan gertatu ziren, eta, eguerdirako, hiru aldeak Bilbon ziren. Itunaren xehetasunak ostiraletik ziren ezagunak: 129 kaleratzeak gelditu, soldatak izoztu, 40 lanordu gehiago… Enpresaren izenean, Celes Danis Arabako plantetako zuzendariak sinatu zuen: «Pozik nago akordioarengatik. Trantsizio energetikoaren erronkei lehiakortasunez ekitea ahalbidetuko digu». Neurriekin dirua aurreztea espero du Tubacexek, baina oraingoz ez du kenduko indarrean dagoen aldi baterako erregulazioa. Era berean, onartu zuen gasarekin zerikusia duten eskariak jaso dituztela.
Iberniak ere ontzat jo zuen: «Langile borrokaren eredu izan gara, grebek duten ahalarena. Aurretik inork lortu gabeko zerbait egin dugu: enpresa batek Auzitegi Gorenean jarritako helegitea kendu du». Enpresak uztailean jarri zuen helegitea, 129 langilerentzako lan erregulazioa indargabetu ziotenean.
Jaurlaritzaren izenean, Elena Perez Barredo lan sailburuordeak hitz egin zuen. Negoziazioaren garrantzia nabarmendu zuen: «Gatazka gogor bat amaitu da. Akordioa langileek eta enpresak nahi zutenaren erdibidean dago». Tubacexen izandako rol ekimentsua aurrekaria izango den ez zuen zehaztu, lan gatazka bakoitza ezberdina delako, eta gehienak sindikatuen eta enpresen artean konpontzen direla esan zuen.
Kongresu horretan eztabaidatuko duten txostenean jasotako bost ardatzetako bat da Estatu independentearen alde, kultura errepublikanoaren alde izenekoa. Bertan, sindikatuko arduradunek lehentasuntzat jo dute euskal estatu burujabe bat osatzea, eta «errepublika burujabe eta independente baten alde» lan egingo dutela adierazi, «nazio eta klase emantzipaziorako horizonte gisa».
Bestalde, dosierrean argi eta garbi azaltzen dute zein izan beharko litzatekeen hura eskuratzeko bidea: «Alde bakarreko prozesu subiranista soziala». Izan ere, ELAren ustez, azken urteetan argi geratu da Espainiako Gobernua ez dagoela «prest eskuduntzen hobekuntza bat negoziatzeko, are gutxiago gure erabakitzeko eskubidea aitortzeko». Hortaz, sindikatuaren irudiko, geratzen den bide bakarra da «alde bakarreko indar metatzeari ekitea».
Agirian, elkarte sindikalak dio oraingoz ez dagoela «gehiengo instituzional nahikorik» estatus politiko berri bat lortzeko: «Gaur ez daukagu nahikoa indar estatuarekin hausteko, ezta gure aitortza nazionala lortzeko negoziazio politiko bat behartzeko ere». Horregatik uste dute aldebakartasuna dela «abiapuntu errealista eta egingarri bakarra».
Prozesu subiranista hori, beraz, «gutxiengoena» izanen da, ELAren irudiko, «atxikimendu zabalagorik lortu ezean eta beste eragileen posizioa mugiarazi arte». Halaber, izaera «soziala» izan beharko luke: «Alde bakarreko prozesu subiranista sozial batek klaseko bektorea, euskararena, bektore feminista, ekologista, demokratikoa, dekoloniala… bilaka ditzake indarrak metatzeko funtsezko bektore».
Txostenean irakur daitekeenez, «klase herrikoien beharrizanak» aintzat hartzeak «dinamika erakargarri bihur dezake subiranismoa, oinarri sozial zabal eta hedakorrentzat». Izan ere, ELAko idazkari nagusi Mitxel Lakuntzaren esanetan, «estatu propio eta independente baten aldeko arrazoiak» pilatu egin dira azken urteetan: «Krisi bat pairatzen dugun bakoitzean, autogobernua higatzen da. Estatua etengabeko zentralizazio prozesuan da, eta gero eta argiago erakusten du bere izaera errepresiboa. Arrazoi politikoak, demokratikoak eta kulturalak ditugu estatu propio baten alde egiteko».
ELA bera «autonomismotik» datorrela esan zuen Lakuntzak, «baina, honezkero, pantaila guztiak gainditu ditugu, eta geure buruari galdetu diogu: nora joan nahi dugu?». Galdera horren erantzuna iraganean bainoago egungo errealitatean dagoela uste du: «Herri honen etorkizuna ez dago 1839. urteko foraltasun horretan; herri honen etorkizuna errepublika batek ematen dituen eskubideetan dago».
Subiranistak, geldialdian
Egungo egoerari buruz, ELAren dosierrak dio Euskal Herriko erakunde subiranistak geldialdian daudela «auzi nazionalari dagokionez». Hori paradoxa bat dela aipatu dute, ETAk 2011. urtean ekintza armatua utzi zuenetik «zenbait gertakarik itxaropena piztu baitzuten autogobernu eta erabakitzeko ahalmen handiagoa izateko».
Espainiako eta Frantziako estatuek ordutik izandako jarrera gaitzetsi du sindikatuak, baita Eusko Jaurlaritzak hartu duen joera errepresiboa ere, «bereziki Ertzaintzak gatazka sozial eta laboralei ematen dien tratuari dagokionez».
Indar abertzaleek hauteskundeetan arrakasta izan arren, ELAren ustez nabarmenak dira haietan gertatzen ari diren aldaketa «ideologiko eta programatikoak». Aldaketa nabarmenenak «agintean den nazionalismoan» sumatu ditu sindikatuak, eta gaineratu du EAJrentzat autonomismoa dela gaur-gaurkoz «hipotesi politiko bideragarri bakarra». Hain zuzen, autonomismoa eta neoliberalismoa «txanpon beraren bi aldeak» direla azpimarratzen da agirian.
Kritikak, baina, ez dira horretara mugatzen. Ezkerreko indarrei «kemen handiagoa» eskatu die ELAk, «nazioaren eta klasearen auzian». 2017ko irailean ELAk eta LABek sinatutako Aldebakarreko prozesu subiranista sozial baten alde izeneko agiria aipatzen da dosierrean. ELAren ustez, baina, dokumentu horretan zehaztutako eskaeretatik «oso urrun» geratu da «EH Bilduren jokabide instituzionala».
Zehazki, «Uxue Barkosen gobernua osatzeko ituna, Maria Txibiteren gobernuari egonkortasuna emateko akordioa, Eusko Jaurlaritzari aurrekontuak adosteko egindako proposamenak eta Madrilen Pedro Sanchezen aurrekontuei eta Europako Funtsen Errege Dekretuari emandako babesa» txarretsi dituzte, besteak beste.
