Guuk-ek 17.000 bezero lortu ditu lehen urtean, eta errentagarria izan nahi du hiru urteko epean. Konpainiak nabarmendu duenez, bost urtean EAEko eta Nafarroako telekomunikazio merkatuaren % 5 eta % 10 artean bereganatzeko asmoa du, eta hiru urtetan “errentagarria” izan nahi du.

Xanty Elias sukaldariak 2021eko Basque Culinary World Prize saria irabazi du. Kultura Gastronomiko Solidarioa irakasgaia lehen hezkuntzako eskoletan sartzeko lanean ari da, ziur baitago garrantzitsua dela sukaldaritzaren eta kontsumo kontzientearen inguruko kulturan heztea.

Ingurumen gaietan aritzen diren gobernuz kanpoko erakundeek oinarrizko eragozpen bat dute atzo Europako Batzordeak aurkeztutako neurri sortarekin: emisioak %55 murrizteko helburua txikiegia da beroketa globala 1,5 gradura mugatzeko. %65eko murrizketa beharko litzateke talde batzuen arabera, eta %70ekoa beste batzuen arabera.

Horregatik,Greenpeacen ustez, batzordearen neurriak ospatzea «langa gainditu ez duen gorako jauziko atleta saritzea bezala litzateke». Friends of Earth-en arabera, neurriak ez dira egokiak bidezko trantsizio baterako eta planetaren beharretarako. BirdLifebek, berriz, gaitzetsi egin du proposamenak oraindik ere biomasa energia berriztagarritzat jotzea.

Industriaren aldetik, oro har, abegi ona izan du neurri sortak. «Baina deabrua xehetasunetan dago», ohartarazi du Business Europe patronalak, iradokiz hemendik aurrera zabaltzen diren negoziazioak garrantzitsuak izango direla. «Norabidea ona da», dio patronalak, « baina xehetasunak oso inportanteak dira oreka bilatzeko klima helburuen eta erronka ekonomikoen artean».

Meza emaileen kopuruak elizkizunaren garrantzia neurtzeko balio badu, Europako Batzordearen atzoko prentsaurrekotik ondoriozta daiteke, bai, garrantzitsua zutela hizpidea. Ursula Von der Leyen presidentea buru, eta beste sei komisario, guztira zazpi izan ziren hizlariak. Eta eguneko ebanjelioa, berri ona, deskarbonizaziorako bide orria; Europako Batasuneko ekonomia eta herritarren bizimodua erabat transformatuko duten neurri sorta handia.

«Erregai fosilen ekonomiak bere mugak iritsi ditu», esan zuen Von der Leyen Europako Batzordeko presidenteak. «Europa izan zen lehen kontinentea 2050erako klima neutraltasunaren helburua aldarrikatzen, eta orain lehenak gara bide orri zehatz bat jartzen mahai gainean».

Fit for 55 (Egoki 55erako) deitu diote neurri sortari, Batasunak oraintsu bere legedian sartu duen 2030erako %55eko deskarbonizazio helburuari erreferentzia eginez. Elkarri loturik doazen neurrien sorta zabal hori karbonoari prezioa jartzean eta deskarbonizazioa saritzean oinarritzen dela azaldu zuen Von der Leyenek, eta CO2 emisioen eskubideak salerosteko eskemaren arrakasta aipatu du; «badakigu nola egin».

Proposatutakoaren arabera, eskubideen eskema hori orain hegazkin bidaia guztietara eta itsas garraiora hedatuko da. Horrek esan nahi du sektore horiek ere mugatuta edukiko dituztela isuri ditzaketen karbono dioxido tonak, eta ordaindu egin beharko dutela ezarritakoa baino gehiago isurtzeagatik, gaur egun energiaren sektoreak, industriako instalazio handiek eta EB barneko hegaldiek egiten duten moduan.

Urtetik urtera, eskema horretako sektoreei murriztuz joaten zaie atmosferara isur dezaketen karbono tona kopurua, hots, eskubide kopurua. Eta, hala, energia sorkuntzaren alorraren eta energian intentsiboak diren industrien isuriak %42,8 murriztu dira hamasei urtean. Eskubide kopuruen urteroko murrizketa areagotu egin nahi du orain Batzordeak, egungo %2,2tik %4,2ra.

Karbonoaren muga zerga

Industria astunak emisio eskubideen zati bat doan jasotzen jarraituko du, hots, kutsatzeagatik ordaindu gabe. Eta horrek kritikak piztu zituen atzo bertan, helburu zorrotzagoen aldekoen artean. Baina industriak Bruselan presio handia egin du gaiarekin. Esaten dute beste herrialdeetako lehiakideek ez dutela karbono isuririk ordaindu behar, eta karbono dumping-a pairatzeko arriskua dutela.

