Ekonomia suspertu eta joan-etorriak handitu ahala, gora egin du erregaien kontsumoak, eta, horren ondorioz, erregaia garestitzen ari da. Hego Euskal Herrian, 2012ra egin behar da atzera aste honetako prezioak aurkitzeko. Are gehiago garestitzea ez da baztertu behar: Brent upelak 75 dolarren muga hautsi zuen atzo, eta analista askok espero dute ehun dolarreko muga goiz gainditzea.

Europako Batasunak biltzen dituen datuen arabera, 95 gasolinaren litroa batez beste 1,367 euroren truke saltzen dute Espainian, eta gasolio litroa, 1,231 euroan. Urte hasierako lehen buletinean, urtarrilaren 11koan, hamazazpi zentimo merkeagoa zen gasolina: hortaz, %14 garestitu da azken bost hilabeteetan. Gasolioaren prezioa, berriz, %13,5 handitu da.

Erregaia garestiagoa da Frantzian —EBren arabera, 1,531 euro balio du gasolina litroak, eta 1.408 gasolioak—, baina haren prezioa gutxiago emendatu da urte hasieratik: %10 gasolina, eta %6,8 gasolioa.

Hego Euskal Herrian garestiagoak dira batezbesteko horiek. Atzo bertan, Espainiako Industria Ministerioaren arabera, Araban 95 gasolinarik merkeenaren litroa 1,25 euroan zegoen, eta garestiena, 1,469 euroan. Bizkaian, 1,267 eta 1,481 ziren prezio merkeena eta garestiena; Gipuzkoan, 1,269 eta 1,479 euro; eta Nafarroan, 1,209 eta 1,356.

Salneurririk merkeenak azalera handiko saltokietako gasolindegietakoak dira; errepideko zerbitzu estazioetan, prezio garestienaren inguruko salneurriak daude, gehienetan 1,44 eurotik gorakoak Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. Nafarroan prezio merkeagoak daude, oro har. Dena den, 2012ko irailera joan behar da egungoak baino prezio garestiagoak aurkitzeko: hil horretan 95 gasolinaren litroak, batez beste, 1,522 euro balio zuen, eta gasolio litroak, 1,444.

Gasolina merkearen aroa bukatu da, bistan denez. Brent upela 75 dolarren muga gainditzear dago, eta LPEE Lurralde Petrolio Esportatzaileen Erakundeak eta haren aliatuek, Errusia buru, lortu dute upelaren prezioa %40 igotzea azken urtean: 2021. urtea 51 dolarrean hasi zuen. Adituek diote ehun dolarreko Brent upela ere izango dela datozen hilabeteetan. Pandemiaren osteko susperraldi ekonomikoa hasia da Txinan eta AEBetan batik bat, baina baita Europan ere, eta energia beharra ziztu bizian handitzen ari da.

Petrolio gehiago

Kartela iazko udaberrian hasi zen ekoizpena txikitzen, Saudi Arabiak beste ekoizle handien aurka hasitako prezio gerrak hari ere kalte egiten ziola ohartu zenean. Berriro ere upela goranzko bidean jarri ondoren, iturria poliki-poliki hasi da irekitzen. Uztailerako, orain baino bi milioi petrolio upel gehiago egongo dira merkatuan. Petrolio ekoizleek uste dute ekonomia globala eta eskaria suspertzen ari direla, eta Saudi Arabiak men egin diela ekoizpena handitzeko presioei, bai erakunde barnetik, bai aliatuen aldetik eta baita kanpotik ere egin dizkioten presioei. Hala ere, garai batean baino dezente gutxiago ekoizten jarraituko du LPEEk.

Euroguneko estatu kideen artean, Alemanian garestitu da gehien erregaia, eta haren atzetik Espainia dago. 50 litroko biltegi bat duen auto bat hartuz gero, duela urtebete baino 15 euro inguru garestiagoa da autoren biltegia betetzea Hego Euskal Herrian. Duela urtebete, ordea, pandemia betean zegoen Europa osoa; konparazioa 2019ko ekainarekin eginez gero, aldeak ez dira hain handiak: bi euro ingurukoak baino ez.

