Ezkerraldeko Martxa eskualde horretako ekinaldi klasiko bat da dagoeneko. Gaurkoa 28. aldia du, eta, 12:00etan Sestaoko Kasko plazatik irten ondoren, Santurtzi eta Portugalete gurutzatuko ditu (Bizkaia). Aurten «prekaritatearen aurka» eta «enplegu eta bizitza baldintza duinen defentsan» abiatuko da. Alde horretatik, protagonismo berezia hartuko dute eskualdean gatazkan dauden lantokietako langileek. Deialdiarekin bat egin dute ITP Aero-PCB, Petronor, Mediapost eta San Juan de Dios ospitaleko langile batzordeek.

Deitzaileak, baina, askoz gehiago dira: sindikatuak, pentsiodunen elkarteak, talde ekologistak, auzo elkarteak, gizarte laguntzako elkarteak… Azken multzo horretakoa da Berri Otxoak, gizarte bazterketaren aurkako Barakaldoko plataforma, eta hango kidea Sheila Fernandez. Martxa urtez urte beharrezkoagoa dela uste du: «Guk gizarte laguntzak eskatzen laguntzen dugu, eta lanez lepo gaude. Aste honetan, nire kideak 70 telefono dei jasoak zituen astearterako, eta hamalau posta elektroniko mezu. Jende asko ari da gaizki pasatzen».

%16ko langabezia tasa

Fernandezek nabarmendu du pandemiak are gehiago okertu duela eskualdearen egoera. Gaur-gaurkoz Araba, Bizkai eta Gipuzkoako pobrezia kasuen %25 Ezkerraldean daude, eta biztanleen %11 baino ez dira. Ezkerraldeko biztanleen %5,2 pobrezia errealean bizi dira, %8,6k mantenu pobrezia dute, eta %13,6k hutsuneak dituzte ongizatean. Euskal Herriko tasarik handienak dira horiek, Erriberakoekin batera, eta handia da langabezia tasa ere: %16. Guztira 15.168 pertsona daude langabezian, iaz baino 2.406 gehiago, eta beste 5.000 inguru aldi baterako erregulazioetan. Langabe horien %67k ez dute inolako langabezia saririk. Guztira, 10.442 pertsona daude egoera horretan.

Arazoa, dena den, langabeziaz harago doa, eta Fernandezek egunero ikusten du beren egoitzan. «Lanean dagoen jende pila batek jotzen du gurera. Ezkerraldean behintzat, lanean egoteak ez du bermatzen pobrezian ez bizitzeak. Asko dira soldataz gain DBSE diru sarrerak bermatzeko errenta behar dutenak». Martxaren deitzaileek aurkezpenean salatu zutenez, kalitate gutxiko enpleguen zabalkundearengatik da hori. «Zerbitzuen sektorean ohikoak dira horrelako baldintzak»

Lehen, industria nagusi zen Ezkerraldean; egun, baina, merkataritza guneak eta biltegiak altxatu dituzte. PCBk Sestao eta Barakaldon ditu bere fundizioak, eta bertako langile batzordeek maiz salatu dute eskualdeko egoera. Gaur egun, langile gehien duen Ezkerraldeko enpresa nagusia Ikea da, eta lanpostu gehien batzen duen egitura, berriz, Megapark merkataritza gunea.

Next Generation funtsen arautegiak 2.500 orrialde ditu, eta haietan murgilduta igaro ditu azken hilabeteak Nicola Schererrek (Munich, Alemania, 1984). Nazioarteko ekonomian aditua da, eta Bartzelonan egiten du lan, Observatori del Deute en la Globalitzacio (ODG) plataforman. Next Generation gida: argi baino itzal gehiago ikerketa argitaratu berri du hainbat lankiderekin. Kapitalari Planto plataformaren eskutik etorri da Euskal Herrira, eta ikuspegi kritikoa da harena.

Europako funtsek itzal baino argi gehiago dutela diozue ikerketan. Zeintzuk dira alde argiak, eta zeintzuk ilunak?