Hori eragozteko helburua du Europako Batzordeak atzo proposatutako karbonoaren muga zergarako mekanismoak. Halako zerbait egiten den lehen aldia da, eta oraingoz inportazio gai gutxi batzuetara mugatuko da —altzairua, zementua eta aluminioa—, eta modu oso mailakatuan iritsiko da, Munduko Merkataritza Erakundearen arauekin bateragarria izatea inportantea izango delako, eta AEBk, Errusia eta Txinaren errezeloak gainditu beharko dituelako.

Autogintza eta berokuntza

Orain arte, emisio eskubideen eskematik kanpo gelditu dira bi alor handi, zeintzuek batasuneko emisioen erdiak hartzen dituzten ia: autoak eta berokuntza. Berokuntzak bakarrik energiaren eta emisioen ia %40 hartzen ditu. Autoek eta furgonetek egindako emisioekin, berriz, arazoa da murriztu beharrean handitu egin direla azken urteetan.

Deskarbonizazio helburuak beteko badira, derrigorrezkoa da bi alor horien isuriei heltzea, eta hor bai, zuzenean igarriko diote herritarrek karbonoa isurtzeari prezioa jarri zaiola, nahiz eta dagoeneko hasiak diren hori nabaritzen, argindarraren fakturan.

Bigarren emisio eskubideen eskema batean sartuko dira autogintza eta berokuntza, eta, horietarako, erregaien hornitzaileek ordaindu egin beharko dute karbonoa isurtzeko eskubideengatik.

Aldi berean, batzordearen asmoa da erregai fosilen gaineko zergak berrikustea, gasolinaren eta dieselaren gaineko zergako kenkari guztiak ezabatzeko. Eta, horrekin batera, automobilgileek gero eta muga txikiagoak izango dituzte beren autoen emisioetarako. 2035etik aurrera, salduko diren auto berri guztiek emisiorik gabekoak izan beharko dute.

Orain, negoziazioak

Ekonomiaren bazter guztietan eta herritarren bizimoduan aldaketa erradikalak ekarriko dituzten neurri horiek, orain, negoziatu egin beharko ditu Europako Batzordeak Batasuneko herrialdeekin eta Europako Parlamentuko alderdiekin.

Ildo horretan, %55eko murrizketa helburua Klimaren Legeak ezartzen duela gogoratu zuen Frans Timmermans Batzordeko presidenteorde eta Klima arduradunak. Eta batzordearen proposamenarekin ados ez dagoenak alternatiba aurkeztu beharko duela, legeak agintzen duena betetzeko.

Bereziki gordin aritu zen atzo Timmermans: «Zaila da egiteko, baina derrigorrezkoa ere bada. Betebehar horri uko egiten badiogu, huts egingo diogu geure buruari, eta huts egingo diegu gure seme-alabei eta gure bilobei. Hau konpontzen ez badugu, gure seme-alabak eta bilobak gerretan borrokatuko dira janariagatik eta uragatik».

Proiektuak, guztira, 55,2 milioi euroko inbertsioa ekarriko du. Bilboko alkatearen esanetan, “zor historikoa” da, eta errealitate bilakatzen hasi da.

Biharamunean ere itxita egongo da, hilaren 23an; azken hori aurreikusita zegoen jada. Beraz, uztailaren 19ko astean astelehenetik asteazkenera artean egongo da ekoizpena, hau da, hilaren 19tik 21era.

Erregaia erabiltzen duten autoak 2035erako debekatzea proposatu du Europako Batzordeak. CO2aren prezioa pixkanaka garestitzea eta 10 urte barru emisioak galarazita egotea nahi du Bruselak. Europako Batzordeak onartu du bere proposamenen gaineko negoziaketak “gogorrak eta zailak” izango direla.

Astelehen gauean hil zen Gasteizko ospitale batean Santi Bengoa (Oleta, Araba, 1955 – Gasteiz, 2021): Euskadiko CCOOren sortzaileetako bat izan zen, eta 1988tik 2000ra sindikatuko idazkari nagusia. Bengoak hiru agintaldi egin zituen karguan. Utzitakoan bere lanpostura itzuli zen, Sidenor metalgintza enpresara, 2016an erretiroa hartu zuen arte. Bengoa sindikatuko buru izan zen garaian Araba, Bizkai eta Gipuzkoako bigarren sindikatua zen CCOO, ELAren atzetik eta LABen aurretik.

Bengoa CCOOren hastapenetan aritu zen. 1974an, klandestinitatean, martxan jarri zuen Michelinen Gasteizko lantegiko langile batzordea. Franco hil ostean, berehala hasi zen sindikatuan postu nabarmenduak izaten, eta, besteak beste, parte hartu zuen 1976an Bartzelonan egindako biltzarrean.