Datorren astean, Euskal Herriko autogintzako bi erraldoiak ia geldirik egongo dira. Atzo, Gasteizko Mercedeseko zuzendaritzak jakinarazi zuen itxi egingo duela enpresa «erdieroaleen osagai faltak hornidura katean eragindako egoera larriaren ondorioz». Ostegunean erabakiko du itxiera hurrengo astera ere zabaldu behar ote duen. Iruñeko Volkswagenek, berriz, herenegun iragarri zien sindikatuei datorren astelehenean eta asteartean ez duela ibilgailurik ekoitziko arrazoi berberagatik. Horri gaineratu behar zaio multinazional alemaniarrak planifikatuta zeukala produkzioa etetea gaur ezik hilabete honetako gainerako ostiraletan; hots, datorren astean bi egunez baino ez da egongo irekita. Gasteizen bezala, Iruñean ere ez dira baikor aurrera begira.

Arazoa ez da berehalakoan desagertuko. Autoen ekoizpenerako beharrezkoak diren osagai elektronikoen eskasiak autogintza osoari eragin dio, eta, gutxien-gutxienez, arazoak urte osoan iraungo duela espero da. Baliteke 2022ra ere luzatzea.

Krisiaren jatorria iaztik badator ere, industriak aurten nabaritu du batik bat haren eragina. Sektoreak azaldutakoaren arabera, honezkero 500.000 ibilgailuren produkzioa atzeratu da Europan, eta Iruñean eta Gasteizen nabaritu dute hornidura falta. Mercedesek produkzioa eten zuen martxoaren 23an. VWek gauza bera egin zuen martxoaren 25ean, 26an eta 27an.

Krisiak agerian utzi du just in time edo hornidura kateko osagaiak unean jasotzeko ereduaren arriskua. Orain arte, eskularru kutxa azpiko IMB3 zentralitaren gabeziak eragin dio batik bat buruko mina Volkswageni. Apirilean erabaki zuen ez ixtea eta osorik bukatu gabeko ibilgailuak ekoiztea. Asmoa zen osagaiak iritsi ahala falta zen eskularru azpiko zentralita jartzea eta prozesu osoa burutzea.

Bitarte luze horretan logistika arazo handia sortu zaio. Gaur-gaurkoz, Iruñeko fabrika ondoko aparkalekuan bukatu gabeko 5.000 ibilgailu ditu geldi: 3.000 T-Cross eta 2.000 Polo. Zuzendaritzak espero du 1.500 Polo bukatzeko aukera egongo dela, baina oraindik 500 Polok kanpoko aparkalekuan jarraituko dute.

Aste honetan, Polo berria

Aldi berean, atzerapen horrek bat egin du Polo berriaren jaulkipenarekin, eta arazo gehigarri bat eragin diezaioke multinazionalari. Aurreko modeloa eskatu duten bezeroei autoa ez zaie iritsi oraindik, eta datorren astean Polo modelo berriaren lehen autoak merkaturatzen hasiko dira. Hain zuzen ere, herenegun gauean hasi ziren ibilgailu berriak egiten.

Eskularru kutxa azpiko zentralitaz gain, orain irrati pantailako zentralita eta motorreko beste zentralita baten hornidura arazoa gehitu zaio, eta VWek erabaki du hemendik aurrera ez duela bukatu gabeko autorik egingo. Datorren astean, hortaz, bi egunez baino ez dira egongo lanean Landabenen, eta zuzendaritzak sindikatuei ere onartu die ekainaren 28tik aurrerako astea ere zaila izango dela. Berez, espero dute uztailean eta abuztuan egoera apur bat hobetuko dela, nahiz eta krisia ez den desagertuko.