Argiak lehenik. Batetik, asmoak; borondatea, alegia. Bestetik, onartzen da egungo eredu ekonomiko produktiboa ez dagoela prest pandemiaren edo klima larrialdiaren moduko krisiak kudeatzeko. Next Generation funtsak izan dira eraldaketa berdea bultzatzean arreta jarri duen lehen estimulu ekonomiko handia. Alde iluna? Gauza bat dela kontakizun ofizialak dioena, eta beste bat errealitatea. Prozesu guztiak aztertuz gero, itzalak gehiago dira.

COVID-19aren osteko Marshall plan baten moduan saldu da.

Bai, baina ez da hala. Hasteko, ez du izango Marshall planak bere garaian izan zuen eraginik. Hark inpaktu positiboa izan zuen jendearentzat, baina une hau oso ezberdina da. Eredu ekonomikoa eragile gutxi batzuen kontrolpean dago; banaketa haiek kudeatuko dute, eta ez dago hori eragozteko moduko eragile indartsurik.

Banaketa kritikatu duzu. Nora doa, bada, dirua?

Zantzu guztien arabera, enpresa handietara, energetikoetara bereziki: Naturgy, Repsol… Inbertsio oso handiak eskatzen dituzten proiektuak dira, batez ere.

Eta enpresa txiki eta ertainak?

Atal bakarra dute, digitalizaziora zuzendua. Hor presa sartu da jokoan; denbora gutxian diru asko banatu behar da. Zeinek du proiektuak bizkor aurkezteko ahala? Zeinek du erakunde publikoetan eragiteko ahala? Besteak beste, aholkularitza enpresa handiak kontratatu ditzaketenek.

Esan duzue enpresei eginiko «erreskate estali» bat dela.

Esango nuke ez dela oso estalia, agerikoa baizik. Enpresa handietara doan diru publikoa da. Plan nazional bat da, baina egitasmo publiko-pribatuetan ez da kide pribatuen izena argitaratzen. Ertain eta txiki batzuek onurak jasoko dituztela? Noski, baina ez dira eragile nagusiak.

Trantsizio energetikorako proiektuak babestea lehenesten dute funtsek.

Zuriketa berde asko dago. Enpresa energetiko handien curriculuma ikusi baino ez dago. Repsol, esaterako, kutsatzaile handienetakoa izan da, eta orain esaten ari da eraldatzaileena izango dela. Funtsen irizpideetan, EBk zehaztu zuen ingurumenari kalterik eragiten ez dioten proiektuak izan behar direla, baina ez du azalpen teknikorik ematen. Aholku zehatzagoak otsailean iritsi ziren, eta Espainiako autonomia erkidegoek urtarrilean entregatu zituzten beraien zerrendak. Alegia, ingurumenaren inguruko irizpide tekniko zehatzik gabe egin zituzten zerrendak. Erkidego bakoitzak bereak aplikatu ditu. Katalunian espaziontzientzako aireportu bat aurkeztu dute. Izango al du eraginik eraldaketa energetikoan? Haien irizpideen arabera, bai.

Dirudienez, ez da oso zehatza.

Ez behintzat irizpide eta baldintzetan. Presaka ibiltzearekin du lotura. Hautagai gehienek aurretik diseinatuta zeuzkaten proiektuak atera dituzte. COVID-19aren osteko egoerak eskatzen duen erresilientziarekin zerikusirik ez duten egitasmo zaharrak dira gehienak, aurreko krisiarengatik tiraderan zeudenak. Orain mahai gainean jarri dituzte, ea diru publikorik lortzen duten.

Egitasmoen lehen galbahea aholkularitza enpresek egin zuten. Zein rol jokatu dute?

Presaka bazabiltza, zer egiten duzu? Barnean serio lan egingo duen jendea kontratatu, edo azpikontratatu? Ia erakunde publiko guztiek pribatizatu dute lehen entresaka. Aholkularitza enpresa handiak kontratatu dituzte horretarako; kontua da haiek ez dutela bakarrik erakunde publikoentzat lan egin, beraien bezero pribatuen proiektuak ere bideratu dituzte. Aholkularitza enpresek zera esan diete bezeroei, «kontratatu nazazu ni, nik sarbidea dudalako erakunde publikoen zerrendara». Hori ikertuz gero, interes talka kasu asko aurkituko genituzke. Eta, gero, dirua nola kudeatuko da? Madrilen eta Galizian, esaterako, erabaki dute kudeaketa hori ere aholkularitzek egitea. Haiek kontrolatuko dute beraien bezeroek dirua ondo erabiltzen duten ala ez.