CCOOk eman du heriotzaren berri. Sindikatuaren autonomiaren eta barne aniztasunaren alde egindako lana azpimarratu du. Doluminak adierazi dituzte, besteak beste, Unai Sordo Espainiako CCOOren idazkari nagusiak, Yolanda Diaz Espainiako Lan ministroak eta Idoia Mendia Jaurlaritzako Lan eta Enplegu sailburuak.

Tubacexeko zuzendaritzak Amurrioko eta Laudioko (Araba) lantegietako gatazkaren korapiloa are gehiago estutzea erabaki du. Langile batzordeari jakinarazi dionez, EAEko Auzitegi Nagusiak behartuta berriz onartu behar izan dituen 129 langileak ez ditu sartuko lan txandetan. Langile horien izena eman du Gizarte Segurantzan, eta etxean izango ditu soldata kobratzen, baina ez die utziko lantegietan sartzen. Orain 700 langileek zer egiten duten ikusi beharko da. 150 egunetik gora daramatzate greban, eta esana dute, enpresak lan erregulazioa indargabetu zuen sententzia bere osotasunean bete ezean, ez dutela utziko protesta. Batzordeko kideek bilera dute gaur.

ITP Aero PCBk Barakaldoko eta Sestaoko lantegietan (Bizkaia) harturiko bide bera jarraitu du Tubacexek. Kasu hartan ere, epaileek erregulazioa indargabetu zuten, baina maiatzaren 4az geroztik langileek debekatua dute lantegietan sartzea. Tubacexen, zuzendaritzak dio enpresaren egoera txarra dela, eta horregatik ezin dituela onartu. Enpresaren egoera ekonomikoa aztertu zuten sei epaileek, baina, aurkakoa uste dute, eta ebazpenean argi utzi zuten ez dagoela horrelakorik egiteko arrazoi ekonomiko edo produktiborik.

Lege zirrikitu horrekin Tubacexek ebazpena betetzat eman du. Baina zer dio zehazki? Lantegi bakoitzak berea du, eta ezberdin idatzita daude. Aceralavakoak (Amurrio) zera dio: «Erabakia indargabetu dugu, kaleraturiko langileak berriz hartzeko obligazioarekin eta tramitazio soldaten ordainketarekin». TTIkoa (Laudio), berriz, zehatzagoa da: «Kaleratze kolektiboa indargabetu dugu, eta salaturiko enpresa zigortu dugu kalteturiko langileak berriz hartzera, kaleratze kolektiboaren aurretik zerbitzuak eskaintzen zituzten baldintza beretan, eta kontratuak eten zirenetik jasotzeke dituzten soldaten ordainketarekin».

Zer egin dezakete orain langileek? Enpresak helegitea jarri du Auzitegi Gorenean, eta hura argitzen den bitartean —hamar hilabete inguru izan daitezke—, erabaki dezakete epaia ez gauzatzea. Alegia, kaleratu asmo zituen langileei lan kargarik ez ematea, betiere soldatapean badaude eta Gizarte Segurantzan izena emanda. Langileek erabakia aurkara dezakete, eta EAEko Auzitegi Nagusiari eskatu zehaztu dezala nola gauzatu behar den ebazpena behin-behinean. Ebazpena eman zuten epaileek erabakiko lukete hori.

Eta greba?

Langileek grebarekin zer egin erabaki behar dute orain. Lanuztearen 154. eguna dute gaur, eta esanikoa betetzen badute, ez dute bertan behera utziko. Langile batzordea —ELAk eta STATek launa kide dituzte, CCOOk hiru eta LABeko eta sindikatu independenteko bana— gaur da biltzekoa. Ondoren mobilizazioa antolatu dute, Laudion (18:30).

Batzordeak bilera eskaera egin zion iragan astean enpresari, eta hartan izan zuten haren asmoen berri. Zuzendaritzarekin harremanak «normalizatzeko asmoz» joan ziren kideak, atzo, baina, erantzuna ikusita, «aukera galdutzat» jo zuten. Atsekabez hartu zuten bilera bukatu aurretik enpresaren erabakia hainbat hedabidetan argitaratuta zegoela ikustea. Sindikatuei dagokienez, ELAk salatu zuen zuzendaritzak «gatazkari eustearen alde» egin duela; LABen iritziko, berriz, ez du ebazpena bere osotasunean bete, Jaurlaritzaren «konplizitatearekin».

Enpresak ere balorazioa egin zuen: «normalizazio mahai» bat egituratzeko asmoa duela esan zuen, eta ziurtzat jo zuen Auzitegi Gorenak arrazoia emango diela eta Tubacexen krisiaren arrazoiak «egiturazkoak» direla berretsiko duela. Era berean, iragarri zuen irailetik aurrera luzatuko duela egun indarrean duen aldi baterako erregulazioa.

Hala, espainiar Estatua 2026ra arte EBren susperraldi-funtsak pandemiagatik emango dizkion 69.500 milioiak jasotzen hasi ahalko da.