Oraintxe bertan ez da uste egoerak hirugarren modeloari eragingo dionik. Irailaren 27tik aurrera, Taigo izeneko crossover modeloa egiten hasiko dira. Produkzioa bermatuta dago oraingoz.

BILBO. ELAk eta LABek grebara deitu dituzte merkataritzako langileak ekainaren 25erako. Horren bidez, merkataritzako langileen «alarma gorriaren egoera» sozializatu nahi dute, sektorean erreferenteak diren enpresek enplegua suntsitzea eta lan baldintzak prekarizatzea erabaki dutelako.

Sindikatuek Euskal Herrian denda asko dituzten hiru taldetako egoera nabarmendu dute. H&Mri, Inditexi eta El Corte Inglesi egotzi diete irabazi handiei eustearren dendak ixtea eta lan taldeak txikitzea. «Inditexek, nahiz eta 3.800 milioi euroko irabazi garbia izan, azken lau hilabeteetan 23 denda itxi ditu Hego Euskal Herrian, eta, ondorioz, enplegua kendu eta lan baldintzak okertu ditu, langile askori lanaldia murriztuz».

H&Mn, berriz, langileek apirilaren 22an hasitako greba bukatu dute asteon, enpresarekin akordioa lortu ondoren. ELAk aldarrikatu du berak babestutako grebak eragin duela inor kalera ez joatea, baina kontakizun hori gezurtatu dute CCOOk eta UGTk, eta beren negoziazioen ondorio izan dela ziurtatu dute.

Garraiolarien sindikatuak azaldu duenez, epaileak prebarikazio deliturik ote dagoen zehazteko abiatu du ikerketa.

Ertzaintzak Tubacexeko langile bat atxilotu du Amurrion (Araba), elkarretaratze batean parte hartzen ari zenean, eta karga polizialak hainbat zauritu utzi ditu.

Mercedes Vitoriak 2021eko ekainaren 21etik 25era itxiko du osagaien faltagatik. Egunean 900 ibilgailu inguru fabrikatzeari utziko diote.

Trantsizio ekologikoa gero eta garbiago uzten ari denean energia berriztagarriak direla industriaren oraina eta geroa, iritsi da estrategikotzat jo daitekeen beste euskal enpresa baten lemaren galera. Getxoko Solarpack salduko diote haren bazkide fundatzaileek, Jose Galindez eta Pablo Burgos buru direla, Suediako EQT Infraestructure inbertsio taldeari, Idealista Espainiako higiezinen merkatuko liderretako baten jabeari. Eguzki energiako konpainiaren %100 lortzeko Erosketa Eskaintza Publiko bat egin du EQT Infraestructurek, 881 milioi euro guztira, eta Solarpackeko bazkide fundatzaileek 445 milio patrikaratuko dituzte operazio horri esker. Euskal Herriak, berriz, energia berriztagarrien alorreko beste konpainia baten erabakigunea galduko du, atzerriko kapitalaren menpe geratuko baita.

Solarpackek Algortan du egoitza (Getxo, Bizkaia), eta parke fotovoltaikoak instalatzen eta kudeatzen ditu Espainian, Indian, Uruguain, Txilen eta Perun. 2007an sortu zuten enpresa Galindez eta Ibarra Kareaga familiek, Neguriko burgesiako kideak biak. Gaur egun, akzioen erdia baino gehiago dituzte Galindeztarren hiru funtsek (Beraunberri, Landa eta Burgess 2007), eta beren zatia EQTri saltzea adostu dute. Trukean, hiru funtsek dirua jarriko dute EQTk operaziorako baliatuko duen adarrean, Veleta VidCon.

Ministro Kontseiluaren zain

EQTk 26,5 euro eskaini ditu Solarpacken akzioen truke, asteartean enpresaren akzioak burtsan balio zuena baino %45 gehiago (18,28). Berehala, Solarpacken tituluek maila horretara eman dute salto burtsan. Operazioak aurrera egiteko, gutxienez akzioen %75 kontrolatu beharko ditu EQTk.