Eta besteek nola kontrolatuko dute funtsen erabilera?

Gardentasun gutxi dago. Erakunde publikoek diru horren zati bat hartu beharko lukete kontrol egitura zorrotz bat diseinatzeko.

Mailegu ez diren funtsak itzuli behar direla nabarmendu duzu.

Bai. Bi motakoak dira. Lehenak transferentziak dira, diru laguntzak, eta ez dira zor gisa agertuko estatuen kontabilitatean. Bigarren sorta mailegua da, eta hori zor moduan agertuko da. Laguntzak bideratzeko, baina, EBk eurobonuak jaulki ditu merkatuan. Europak eskatu du dirua; beraz, batasuneko 27 herrialdeek ere bai, eta hamar urtean itzuli behar da. Salbuespen neurria izan da; COVID 19arengatik ez balitz ezingo zitekeen hartu, ziur asko. Ñabardura bat egin nahi nuke: finantzaketaren zati handiena zor bidez egingo da, baina EBk aukera dauka Europa mailako tasen bitartez ordaintzeko. Hainbat zerga berri baitaude, plastikoen gainekoak, esaterako.

Kritikoak diren erakundeek diote funtsek aldaketa sozial batzuk behartzen dituztela. Nola ageri dira baldintza horiek?

Aski da funtsen atalak irakurtzea hori jakiteko. Atal jakin bat dago pentsioei buruzkoa, beste bat fiskalitatearen ingurukoa, lan mailakoa… Xehetasun handirik ez dago hor ere, baina ageri dira; hori garrantzitsua da: erreformen proposamena osagai moduan ageri da. ‘Erreforma’ hitza darabilte. Atal bakoitzean zehaztua ageri da zer den inbertsioa eta zeintzuk diren inbertsio horrekin harremana duten erreformak. Asteazkenean Ursula von der Leyenek esan zuenez, Espainiak bigarren diru sarrera handia nahi badu, ezinbestean onartu behar du lan erreforma. Batzordeko presidenteak badio, hala izango da.

Aurretik ere eskatuak zituzten.

Eta bizkortu egingo dituzte orain.

Alternatibarik ba al da?

Bai, eta garrantzitsua da aipatzea. Europako eragile ekonomikoek eta sozialek dirua behar dute. COVID-19ak kalte handiak eragin ditu. Baina beste toki batzuetatik bil daiteke: fiskalitatearen bitartez, auditoriak eginez… Borondate politiko kontua da.

Sailburuak hainbat ministeriori aurkeztuko die Jaurlaritzak egindako ‘Euskadi Next’ plana, Europako funtsen laguntza jaso nahi duten proiektuak biltzen dituena.

Erandio eta Barakaldo lotzeko, oinezkoentzako eta bizikletentzako, zubia 2022ko bukaeran eraikitzen hastea espero du Bizkaiko Foru Aldundiak. 2024an jarriko da abian

BILBO. ELAk eta LABek grebara deitu dituzte merkataritzako langileak ekainaren 25erako. Horren bidez, merkataritzako langileen «alarma gorriaren egoera» sozializatu nahi dute, sektorean erreferenteak diren enpresek enplegua suntsitzea eta lan baldintzak prekarizatzea erabaki dutelako.

Sindikatuek Euskal Herrian denda asko dituzten hiru taldetako egoera nabarmendu dute. H&Mri, Inditexi eta El Corte Inglesi egotzi diete irabazi handiei eustearren dendak ixtea eta lan taldeak txikitzea. «Inditexek, nahiz eta 3.800 milioi euroko irabazi garbia izan, azken lau hilabeteetan 23 denda itxi ditu Hego Euskal Herrian, eta, ondorioz, enplegua kendu eta lan baldintzak okertu ditu, langile askori lanaldia murriztuz».

H&Mn, berriz, langileek apirilaren 22an hasitako greba bukatu dute asteon, enpresarekin akordioa lortu ondoren. ELAk aldarrikatu du berak babestutako grebak eragin duela inor kalera ez joatea, baina kontakizun hori gezurtatu dute CCOOk eta UGTk, eta beren negoziazioen ondorio izan dela ziurtatu dute.

Ekonomia suspertu eta joan-etorriak handitu ahala, gora egin du erregaien kontsumoak, eta, horren ondorioz, erregaia garestitzen ari da. Hego Euskal Herrian, 2012ra egin behar da atzera aste honetako prezioak aurkitzeko. Are gehiago garestitzea ez da baztertu behar: Brent upelak 75 dolarren muga hautsi zuen atzo, eta analista askok espero dute ehun dolarreko muga goiz gainditzea.

Europako Batasunak biltzen dituen datuen arabera, 95 gasolinaren litroa batez beste 1,367 euroren truke saltzen dute Espainian, eta gasolio litroa, 1,231 euroan. Urte hasierako lehen buletinean, urtarrilaren 11koan, hamazazpi zentimo merkeagoa zen gasolina: hortaz, %14 garestitu da azken bost hilabeteetan. Gasolioaren prezioa, berriz, %13,5 handitu da.

Erregaia garestiagoa da Frantzian —EBren arabera, 1,531 euro balio du gasolina litroak, eta 1.408 gasolioak—, baina haren prezioa gutxiago emendatu da urte hasieratik: %10 gasolina, eta %6,8 gasolioa.

Hego Euskal Herrian garestiagoak dira batezbesteko horiek. Atzo bertan, Espainiako Industria Ministerioaren arabera, Araban 95 gasolinarik merkeenaren litroa 1,25 euroan zegoen, eta garestiena, 1,469 euroan. Bizkaian, 1,267 eta 1,481 ziren prezio merkeena eta garestiena; Gipuzkoan, 1,269 eta 1,479 euro; eta Nafarroan, 1,209 eta 1,356.

Salneurririk merkeenak azalera handiko saltokietako gasolindegietakoak dira; errepideko zerbitzu estazioetan, prezio garestienaren inguruko salneurriak daude, gehienetan 1,44 eurotik gorakoak Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. Nafarroan prezio merkeagoak daude, oro har. Dena den, 2012ko irailera joan behar da egungoak baino prezio garestiagoak aurkitzeko: hil horretan 95 gasolinaren litroak, batez beste, 1,522 euro balio zuen, eta gasolio litroak, 1,444.

Gasolina merkearen aroa bukatu da, bistan denez. Brent upela 75 dolarren muga gainditzear dago, eta LPEE Lurralde Petrolio Esportatzaileen Erakundeak eta haren aliatuek, Errusia buru, lortu dute upelaren prezioa %40 igotzea azken urtean: 2021. urtea 51 dolarrean hasi zuen. Adituek diote ehun dolarreko Brent upela ere izango dela datozen hilabeteetan. Pandemiaren osteko susperraldi ekonomikoa hasia da Txinan eta AEBetan batik bat, baina baita Europan ere, eta energia beharra ziztu bizian handitzen ari da.

Petrolio gehiago

Kartela iazko udaberrian hasi zen ekoizpena txikitzen, Saudi Arabiak beste ekoizle handien aurka hasitako prezio gerrak hari ere kalte egiten ziola ohartu zenean. Berriro ere upela goranzko bidean jarri ondoren, iturria poliki-poliki hasi da irekitzen. Uztailerako, orain baino bi milioi petrolio upel gehiago egongo dira merkatuan. Petrolio ekoizleek uste dute ekonomia globala eta eskaria suspertzen ari direla, eta Saudi Arabiak men egin diela ekoizpena handitzeko presioei, bai erakunde barnetik, bai aliatuen aldetik eta baita kanpotik ere egin dizkioten presioei. Hala ere, garai batean baino dezente gutxiago ekoizten jarraituko du LPEEk.

Euroguneko estatu kideen artean, Alemanian garestitu da gehien erregaia, eta haren atzetik Espainia dago. 50 litroko biltegi bat duen auto bat hartuz gero, duela urtebete baino 15 euro inguru garestiagoa da autoren biltegia betetzea Hego Euskal Herrian. Duela urtebete, ordea, pandemia betean zegoen Europa osoa; konparazioa 2019ko ekainarekin eginez gero, aldeak ez dira hain handiak: bi euro ingurukoak baino ez.