Suediako inbertsio taldea 1994an sortu zuten Wallenberg familiak eta AEBetako funts batzuek. Lehenik Eskandinavian hedatu ziren, baina gaur egun inbertsioak ditu Europako beste herrialde askotan; Asian eta AEBetan ere bai. Bere enpresek 29.000 milioi euroren salmentak egin zituzten iaz, eta 175.000 langile aritzen dira funtsaren agindupeko enpresetan. Horien artean daude Idealista etxebizitzak erosteko eta alokatze bilatzailea, Parques Reunidos eta Nest etxebizitzen sustatzaile frantziarra. EQT erraldoi bat da, 26 funtsekin eta 67.000 milioi euroko balioa duten aktiboekin.

Espainiako Gobernuaren baimena beharko luke Solarpacken erosketa operazioak, Madrilek luzatuko balu hilaren amaieran bukatuko den arau berezi baten indarraldia. Dekretu horrek dio Europako Batasunekoak ez beste inbertitzaileek ezin dituztela bereganatu Espainiako enpresa estrategikoak, pandemiak eragindako krisiaren gordinean, gobernuaren oniritzia lortzen ez badute. Esaterako, Australiako IFM funtsa Madrilgo exekutiboaren oniritziaren zain dago martxan jartzeko Naturgy konpainiaren %17aren jabe egingo lukeen operazioa.

Garbigailua gauetan edo asteburuetan jartzea martxan: asko laburbilduta, Espainiako Gobernuak irtenbide hori proposatu zuen duela bi aste etxeko argindarraren fakturan aurrezteko. Hilaren hasieran indarrean jarritako orduen araberako tarifikazioak, baina, ez du eragin hori lortu, eta argiaren prezioa historiako garestienen artean dago oraindik ere. Gobernuaren kontrako kritikak ugaritzen hasi dira, eta konponbide bat bilatzeko eskaerak ere bai. Argindarraren prezioa faktore askoren menpe dago, eta oso gorabeheratsua izaten da. PSOE eta Unidas Podemosen gobernu akordioan jasotzen da faktura murrizteko helburua, baina, neurri batzuk iragarri badituzte ere, zezena adarretatik heldu ezinda dabiltza.

HIRU EUROTIK BAT, ZERGAK

Gakoetako bat zergak dira. Fakturaren kostuaren heren bat dira zergak. Gobernuarentzat tabu moduko bat izan da orain arte ate hori zabaltzea, baina atzo Teresa Ribera Trantsizio Ekologikoko ministroak adierazi zuen lanean ari direla «egitasmo serio» bat aurkezteko, eta gogorarazi zuen Europako Batasuneko errekuperazio funtserako igorritako planean jasota dagoela asmo hori. Hala ere, ez zuen epeei buruzko zehaztasunik eman, eta are gutxiago edukiez: adibidez, fakturako zein zerga aldatu nahi dituzten, aldatuko badituzte.

Aukera zabaldu zuen, hori bai, energiaren produkzioari ezarritakoa (%7koa) denbora batez eteteko, Sanchezen gobernuak 2018an egin zuen bezala, sei hilabetez. Zerga nagusiaren inguruan, BEZari buruz (%21), berriz, aipamenik ez zuen egin Riberak. Gobernua diru sarreren beharrean izango da etorkizun hurbil batean, eta kolpe gogorra izango litzateke argindarraren moduko zerga bat murriztea.

Espainiak du, haatik, Europa osoan BEZik altuenetako bat: %21ekoa. Gainera, ez du, beste herrialde batzuetan bezala, bereizketarik egiten kontsumitzaileen artean. Portugalen, esaterako, %23koa da, baina kontsumo apalagoak dituztenen kasuan, %13koa. Gauza bera Italian: %22tik %10ra. Alemanian %19koa da denentzat, eta Frantzian, %17,5ekoa.

PREZIOEN GURPIL ZOROA

Atzo beste errekor historiko bat ezarri zen argindarraren prezioan. Handizkako merkatuan eguneko batezbestekoa 94,63 euro megawatt/ordukoa (Mwh) izan zen. Aurretik, bitan baino ez da egon gainetik: 94,99 euro Mwh aurtengo urtarrilaren 8an, eta 103,76 euro Mwh 2002ko urtarrilaren 11n. Europako handizkako merkatuetan Espainiak du argindarraren preziorik altuena.

Hainbat faktore daude horren atzean, baina, bereziki, hiru. Batetik, sektorearen antolaketa eta energia iturrien mixa: funtsean, hiru enpresa handiren esku dago produkzioa, eta, azken batean, handizkako merkatuko prezioa ere bai. Izan ere, oligopolio bat osatzea leporatzen diete Iberdrolari, Endesari eta Naturgyri, konpetentziarik ez dutelako ia, energiaren %60tik gora ekoizten baitute haiek, eta haien esku daudelako kontsumitzaileen kontratuen %60tik gora ere. Bestetik, horri bide ematen dion legedia dago. Eta horri guztiari gehitu behar zaizkio gasaren eta CO2 emisio eskubideen nazioarteko merkatuak, zeinak duela sei hilabeteko prezioa halako bi garestiago dauden. Testuinguru horrek eta egungo egoerak eragin dute prezioak igotzea.

Izan ere, osasun krisiak hobera egitearekin batera, jarduera ekonomikoa suspertu egin da, eta horrek eta egunotako beroaldiak argindar gehiagoren beharra eragin du. Hori asetzeko, produktoreek ez dute nahikoa energia iturri merke eta garbi (berriztagarriak eta nuklearrak), eta zikinagoak direnak jarri behar izan dituzte martxan, edo gehiago erabili behar izan dituzte: ziklo konbinatuko plantak edo termikoak. Horiek gasa behar dute funtzionatzeko, eta CO2 gehiago isurtzen dute. Espainiako merkatua, Europakoa bezala, marjinalista denez, ekoizteko garestiena den energiak ezartzen du beste guztien prezioa edo azken prezioa.

MOZKINAK MURRIZTU

BEZari heldu beharrean, enpresen mozkinei heldu die gobernuak, oraingoz, hortik fakturaren prezioa murrizteko aukera badagoelakoan: %15 inguru bost urtean. Ekainaren hasieran bi neurri iragarri zituen. Batetik, nahi du energia konpainiek gobernuari ematea nuklearren eta berriztagarrien irabazien parte bat, «zerutik eroritako mozkinak» edo windfall profit deiturikoak. Hala esaten zaio konpainiek energia iturri horietatik merkaturatzen duten argindarrari ezartzen dioten CO2aren gainkostuari, nahiz eta isuririk ez eragin.

Gobernuaren arabera, urtero 1.000 milioi euro bildu ditzake horrela, eta berea asmoa litzateke eskuratutako diruaren %90 berriztagarriak sustatzeko erregimena finantzatzeko erabiltzea, eta %10, gizarte-bazterketa arriskuan dauden kontsumitzaileentzako bonu sozialetarako. Horrekin batera, murriztu egin nahi du kontsumitzaile arrunten fakturetan berriztagarrien sarietarako bideratzen den fakturaren zatia, petrolio konpainien eta erregai fosilak erabiltzen dituzten sektoreen kaltetan, haiek jarri beharko bailukete gehiago.

Bi egitasmoek, dena den, ez dute ibilbide erraza izango. Lege aurreproiektuak dira; tramitazio luzea izango dute Gorteetan, eta han PSOEk eta Unidas Podemosek ez dute gehiengo osorik. Gainera, litekeena da energia konpainiek auzitara jotzea eta prozesua luzatzea.

Bruselas da luz verde al plan de recuperación de España por 69.500 millones. La Comisión Europea ha comunicado su apoyo al plan de recuperación de España.