Datorren astean, Euskal Herriko autogintzako bi erraldoiak ia geldirik egongo dira. Atzo, Gasteizko Mercedeseko zuzendaritzak jakinarazi zuen itxi egingo duela enpresa «erdieroaleen osagai faltak hornidura katean eragindako egoera larriaren ondorioz». Ostegunean erabakiko du itxiera hurrengo astera ere zabaldu behar ote duen. Iruñeko Volkswagenek, berriz, herenegun iragarri zien sindikatuei datorren astelehenean eta asteartean ez duela ibilgailurik ekoitziko arrazoi berberagatik. Horri gaineratu behar zaio multinazional alemaniarrak planifikatuta zeukala produkzioa etetea gaur ezik hilabete honetako gainerako ostiraletan; hots, datorren astean bi egunez baino ez da egongo irekita. Gasteizen bezala, Iruñean ere ez dira baikor aurrera begira.

Arazoa ez da berehalakoan desagertuko. Autoen ekoizpenerako beharrezkoak diren osagai elektronikoen eskasiak autogintza osoari eragin dio, eta, gutxien-gutxienez, arazoak urte osoan iraungo duela espero da. Baliteke 2022ra ere luzatzea.

Krisiaren jatorria iaztik badator ere, industriak aurten nabaritu du batik bat haren eragina. Sektoreak azaldutakoaren arabera, honezkero 500.000 ibilgailuren produkzioa atzeratu da Europan, eta Iruñean eta Gasteizen nabaritu dute hornidura falta. Mercedesek produkzioa eten zuen martxoaren 23an. VWek gauza bera egin zuen martxoaren 25ean, 26an eta 27an.

Krisiak agerian utzi du just in time edo hornidura kateko osagaiak unean jasotzeko ereduaren arriskua. Orain arte, eskularru kutxa azpiko IMB3 zentralitaren gabeziak eragin dio batik bat buruko mina Volkswageni. Apirilean erabaki zuen ez ixtea eta osorik bukatu gabeko ibilgailuak ekoiztea. Asmoa zen osagaiak iritsi ahala falta zen eskularru azpiko zentralita jartzea eta prozesu osoa burutzea.

Bitarte luze horretan logistika arazo handia sortu zaio. Gaur-gaurkoz, Iruñeko fabrika ondoko aparkalekuan bukatu gabeko 5.000 ibilgailu ditu geldi: 3.000 T-Cross eta 2.000 Polo. Zuzendaritzak espero du 1.500 Polo bukatzeko aukera egongo dela, baina oraindik 500 Polok kanpoko aparkalekuan jarraituko dute.

Aste honetan, Polo berria

Aldi berean, atzerapen horrek bat egin du Polo berriaren jaulkipenarekin, eta arazo gehigarri bat eragin diezaioke multinazionalari. Aurreko modeloa eskatu duten bezeroei autoa ez zaie iritsi oraindik, eta datorren astean Polo modelo berriaren lehen autoak merkaturatzen hasiko dira. Hain zuzen ere, herenegun gauean hasi ziren ibilgailu berriak egiten.

Eskularru kutxa azpiko zentralitaz gain, orain irrati pantailako zentralita eta motorreko beste zentralita baten hornidura arazoa gehitu zaio, eta VWek erabaki du hemendik aurrera ez duela bukatu gabeko autorik egingo. Datorren astean, hortaz, bi egunez baino ez dira egongo lanean Landabenen, eta zuzendaritzak sindikatuei ere onartu die ekainaren 28tik aurrerako astea ere zaila izango dela. Berez, espero dute uztailean eta abuztuan egoera apur bat hobetuko dela, nahiz eta krisia ez den desagertuko.

Oraintxe bertan ez da uste egoerak hirugarren modeloari eragingo dionik. Irailaren 27tik aurrera, Taigo izeneko crossover modeloa egiten hasiko dira. Produkzioa bermatuta dago oraingoz.